ताजा समाचार
ट्रकले मोटरसाइकललाई ठक्कर दिंदा एक जनाको मृत्यु || महोत्तरी ४ ‘क’ मा फोरम र क्षेत्र नं २ र || महोत्तरीको १ मा ‘क’ बाट वामगठबन्धनका शारदा थापा विजयी || सप्तरी १ प्रदेशसभा ‘ख’मा राजपाका उपाध्यक्ष साह विजयी || महोत्तरीको ४ ‘ख’ बाट फोरमका सिंह विजयी || मधेशी जनताको गम्भीर दायित्व र चुनौती थपिएको : नेता भण्डारी || विजयी ¥यालीबाट फर्कदा दुर्घटनामा परी मृत्यु || राजपा अध्यक्षमण्डल सदस्य भण्डारी विजयी || महतोको भव्य विजयी जुलुस || लैंगिक हिँसा न्यूनिकरणको लागि नाटक || सुनसरी ४ मा अर्थमन्त्री ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्की विजयी || प्यालेष्टिनी हमासले बनाएको सुरुङमार्ग इजरायली सेनाद्वारा ध्वस्त || म्यान्चेस्टर सिटीद्वारा म्यान्चेस्टर युनाईटेड पराजित || सिरहा–३ बाट एमालेका श्रेष्ठ विजयी, को हुन् श्रेष्ठ ? || महोत्तरी निर्वाचन क्षेत्र न. ३ महन्थ ठाकुर विजयी || महिला हिंसाविरुद्ध निःशुल्क हेल्पलाइन ११४५ शुरु || पौडेलद्वारा पुनः मतदानको माग || सिरहा–३ मा श्रेष्ठ विजयी || महोत्तरीका सञ्चारकर्मीले सहजरुपमा सूचना पाउन सकेनन् || यो जित मधेस आन्दोलनको जित हो:महतो || महासचिव पोखरेल विजयी || धनुषा ३ (ख) मा राजपा विजयी || सप्तरी ३ मा चौधरी विजयी || प्रधानमन्त्री देउवा छैटौँ पटक विजयी || धनुषा क्षेत्र नं ३(क) मा काँग्रेस विजयी || काँग्रेसका अर्जुननरसिंह केसीलाई एमालेका खतिवडाले १० हजार बढी मतले हराए || मोरङ क्षेत्र नं ५ मा वाम गठबन्धनका मण्डल विजयी || बस पल्टिँदा सत्र घाइते || मोरङ – ४ मा मोदी विजयी || काठमाडौँ क्षेत्र १० बाट केसी विजयी || काँग्रेसलाई पुनःसंरचना गर्ने गगनको अठोट || टेलिसेन्टर सेवा प्रभावकारी बन्न सकेनन् || भ्रष्टाचारजन्य क्रियाकलाप विश्वकै लागि चुनौती ः प्रधानमन्त्री || कास्कीमा वाम गठबन्धनको अग्रता कायमै || नेपाल र एंगोलाबीच कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना || प्रदेश(क)मा वाम गठबन्धनका रेग्मी निर्वाचित || ओली र लिङ्देन अगाडि || श्रेष्ठलाई खेलकुद क्षेत्रदेखि संसद्सम्म पुग्ने अवसर || ट्र्याक्टर दुर्घटनामा मृत्यु || खनाल र नेम्वाङको अग्रता ||
वाम गठवन्धनको औचित्य र मधेश !

