Thu, 24 May 2018
ताजा समाचार
सर्वसाधारणले पनि प्रदेशसभामा प्रस्ताव लान पाउने || सवारी दुर्घटनामा दश महिनामा ९५ को मृत्यु || शिक्षामा लगानीअनुसार प्रतिफल आएन ः प्रधानमन्त्री || पाँचवर्षसम्म सरकार सञ्चालन हुन्छ ः प्रचण्ड || ठक्कर दिने टिपरका सवारी चालक पक्राउ || नीति तथा कार्यक्रममा छुटेका विषय बजेटले समेटोस् || राजविराज विमानस्थल एक दशकपछि पुनः सञ्चालनमा || पोखरीमा डुबेर चार बालिकाको मृत्यु || गुण्डाराजको अन्त्य गर्दै जनताको राज स्थापना हुन्छ : गृहमन्त्री || दुर्गम गाउँमा अफिम खेती || महोत्तरीमा बढ्यो गर्मी || तत्मा समाजको राष्ट्रिय कार्यकारिणी समिति गठन || मन्त्री यादव थाइल्याण्डतर्फ || एकैरातमा तीन घरमा चोरी || डोम समुदायका बालबालिका विद्यालय भर्ना || हजार विद्यार्थीमा एउटै शौचालय || सडक र ऊर्जा प्राथमिकतामा छः मुख्यमन्त्री राउत || उखु किसानद्वारा मिलमा धर्ना मालिक फरार || वडाध्यक्ष पौडेलको घरमा बम विष्फोट, दुई घाइते || सरकारको नीति तथा कार्यक्रम आज संघीय संसदको संयुक्त बैठकमा प्रस्तुत || ओली ५ वर्षकै लागि प्रधानमन्त्री हो, त्यसमा तल–माथि हुँदैन : || रावणको जन्मभूमि मानिएको पौलस्त्य आश्रम ओझेलमा || सोलु करिडोर प्रसारण लाइन समयमै सक्न प्राधिकरणको ठेकेदारलाई ताकेता || विषाक्त मदिरा सेवन गर्दा १२ जनाको मृत्यु, मदिरा बिक्रीवितरण गर्ने || सन्दीप लामिछानेको खुलेर प्रशंसा गरे रिकी पोन्टिङले || विद्यार्थी मृतावस्थामा फेला || बजेटमा मधेससंग विभेद गरीए संसद अवरुद्ध गर्ने सांसद यादवको चेतावनी || प्रदेश नं २ का सञ्चारमाध्यमलाई राहतपूर्ण वर्गीकरण गर्न आग्रह || मालपोत कर तिर्नु पर्दैनः नगर प्रमुख || पुर्व राजा ज्ञानेन्द्रलाई नागरिक अभिनन्दन || तरुण दलको जिल्लास्तरीय प्रशिक्षण कार्यक्रम || शिक्षक संगठन धनुषामा महतो || सर्पदंशबाट महिलाको मृत्य || ससुराली पक्षको कुटाइबाट महिला गम्भीर || मधेशको लागि विशेष बजेटः मन्त्री महासेठ || गेरुका नदीमा सरसफाई || तुलसीदास पार्कमा सरसफाई || मिथिलाको युगभूमि सिम्रौनगढ हो : पुरातत्वविद मिश्र || ठेकदारको लापर्वाहीले बस दूर्घटना, २४ बढी घाईते || फोरम पदाधिकारी बैठक जारी, एकीकृत नेकपामाथि नजर ||
ध्वनी प्रदूषणको नियन्त्रण किनआवश्यक छ

