Wed, 26 Sep 2018
ताजा समाचार
यातायात व्यवस्थापन सम्बन्धी विधेयकमाथि छलफल || पदस्थापना दिवसमा विभिन्न कार्यक्रम || पप्पु कंस्ट्रकशनका संचालकलाइ पक्राउ पुर्जी जारी गर्न अनुमति || नापीका अमीन अख्तियारको फन्दामा || केन्द्रिकृत सत्तामा रमाउनेहरु संघीयता कार्यान्वयनको बाधक : मुख्यमन्त्री राउत || चितुवा मृत फेला || प्रदेश समन्वय परिषद्को बैठक शुरु || दशैँमा घर जान टिकट लिनेको घुइँचो || उपरथी दम्पतिबाट छात्रावृति र शैक्षिक खेलकुद सामाग्री वितरण || पुल जर्जर हुँदा सवारी आवतजावतमा समस्या || वडा अध्यक्ष द्वारा जेष्ठ नागरिकलाई निशुल्क भ्रमण || ट्राफिक प्रहरीले सवारीसाधनमाथि बिशेष निगरानी गर्ने || अभियुक्तलाई सजायको उपाय खोजी || तीन किलो सुनसहित पक्राउ || ट्रम्पलाई महासभा बैठकमै फ्रान्सेली राष्ट्रपतिले दिए कडा जवाफ || क्रिकेटमा अफगानिस्तानले देखायो क्षमता, भारतलाई रोक्यो बराबरीमा || दास परिवारलाई तीन लाख राहत सहयोग || आजदेखि सोह्रश्राद्ध सुरु || सडक निर्माणका लागि धर्ना || राजस्व असुलीमा भारी बृद्धि || 'विद्यार्थीको वृत्ती विकास’ सम्बन्धी पाँचौ कन्भेन्सन || राजपा नेपालको बैठक ११ गते || जनकपुरका अभियानीहरु झाडापखाला प्रभावित क्षेत्रमा || स्थानीय तहको अधिकार खोसिदै || डा भूसालद्धारा मितेरीपुल र बालगृहको स्थलगत निरिक्षण || श्रीमती बनाउँछु भनेर किशोरीलाई बलात्कार गर्ने युवक पक्राउ || एसिड पीडित दासको मृत्यु || बाल विवाह विरुद्द जनचेतना कार्यक्रम सम्पन्न || बालिका बलात्कृत || नदीमा डुबेर बालकको मृत्यु || सरकारको अधिनायकवादी शैलीलाई असफल पार्नुपर्छ : देउवा || महोत्तरीमा भन्सार छलेर ल्याएको १७ लाखको सामान बरामद || शिक्षकको परीक्षाका कारण विद्यालय बन्द || डेरी उद्योगबाट तीस हजार युवालाई रोजगारी || चप्पल उद्योगमा श्रम शोषण || प्रदेशको नामांकन र राजधानीमा विवाद || एसिड प्रहारबाट घाइते युवतीको मृत्यु || माल्दिभ्सको राष्ट्रपतिमा विपक्षी दलका उम्मेदवार सोलिहलाई अग्रता || बार्सिलोना बराबरीमा रोकियो || सुचनाको माँग गर्दै राष्ट्रिय विद्यार्थी संघ रिले अनशनमा ||
मधेश—सत्ताका ' स्पीन डक्टर ’

चैत्र २, २०७४

  • धर्मेन्द्र झा

प्रदेश २ को लोकप्रिय मतको अवस्थाको विश्लेषण गर्ने हो भने यहाँ कांग्रेस करिव पहिलो अवस्थामा छ । यो अलग कुरा हो, प्राविधिकरुपमा कांग्रेसले अपेक्षितरुपमा संसदीय र प्रादेशिक सिट हाथ पार्न सकेन । यही परिणामलाई आधार मानेर माथि पहिलो अनुच्छेदमा उल्लेख गरिएजस्तैका सज्जनहरुले कांग्रेससरहित मधेश र नेपालको चाहना राख्दै त्यहिअनुकूलको निष्कर्ष निकाल्ने प्रयत्न गर्ने हो र यस्ता दृष्टिकोणबाट सत्तालाई प्रभावित पार्ने प्रयत्न गर्ने हो भने यो अधुरो, अपूर्ण र एकांगी दृष्टिकोणमात्र हुने छैन बरु आग्रही र निजी आस स्वार्थप्रेरित धारणा हुने कुरामा शंका हुन सक्दैन । यी वास्तवमा स्पीन डक्टरहरु हुन् जो सत्तालाई आफू अनुकूलमात्र सञ्चालित भएको देख्न चाहन्छन् । 