मंसिर ८, २०७४

धर्मेन्द्र झा

पुष्पकमल दाहाल अर्थात् प्रचण्ड नेपाली राजनीतिका माहिर खेलाडी मानिन्छन् । उनका चालहरु प्रायः अनिश्चित हुने गर्दछन् । दशैंको त्रयोदशीका दिन प्रचण्डद्वारा नेपाली राजनीतिको बुद्धिचालमा एक चाल चालियो, त्यो थिया,े वामपन्थी दलबीच कार्यगत एकताको उद्घोष । नेकपा एमाले, माओवादी केन्द्र र नयाँ शक्ति पार्टी नेपालबीच कार्यगत एकता भएको सन्दर्भ सार्वजनिक भएको थिया,े त्यो दिन । आसन्न प्रदेशसभा र प्रतिनिधिसभा निर्वाचनलाई लक्षित गरी माओवादी केन्द्र र एमालेबीच चुनावी तालमेल भएको जनाइएको त्यस सहकार्यमा बाबुराम भट्टराई नेतृत्वको नयाँ शक्ति पार्टीलाई पनि समावेश गरिएको जनाउ दिइएको थियो । तर नयाँ शक्तिको आँखाले राम्ररी आफ्नो स्थान ठम्याउन नसक्दा ऊ त्यो सहकार्यबाट अलग भई आफ्नो साख जोगाउन त्यस पार्टीका प्रमुख अहिले नेपाली कांग्रेससँग नजिकिएका छन् । विगतमा माओवादी केन्द्र र एमालेबीच सार्वजनिक भएको सहकार्य घोषणाको कार्यान्वयन् प्रयोजनका लागि प्रत्यक्षतर्फका कूल सिट संख्याको साठी प्रतिशत एमालेले र चालीस प्रतिशत माओवादी केन्द्रले लिने सार्वजनिक भएको छ । अहिले नयाँ शक्तिबाहेकको वाम गठवन्धन् आसन्न चुनावको प्रचार प्रसारमा जुटेको छ । 

विगतमा एमालेसँगको गठवन्धन तोडेर कांग्रेससँग नयाँ गठवन्धन निर्माण गरेको माओवादी केन्द्रले चौदह महिनामै नयाँ राजनीतिक समीकरणलाई जन्म दिएको घट्ना नेपाली राजनीतिका लागि निकै अर्थपूर्ण छ । त्यसो त राजनीतिमा केही पनि निश्चित हुँदेन । विश्वका अन्य देशमा पनि राजनीतिक समीकरणहरु बन्ने गर्दछन् । नेपालका सन्दर्भमा पनि यसलाई अस्वाभाविकरुपमा लिइनु हुँदैन । अन्यत्र यस्ता समीकरण निर्माणका आधार सैद्धान्तिक हुन्छ्न् नेपालमा भने राजनीतिक समीकरण निर्माणको अभीष्ट प्रायः सत्ता हुने गर्दछ । यसपटकको वाम समीकरण निर्माणको अर्थ, औचित्य र उद्देश्य के हो, अहिलेसम्म स्पष्ट हुन नसक्नुले संशय थप बढाएको छ । तालमेलको उद्देश्य केहो ? मात्र सत्ता भत्काउने र बनाउने वा अन्य केही ? अहिलेसम्मको अवस्थाको विश्लेषण गर्ने हो भने निर्वाचनपछि गठवन्धनमा संलग्न वाम शक्तिहरुले संयुक्तरुपमा सत्ता सञ्चालन गर्ने अभिष्ट रहेको बुझ्न सकिन्छ ।  तर यसविपरित साँच्चै वामपन्थी शक्ति एक ठाउँ आउने र नेपालको भावी दशा—दिशालाई प्रभावित गर्ने गठवन्धनको उद्देश्य हो भने यसको कालजयी महत्व छ । यसलाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन ।