माघ २५, २०७४

  • साधारणतया   ध्वनी   प्रदूषण   भन्नाले   चर्को   आवाजको कारणले हुने अवरोध अथवा डिस्टर्वेन्स बुझिन्छ । तर यो एउटा अवरोध मात्र नभएर समाजमा गम्भीर  प्रभाव  पार्ने  भएको  लेसन्  १९७२  मा  विश्व  स्वास्थ्य  संगठनले  ध्वनी  प्रदूषणको  घोषणा  गरेको  थियो  ।  यसको  नियन्त्रणको  सार्थक  प्रयास  स्वरूप  विश्वमा  र  नेपालका  कैयौं  शहर  र  गाउँमा  मानिसले  शान्तिको  अनुभूति  गर्न  पाएर  दीगो  विकासकोलागि  गहिरो  साेंचको  बातावरण  बन्नपायो  ।  तर  ऐतिहासिक  शहर   जनकपुरमा   विद्यमान   समाजिक   विकृती   र   प्रदूषणको  कारणले  विकासको  सपना  सजाउनेहरु  चिन्तित्  रहन्छन्।  यसको  निराकरणहोस्  भन्ने  चाहना  राख्दै यहाँका जनप्रतिनिधि, प्रशासन् र जनताले प्रयास थालून् भन्ने आशयले केहि चर्चा गर्नु सांदर्भिक होला । पहिला  ध्वनी  सम्बन्धि  केहि  आधारभूत  कुरा  गरौं  ।  वैदिक  धरातलमा  कुरा  गर्दा  ध्वनी  लगायत  सम्पूर्ण  शक्तिको  उद्गम  ।।।ॐ’  हो  ।  इसाईले  ॐ  लाई  ।।।शब्द’  भन्दछन्  ।  यसमा  नेमा  शब्द  भनांै  वा  ध्वनी भनांै सम्पूर्ण शक्तिको स्रोत हो ध्वनी । ध्वनी विना न संवादन संगीत न जीवन न संसारको कल्पना गर्न सकिन्छ । तर शक्ति वरदान मात्र होइन, यसको दुरूपयोग मानव समाजको लागि अभिषाप पनि बन्न सक्छ  ।  ध्वनीकै  माध्यमले  सन्त  र  सदगुरुको  दिव्य  प्रवचनद्वारा  आध्यात्मिक  क्रान्ति  हुनसक्छ,  संगीतको  आनन्द  लिन  सकिन्छ  र  भाषण  संभव  छ  ।  तर  यहि  ध्वनी  लाई  जब  प्रमादको  उद्देश्यले  अथवा  आप्mनो  डम्फु फुक्न अरुलाई अबरोध र हानि हुने गरी टाढा टाढा सम्म लाउडस्पिकर र डीजे घनकाइन्छ तब त्यही ध्वनी व्यक्ति र समाजको लगि हानिकारक हुन्छ ।ध्वनीप्रदूषणले के हुन्छ?चिकित्शा  भाषामा  भन्दा  ध्वनी  प्रदूषणले  कान  कम सुन्ने, कान कराउने र गर्न खोजेको काममा ध्यान केन्द्रित नहुने हुन्छ । त्यस्तै मानसिक तनाव पनि उत्पन्न हुन्छ । अनि अत्यधिक मानसिक तनावको कारणले सम्पूर्ण शारीरिक प्रकृयामा नकारात्मक प्रभाव पर्न गई उच्च  रक्तचाप,  हृदय  रोग,  निद्रान  लाग्ने  र  मानसिक  ह्रास  जस्ता  गम्भीर  समस्या  उत्पन्न  हुन्छ  ।  यसको  प्रत्यक्ष असर परिवार र सामाजमा पर्छ । यसको ठोस तथ्याङ्कन  भए  पनि  लाखौं  मानिस  प्रभावितरहेको  र  समाज आक्रान्त रहेको प्रष्ट छ ।यातायातको साधनको कारणले हुने ध्वनी प्रदूषण त छँदैछ तर अहिलेलाई अलि फरक सन्दर्भमा केन्द्रित हुन  चाहन्छु  ।  व्यंग्यकारले  जनकपुरको  विशेषताको  रुपमा बर्ण नगर्ने र अधिकांश वौद्धिक वर्गले पचाउन नसकेको कारण हो“ धार्मिक र सांस्कृतिक कोलाहल । अध्यात्म प्रति मेरो श्रद्धा छ । त्यसैले धर्म र संस्कृतिको नाममा हुनेगरेका केहि असामाजिक क्रियाकलाप प्रति चेतन  खोजेको  हुँ  ।  