पूर्वी मधेशतिरका एक सज्जन जो काठमाडौमा सरकारी जागिरे छन्, ले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमार्फत् एउटा टिप्पणी सार्वजनिक गरे, कांग्रेसमुक्त भारत भनेको त त्यसको प्रभाव नेपालमा पो पर्यो । केन्द्रिय संसदमा प्रतिनिधित्व गर्ने कांग्रेसबाहेकका सबै दल सरकारमा जाने भए । म ती सज्जनलाई व्यक्तिगतरुपमा राम्ररी चिन्दछु । उनको पृष्ठभूमीबारे पनि मलाई सामान्य जानकारी छ । उनी केही वर्षअघिसम्म कांग्रेसलाई नै समर्थन गर्थे, पछि मधेशकेन्द्रित दलतर्फ आकर्षित भए । गएको चुनावमा उनले एमाले र माओवादीलाई गाली गरेर (सामाजिक सञ्जाल साक्षी छ) मधेशकेन्द्रित दलका पक्षमा खुलेरै मत मागेका थिए । चुनावका वेलासम्म उनले एमालेलाई उग्रराष्ट्रवादीको कित्तामा उभ्याउँदै मधेशविरोधीको दर्जा दिएका थिए । समय पविर्तनशील छ । उनी पनि परिवर्तित भए, यसलाई अस्वाभाविक मान्न सकिँदैन, हुँदैन । अहिले एमाले र माओवादीको कित्तामा मधेश उभिएको अवस्थामा उनी सरकारको गुणगानमा व्यस्त छन् । यो उनको व्यक्तिगत कुरा हो । कसैसँग खासै सरोकार राख्ने कुरा भएन । यसमा आपत्ति मान्नुपर्ने कुरा पनि भएन । तर प्रवृत्तिगतरुपमा शायद यस्ता दृष्टिकोण विश्लेषणका विषय बन्न सक्छन् । विश्लेषण्योग्य यस कारणले पनि कि यस्ता दृष्टिकोण बोक्नेको मनशाय धेरै हदसम्म छिटोभन्दा छिटो सत्ताको नजिक पुग्ने र शासनलाई आफ्नो पक्षमा प्रभावित पार्ने हुने गर्दछ । यस्ताखालका प्रवृत्तिबाट सरकारले आफूलाई मुक्त राख्न सकेन भने आमजनताले परिवर्तनको आभाष गर्न पाउने छैनन् । सरकार यसतर्फ गम्भीर हुुनु आवश्यक छ । माथिको प्रसगं एक सामान्य सन्दर्भमात्र हो तर यस्ता अनेकौं पिपलपातेहरुको ओइरो अहिले जताततै पर्याप्त देख्न सकिन्छ ।माथिको सन्दर्भ केन्द्रीय सरकारका सम्बन्धमा मात्र होइन, प्रदेश नम्बर २ का सम्बन्धमा पनि अवस्था यस्तै छ । व्यक्तिगतरुपमा प्रदेश सरकारका मुख्यमन्त्री र मन्त्रीहरु असल छन् । उनीहरुको छवी तुलनात्मकरुपमा राम्रो छ । मधेशका मुद्दाबारे जानकार छन् । मधेश आन्दोलनको राप र तापबाट खारिएका छन् । तर उनीहरुको कार्यशैली पनि माथि उल्लेखित प्रवृत्तिका धारकहरुले प्रभावित बनाउने प्रयास गरेका छन् र गर्नेछन् । सरकारको काम कार्यवाहीलाई तिनले आफूकेन्द्रित गर्ने प्रयास गर्नेछन् । यसका केही उदाहरण पनि देखिइसकेको छ । सरकारले यस्ता प्रवृत्तिहरुबाट आफूलाई पृथक राखी मधेशको अधिकार र समुन्नतिका लागि पूर्वाग्रहरहित ढंगले क्रियाशील हुन सक्नुपर्दछ । ृरकारको सफलता यसैमा निर्भर गर्दछ ।  निश्चित पनि राजनीतिमा मूल्य र मान्यताको अत्यन्तै महत्वपूर्ण स्थान हुन्छ । अहिले सरकारमा रहेकाहरुको निश्चित पनि केही दलीय मूल्य र मान्यता छन् । यसमा शंका छैन । तर यही आधारमा मात्र असल र प्रभावकारी शासनको परिकल्पना व्यर्थ हुन्छ । चुनावमा होमिने वेलासम्म दलहरुका आफ्ना विचार, आस्था, दृष्टिकोण, दर्शन, मूल्य र मान्यता महत्वपूर्ण हुनछन्, थिए । तर चुनाव सम्पन्न भएपश्चात र केही विजयी र पराजित भएपछि निर्वाचनकालीन तुसहरुलाई विर्सन सक्नुपर्छ वा उचित व्यवस्थापन गर्न सक्नुपर्छ । अझ विजयी दल, जसले सरकारको नेतृत्व गर्छ, ले यो यथार्थ  गम्भीरतापूर्वक मनन् गर्नु जरुरी छ । यसको साटो इवी साध्ने र वहिष्करणको नीति अख्तियार गर्ने हो भने त्यसबाट प्रदेश र आमजनताको भलो नहुने निश्चित छ ।  