नेपाली वामपन्थी आन्दोलनको इतिहासलाई दृष्टिगत गर्ने हो भने यस्ता समीकरणको निर्माणको सन्दर्भ नौलो होइन । यसपटक सार्वजनिक भएको वामपन्थीबीचको चुनावी तालमेलको उद्देश्य, निर्वाचनमा  दुई तिहाई स्थान सुरक्षित गर्ने र भविष्यमा पार्टी एकतामा रुपान्तरित गरिने बताइएको छ । उद्देश्य यही हो भने अन्यथा किन मान्ने ?  वामपन्थीको यो पहलले लोकतन्त्रवादीलाई पनि मोर्चावन्दी गर्न प्रेरित गर्नेछ र केही हदसम्म गरेको पनि छ । शायद वामपन्थीको यही गठवन्धनको परिणाम हुन सक्छ, मधेशमा हृदयेश त्रिपाठीको असन्तुष्ट समूहबाहेक अन्य कुनै पनि मधेशी राजनीतिक शक्तिसँग वामपन्थीहरुको तालमेल सम्भव हुन सकेन । बरु यसविपरित यो शक्ति कुनै न कुनैरुपमा कांग्रेससँग नजिकिएको अनुभूत गर्न सकिन्छ । तर धनुषाको तीन नम्बर निर्वाचन क्षेत्रको अवस्थाले भने केही संशय उत्पन्न गरेको छ । राजपाको अध्यक्ष मण्डलका सदस्य राजेन्द्र महतो आफ्नो परम्परागत निर्वाचन क्षेत्र छोडेर यहाँ नेपाली कांग्रेसका प्रभावशाली नेता विमलेन्द्र निधिविरुद्ध प्रतिस्पर्धा गर्न निर्वाचनमा होमिएका छन् । स्वाभाविकरुपमा प्रश्न उठ्छ, किन ? संविधान संशोधन र कार्यान्वयन्, मधेशको विकास तथा मधेशको हक अधिकारको विषयलाई मुद्दा बनाएर चुनावमा होमिएका निधिविरुद्ध नै महतो प्रतिस्पर्धामा उत्रनुले अरु धेरै संशयलाई स्थान दिए पनि एक संशय भने महत्वपूर्णरुपमा उठान गर्न सकिन्छ, महतोको गतिविधि लोकतान्त्रिक गठवन्धनलाई कमजोर बनाएर वाम गठवन्धनलाई बलियो बनाउनेतर्फ त केन्द्रित छैन ? तर यो अनुमानमात्र हुन सक्छ । मधेश क्षेत्रमा निर्वाचन हुन अझै दुई साता बाँकी छ । 

यस पृष्ठभूमीमा वाम गठवन्धनको उद्देश्य लोकतान्त्रिक शक्तिलाई पाखा लगाउने, लोकतन्त्रलाई मुल्तवीमा राख्ने, संविधानको पूर्ण कार्यान्वयन् नहुँदै कार्यकारी राष्ट्रपतिको व्यवस्थाको वकालत गर्ने, द्वन्द्वकालीन मुद्दाबाट माओवादीले उन्मुक्ति खोज्ने र सत्तामा वामपन्थी कव्जा गर्ने आदी उद्देश्य हो भने यो चिन्ताको विषय हो । निश्चय पनि खास उद्देश्यहरु भ्विष्यमा सार्वजनिक हुँदै जानेछन् । सेचनीय विषय छ, यी सबै विषयको सरोकार महतोलाई छ कि छैन ? यो विषय उनको चिन्ताको विषय हो कि होइन ? उत्तरहरु अपेक्षित छन् ।

 स्थानीय निर्वाचनको लगत्तै र आसन्न प्रदेश तथा प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनको ठीक अगाडी भएको यो वामपन्थी तालमेलले अहिले कार्यरुप ग्रहण गरे पनि यसको प्रयास तत्काल भएको भने होइन । पछिल्लो समयमा तेस्रो चरणको स्थानीय निर्वाचनको वरिपरि यसको पृष्ठभूमी तयार भएको हो । यस प्रयासले तेस्रो चरणको निर्वाचनको परिणाम सार्वजनिक भएपछि तीव्रता प्राप्त गरेको हो । तेस्रो चरणको निर्वाचनमा राष्ट्रिय जनता पार्टी (राजपा) तथा संघीय समाजवादी फोरमको सफलतापछि एमालेले विगतको आफ्नो नीतिमा परिवर्तन गरेको र वाम तालमेलको प्रयासलाई तीव्रता दिएको स्पष्ट छ । प्रदेश नम्बर दुईमा नेपाली कांग्रेस पहिलो स्थानमा आउनु र क्षेत्रीय दलका रुपमा मधेशवादी दुई दलको प्रादुर्भाव हुनु वामपन्थीका लागि निश्चय पनि सोचनीय सन्दर्भ थियो । यतिमात्र होइन, प्रदेश दुईको निर्वाचनमा एमाले र माओवादीले प्राप्त गरेको लोकप्रीय मत दुई मधेशवादी दलभन्दा बढी भएको पृष्ठभूमीमा वामपन्थीले उक्त मतलाई सीटमा रुपान्तरण गर्न, प्रदेश दुईको निर्वाचनको प्रभावलाई आगामी निर्वाचनमा न्यून गर्न र लोकतन्त्रवादी शक्तिलाई किनारा लगाउने उद्देश्यले हालको तालमेल गरिएको हो भन्ने स्पष्ट छ । सर्लाहीको सुरक्षित छोडेर जनकपुर आएका महतो र उनका समर्थकले अहिले पनि यस तथ्यप्रति सचेत भई कार्ययोजना बनाउनु आवश्यक छ ।