संस्कृति  समाजको  सुन्दर्ता  हो  तर विकृत संस्कृति रोकिनु पर्छ । धर्म त झन् मानव सभ्यताको आधार हो र यसको उपहासले विनाशलाई निम्त्याउँछ । सद्गुरु र संतको दिव्य प्रवचन आस्था पूर्वक सुन्नु पर्छ । यो कार्यक्रम परिसर अथवा शान्त स्थलमा संभव छ । धार्मिक कार्यक्रम परिसरमा साउन्ड सिस्टमको प्रयोग स्वभाविक हो । तर कार्यक्रम परिसर बाहिरको  जहाँसम्म  प्रश्न  छ  घण्टांै  ÷  दिनौंसम्म  मच्चाइने कोलाहल मार्पmत समाजलाई के संदेश दिन खोजिएको  हो  त्यो  बिचारनीय  छ  ।  पहिला  पहिला  मोवाइल,  टिभी,  रेडियो  नहुँदा  यदाकदा  गित  सुन्न  पाउँदा  मानिसले  आपूmलाई  अहोभाग्य  ठान्थे  ।  तर  आज  जहाँ  टेक्नोलोजी  पुगेको  छ,  मानिस  आफ्नै  मोवाइल  र  टिभीमा  मग्न  रहन  रुचाउँछन्  ।  परिसर  बाहिरको कोलाहलले आध्यात्मिक उद्देश्य भन्दा पनि कसै कसैको टाइम पास होला तर धेरै जसो खास गरेर गम्भीरतापूर्वक कर्म गर्नेलाई अवरोध मात्र पु¥याउँछ ।उदाहरणको  लागि,  रामजानकी  सिनेमा  अगाडि  मनाइने चैतेदुर्गा पूजामा सिनेमाहलको चुचुरामै टेकेर आधुनिक  भजन  नवरात्री  भरि  परपरसम्म  सुनिनेगरी  घन्काइन्छ  ।  मैले  सुनेको  त  दुर्गा  पाठ  उच्च  स्वरमा  गर्नै  हुँदैन  ।  एकै  छिन  बिचार  गरौं  एसएलसी  जस्ता  परीक्षाको  समय  हो  यो  ।  कसैको  घरमा  बिरामीलाई  शान्ति चाहिएको हुन्छ । कोही सांच्चिकै धार्मिक हुन्छ र नित्य विहान पूजा र ध्यान गर्ने गरेका होलान् । तर ती  सबैलाई  जबर्दस्ती  भजन  सुन्न  बाध्य  तुल्याइन्छ  चाहे ती सबैको परीक्षा, पढाई, शान्ति र ध्यान भाँड्मा जाओस् । कोहि कोहि रमाउलान् । तर अनेकौ परिवार पिडित्  हुन्छन्  ।  के  यो  मौलिक  अधिकारको  हनन्  होइन? सरस्वती पूजामा त कतिपय ठाउँमा कानै खाने गरि अभद्र गीत बजाइन्छ । यसले धार्मिक महत्वको धरातललाई आघात त पु¥याइरहेकै छ साथै बच्चा र यूवावर्र्गलाई जुन हिसावले अनुचित चन्दा र दुर्वयसनी तिर  आकर्षित  गर्दैछ  र  जस्तो  मनोवृतिको  बढावा  दिईरहेकोछ, त्यो निश्चयनै समाजको भविष्यको लागि चिन्ताको  विषयहो  ।  चाहे  त्यो  कोलाहल  धार्मिक  शब्दले  नै  सुसज्जित्  किननहोस्,  धर्म  विकृत  बन्दैछ  र  आध्यात्मिक  ह्रासको  स्थिति  उत्पन्न  भएको  छ  ।  असह्य आर्थिक चन्दा र यसको दुरुपयोग सांगठनिक रूपमै  महामारी  तुल्य  बन्दै  गएको  छ  ।  समाजिक  उत्थानमा लाग्नु भन्दा आप्mनो अहमको डम्फु फुक्न सांगठनिक  रूपमै  धर्मलाई  हतियार  बनाइने  गरिएको  छ । सनातन धर्मको गौरवमय इतिहास बोकेको यस नगरको के यहि हो कलयुगको स्वरूप । जनता निरीह बनेका  छन्  र  प्रशासन  मौन  छन्  ।  