अहिले वामपन्थी दलबीच कार्यगत एकता गरी भविष्यमा एउटै वामपन्थी दल निर्माण गर्ने उद्देश्यका लागि संयोजन समिति पनि गठन गरिएको जनाइएको छ । यस सम्बन्धमा अर्को कुरा पनि विचारणीय छ, त्यो के भने मधेशमा क्रियाशील दल र व्यक्ति पनि भोलीका दिनमा यस गठवन्धनमा सहभागी हुन सक्ने सम्भावनालाई नकार्न सकिँदैन । आसन्न निर्वाचनको परिणामले मधेशकेन्द्रित दललाई प्रभावित पार्न सक्छ । शायद केही व्यक्ति त्यसैको पूर्वाभ्यासमा सक्रिय रहेको हुन सक्ने सम्भावना पनि उत्तिकै छ । यस सन्दर्भमा केही कुरा विचारणीय छ, त्यो के भने केन्द्रमा समीकरण बनाउन जति सहज छ स्थानीय स्तरमा त्यसलाई सहज स्वीकार गराउन त्यतिकै कठीन छ । एमालेभित्र असन्तुष्टिको सम्भावनालाई नकार्न सकिँदैन र यो तालमेलपछि यस्तो असन्तुष्टिको व्यवस्थापन सहज हुने छैन । सिद्धान्ततः एउटै वामपन्थी दल बनाउनु गलत होइन तर नेपालको इतिहास साक्षी छ वामपन्थीबीच जति एकताको प्रयास गरिएको छ त्यतिकै फूट पनि देखिने गरेको छ । पछिल्लो समयमा स्वयं माओवादी त्यसको उदाहरण हो । विचारणीय कुरा अर्को पनि छ, अहिले चर्चामा आएका तीनवटै वामपन्थी दल मिलेर एउटै दल बनेछन् भने त्यसको मागदर्शक सिद्धान्त के हुने भन्ने त्यो दलको आन्तरिक समस्या होला तर यस अवस्थामा विगतमा द्वन्द्वकालमा मारिएका र उठिवास लगाइएका एमालेका कार्यकर्ताको जिम्मा कसले लिने भन्ने प्रश्नको उत्तर प्राप्त गर्न सहज हुने छैन । यो सन्दर्भ मधेश मुद्दासँग सम्बन्धित छ कि छैन ? विगतमा माओवादीसँग लामो समय सहकार्य गरेका मधेशका राजनीतिक शक्तिले यसको उत्तर खोज्नु जरुरी छ । यसैगरी प्रश्न अर्को पनि उठ्नेछ, आज एउटै दल बन्नु थियो भने विगतमा विविध वामपन्थका नाममा जनतालाई ध्रवीकृत किन गरियो ? यस्तै विगतको द्वन्द्वकालका कारण उत्पन्न असहज परिस्थिति (वर्तमान पनि प्रभावित छ ।) को अंशियार एमाले हुने कि नहुने ? मधेशले यसबारे सोच्ने कि नसोच्ने ? 

धादिङ । धादिङको गजुरी गाउँपालिका वडा नं २ बिहान पम्प...

महोत्तरी ; महोत्तरी जिल्लाको क्षेत्र नं ४ को प्रदेशसभा ‘क’मा...

महोत्तरी । महोत्तरी जिल्लाको क्षेत्र नं १ को प्रदेशसभा...

राजविराज : सप्तरी प्रदेशसभा १ को ‘ख’मा राजपा नेपालका वरिष्ठ...

महोत्तरी: महोत्तरी जिल्लाको क्षेत्र नं ४ को प्रदेशसभा ‘ख’...

महोत्तरी: महोत्तरी जिल्लाको क्षेत्र नं २ बाट प्रतिनिधिसभा...

नुवाकोट : नुवाकोटमा आज बिहान मोटरसाइकल दुर्घटना हँुदा सिन्धुपाल्चोक मेलम्ची...

महोत्तरी : महोत्तरीको क्षेत्र नं २ मा राजपाका अध्यक्षमण्डलका...

जनकपुरधाम । धनुषा क्षेत्र नम्बर ३ बाट प्रतिनिधी सभामा निर्वाचित...

सुनसरी । प्रतिनिधिसभा सदस्यको सुनसरी क्षेत्र नं ४ मा लोकतान्त्रिक...

जेरुसेलम । इजरायली रक्षा बल (आइडिएफ)ले हमास समूहद्वारा मध्य गाजा...

काठमाडौं । इङलिस प्रिमियर लिग फुटबलमा म्यान्चेस्टर सिटीले म्यान्चेस्टर...

रामबाबु यादव सिरहा । सिरहा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर–३ बाट प्रतिनिधिसभा...

महोत्तरी : महोत्तरी निर्वाचन क्षेत्र नं ३ मा...

काठमाडौँ : राष्ट्रिय महिला आयोगले लैंगिक हिंसा अन्त्य गर्न...

दमौली, तनहुँ, नेपाली काँग्रेसका युवा नेता एवं तनहुँ क्षेत्र...

सिरहा, सिरहा क्षेत्र नं ३ प्रतिनिधिसभातर्फ वाम गठबन्धनका उम्मेदवार लीलानाथ...

महोत्तरी : महोत्तरीका सञ्चारकर्मीले सहज र सरल तरिकाले निर्वाचन सम्बन्धी...

जनकपुरधाम । धनुषा क्षेत्र नम्बर ३ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्यमा...

काठमाडौँ : काठमाडौँ निर्वाचन क्षेत्र नं ५ बाट प्रतिनिधिसभा...

जनकपुरधाम : धनुषा क्षेत्र नं ३ (ख) मा राष्ट्रिय...

राजविराज : प्रतिनिधिसभा सप्तरी क्षेत्र नं ३ मा नेपाली काँग्रेसलाई...

डडेल्धुरा : डडेल्धुराबाट प्रधानमन्त्री तथा नेपाली काँगे्रसका सभापति शेरबहादुर देउवा...

जनकपुरधाम : प्रदेशसभा सदस्य धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नं ३ (क)...

नुवाकोट। नुवाकोटको प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं २ र तीन...

विराटनगर, मोरङको क्षेत्र नं ५को प्रतिनिधिसभा सदस्यमा नेकपा (माओवादी केन्द्र)का...

राजविराज, पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत सप्तरीको भारदहमा आज बस पल्टिँदा १७ यात्रु...

विराटनगर, मोरङ क्षेत्र नं–४ को प्रतिनिधिसभा सदस्यमा वाम गठबन्धनका तर्फबाट...

काठमाडौँ, काठमाडौँ क्षेत्र नं १० बाट नेपाली काँग्रेसका नेता राजेन्द्रकुमार...

काठमाडाँै, काठमाडौँ क्षेत्र नं ४ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्यमा विजयी हुनुभएका...

कञ्चनपुर, सर्वसाधारणको सूचना प्रविधिमा पहुँच अभिवृद्धि गर्न हुलाक कार्यालय कञ्चनपुरले...

काठमाडौँ, प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले भ्रष्टाचारजन्य क्रियाकलाप विश्वकै लागि चुनौती भएकाले...

पोखरा, प्रतिनिधिसभा एवं प्रदेश सभाको निर्वाचनको जारी मतगणनामा वाम गठबन्धनको...

काठमाडौँ, अफ्रिकी मुलुक एंगोलासँग नेपालले कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गरेको छ...

दैलेख, प्रतिनिधिसभा–१, प्रदेशसभा (क) मा वाम गठबन्धनअन्तर्गत नेकपा(माओवादी)का धर्मराज...

भद्रपुर, प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा निर्वाचनमा झापाको पछिल्लो मत परिणामअनुसार वाम...

श्रेष्ठलाई खेलकुद क्षेत्रदेखि संसद्सम्म पुग्ने अवसर 2017-12-09 10:37 – कृष्णराज गौतम काठमाडौँ,...

ट्र्याक्टर दुर्घटना हुँदा एक जनाको घटनास्थलमै ज्यान गएको छ भने...

इलाम, प्रतिनिधिसभा तथा प्रदेशसभा सबै क्षेत्रमा वाम गठबन्धनले अग्रता लिएको...