बौद्धिक  वर्गमा  यसले बितृष्णा उत्पन्न गराउने गरेकोछ र धेरैजसो त यो बस्ने ठाउँ नै होइन भन्दै अन्यत्रै गन्तव्य बनाउन बाध्य  छन्  ।  के  हामी  यसरी  नै  उन्नत्  समाजको  कल्पना गरेका छौं ?संघीयता   पछि   प्रदेश   २   लाई   उदाहरणीय   बनाइने र विकासको सपना बांड्ने बागडोर संभालेर बसेका  राजनीतिक  र  सामाजिक  अगुवाहरू  निमुखा  जनमानसमा आशा जगाउन त सफल होलान्, केहि विकास पनि गरिएलान् तर जबसम्म हाम्रो मानसिकता र सोचको विकास हँुदैन तबसम्म हाम्रो अधिकारको संरक्षण  हुन  सकदैन,  विकासले  गतिलिन  सकदैन,  र  भएको  विकासको  पनि  वास्तविक  अनुभूति  हुँदैन  ।  फलतः यो ठाउँ आन्तरिक द्वन्द र भ्रष्टाचारको व्यापार गर्नेको थलो भन्दा उभो लाग्न सक्दैन । टेक्नोलोजिलाई पूर्ण रुपमा खुला छोड्दा समाजिक हित विपरीत प्रयोग हुने  कुरा  प्रति  आइन्सटाइनले  गम्भिर  ध्यानाकर्षण  गराउन  खोजेका  थिए  ।  अल्पशिक्षित्  समाजमा  कतिपय  महत्वपूर्ण  विषयमा  बहुमत  होइन  बुद्धिमत  हितकर  हुन्छ  ।  आधुनिक  सिङ्गा  पुरका  पिता  भनिने  लिक्वानयूले पूर्ण        वाक        स्वतन्त्रताले अल्पविकसित, विकासोन्मुख र      अशिक्षित्      समाजमा अस्थिरता श्रृजना हुने सम्भावनालाई गम्भिर     रुपमा     लिएका थिए   ।   तसर्थ   जनकपुरको इज्जत जोगाउन र एउटा सभ्य समाजको कल्पना  गर्ने  र्हो  भने  अनियन्त्रित  साउन्ड  सिस्टमको  प्रयोगमा   नियन्त्रण   गर्न   समाजिक   अगुवाहरुले   र  प्रशासनले  आवश्क  पहल  व्यवहारमा  उतार्नु  आवश्यक   छ   ।   रामशिशयादवजीको   सोचले   सफल   गंगासागर   सफाई   अभियान   उदाहरणीय   छ  ।  अनियन्त्रित  साउन्ड  सिस्टमको  नियन्त्रण  गर्न  बजेटको होइन, सोच र इच्छा शक्तिको आवश्यकता छ   ।   व्यवहारमा   तत्काल   लागु   गर्न   सकिने   अहिलेलाई  मेरो  एउटा  स्पष्ट  सुझाव  के  छ  भने  धार्मिक  अथवा  सांस्कृतिक  जे  कार्यक्रम  भए  पनि  कार्यक्रम परिसर भित्रलाई मात्र लक्षित गरी साउण्ड सिस्टम  फर्काएर  राखियोस्  र  टाढा  टाढा  भ्याउने  गरि  टाढा  अथवा  अग्ला  स्थानमा  लाउडस्पीकर  जस्ता चिज नराखियोस्, र यसरी राख्न नपाउने गरी नगरपालिकाले नियम लागु गरी नियमित अनुगमन मात्र गर्दा पनि ठूलो राहत हुन्छ ।सारांशमा   जबसम्म   समय   सापेक्ष   समाजमा   बिद्यमान  विकृतिको  नियन्त्रण  गरिंदैन  विकासले  सार्थक  दिशालिन  सक्दैन  र  भौतिक  विकासलाई  मात्र  समाजिक  र  मानवीय  धरातलमा  वास्तविक  विकास  मान्न  सकिँदैन  ।  हामि  सबैले  ध्वनी  प्रदूषण  एउटा गम्भीर सामाजिक समस्याको रुपमा मनन् गरी आआप्mनो स्तरबाट प्रयास गरौं र आशा गरौं प्रशासन पनि कानमा तेल हालेर नबसिराखून् ।

रुकुम : प्रदेश नं ५ का सभामुख पूर्णबहादुर घर्तीले...

विराटनगर : चालु आर्थिक वर्षको १० महिनामा मोरङ जिल्लामा...

काठमाडौँ : प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले शिक्षा क्षेत्रबाट लगानीअनुसार...

काठमाडौँ : नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले...

नगरकोट : अरनिको राजमार्गअन्तर्गत भक्तपुरको नलिञ्चोक नजिकै सडकमा बुधबार...

काठमाडौँ : राष्ट्रियसभाका सदस्यले सरकारको नीति तथा कार्यक्रममा छुटेका...

राजविराज : पटक पटक उडान सञ्चालन तथा स्थगन हुँदै...

लुम्बिनी : रुपन्देहीको लुम्बिनी सांस्कृतिक नगरपालिका–११ मसिना गडिदियाको नौखनिया...

भक्तपुर : गृहमन्त्री रामबहादुर थापाले अब देशभर गुण्डाराजको अन्त्य...

जाजरकोट : नलगाड नगरपालिकाका विभिन्न स्थानमा अवैध रुपमा अफिम...

महोत्तरी : जिल्लामा केही दिनदेखि अति गर्मी बढेकोे...

जनकपुरधाम । राष्ट्रिय तत्मा समाज नेपालले राष्ट्रिय कार्यकारिणी समिति गठन...

जनकपुरधाम । उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री मातृकाप्रसाद यादव थप उपचारका...

गौर । रौतहट जिल्लाको सदरमुकाम ...

पोखरिया । विद्यालय भर्ना हुन नसकेका...

जनकपुरधाम । मुख्यमन्त्री लालबाबु...

गौशाला (महोत्तरी)। दुई अर्ब रुपैया बढी भुक्तानी ...

दमक । झापाको दमक–७ का वडाध्यक्ष भीम पौडेलको घरमा गएराति...

काठमाडौं । सरकारले आगामी आर्थिक २०७५/७६ को नीति तथा कार्यक्रम...

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का नेता एवं पूर्वगृहमन्त्री...

म्याग्दी । रामायणमा वर्णित रावणको जन्मभूमि मानिएको म्याग्दीको पौलस्त्य आश्रम...

सोलुखुम्बु । नेपाल विद्युत प्राधिकरणले सोलु करिडोर १३२ केभी...

काठमाडौं । भारतको कानपुरमा विषाक्त मदिरा सेवन गर्दा १२...

नयाँ दिल्ली । आइपिएल टिम दिल्ली डेयरडेभिल्सका प्रशिक्षक तथा अस्ट्रेलियाली...

महेन्द्रनगर, धनुषा : जनकपुर उपमहानगरपालिकास्थित एक विद्यालयमा आज बिहानै एक...

वीरगन्ज । आगामि बजेटमा मधेससंग संघीय सरकारले बिभेद गरे संघीय...

महेन्द्रनगर, धनुषा : नेपाल पत्रकार महासंघ प्रादेशिक समिति...

नेपाल शिक्षक संगठन धनुषाको १२ औं जिल्ला अधिवेशनले ...

मलगंवा । सर्लाहीको दक्षिणी भेगमा पर्ने विष्णु ...

जनकपुरधाम । महोत्तरी ...

जनकपुरधाम । जनकपुर स्थित...

त्रिलोकीनाथ यादवबारा । वरिष्ठ पुरातत्वविद...

काठमाण्डु ।प्रदेश नम्बर २ को सत्तारुढ दल संघिय ...