देशमा एक किसिमले राजनीतिक परिवर्तन भएको स्वीकारिनु पर्छ । लोकतान्त्रिक संघीय गणतन्त्रात्मक पद्धतिमा देश गएपछि पहिलोपटक देशमा यसअनुकूलको शासन व्यवस्था सञ्चालनको स्थिति आएको छ । यस अवस्थामा न्यूनतम कुराहरमा दलहरुबीच सामञ्जस्य हुनु आवश्यक छ । तर यो यथार्थलाई लत्याएर केही खास व्यक्तिहरु सत्ताको वरिपरि केन्द्रित भई दलहरुबीच दुरी बढाउने प्रयत्नमा छन् भने यसलाई स्वाभाविक मान्न सकिँदैन । राजनीतिमा शास्त्रीयरुपमा ।।।स्पीन डक्टर’ को उल्लेख गर्ने गरिन्छ । स्पीनको अर्थ हो घुम्नु वा घुमाउनु । डक्टरको अर्थ हो विज्ञ । अर्थात् स्पीन डक्टरको सोझो अर्थ हो, घुमाउने कलामा पारंगत अर्थात् विज्ञ । यसको राम्रो उदाहरण क्रिकेट खेलमा पाउन सकिन्छ । यस खेलमा ।।।स्पीन वल’ भन्ने श्व्दावली प्रयोग गरिन्छ । यसको तात्पर्य हो, घुमाएर वल फ्याँक्नु र वल्लेवाजलाई भ्रममा पारेर उसको विकेट लिनु । राजनीतिमा ।।।स्पीन डक्टर’को अर्थ हो, सत्ताको केन्द्रीय तहको वरिपरि अर्को तह विकसित हुनु जसले सत्तालाई मुख्य विष्यवस्तुबारे जानकारी प्राप्त गर्नबाट रोक्ने प्रयत्न गर्दछ । आमजनता र आमविचारलाई समबन्धित ठाउँमा पुग्नबाट रोक्दछ । यसले अमजनतालाई यसरी घुमाउँछ कि सम्बन्धित ठाउँमा पुग्न नै दिँदैन । अहिले प्रदेश नम्बर २ का सन्दर्भमा पनि यस्तै यस्तै अवस्थाको सिर्जना हुन खोजेको छ भन्दा अस्वाभाविक हुँदैन ।  हो, पछिल्लो निर्वाचनमा कांग्रेस पराजित भएको छ । कांग्रेसले यो पराजय स्वीकार गरी लोकतान्त्रिक मूल्य—मान्यतालाई आत्मसात गरेको छ । कांग्रेसमा सत्ता सञ्चलनको राम्रो अनुभव छ । अहिले प्रदेश सत्तामा आएकाहरुको विगत पनि कांग्रेससँग नजिक रहेको छ । त्यसैले आपसी समबन्ध विकसित गर्न सत्ता सञ्चालकहरुलाई कठीन नहुनुपर्ने हो । प्रदेशको विकासमा कांग्रेसको साथ पनि आवश्यक छ । प्रदेश २ को लोकप्रिय मतको अवस्थाको विश्लेषण गर्ने हो भने यहाँ कांग्रेस करिव पहिलो अवस्थामा छ । यो अलग कुरा हो, प्राविधिकरुपमा कांग्रेसले अपेक्षितरुपमा संसदीय र प्रादेशिक सिट हाथ पार्न सकेन । यही परिणामलाई आधार मानेर माथि पहिलो अनुच्छेदमा उल्लेख गरिएजस्तैका सज्जनहरुले कांग्रेससरहित मधेश र नेपालको चाहना राख्दै त्यहिअनुकूलको निष्कर्ष निकाल्ने प्रयत्न गर्ने हो र यस्ता दृष्टिकोणबाट सत्तालाई प्रभावित पार्ने प्रयत्न गर्ने हो भने यो अधुरो, अपूर्ण र एकांगी दृष्टिकोणमात्र हुने छैन बरु आग्रही र निजी आस स्वार्थप्रेरित धारणा हुने कुरामा शंका हुन सक्दैन । यी वास्तवमा स्पीन डक्टरहरु हुन् जो सत्तालाई आफू अनुकूलमात्र सञ्चालित भएको देख्न चाहन्छन् । यिनका कुरामा लागेर मधेश—सत्ता सञ्चालन हुने हो भने भोलीका दिनमा कित्ताकाटको राजनीति प्रारमभ हुन सक्ने खतरालाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन । यसो भएछ भने यो कसैका लागि पनि हितकर नहुने निश्चित छ । देशमा संघीयताको प्रादुर्भाव मधेश आन्दोलनले गरेको हो । यसमा प्रत्येक मधेशवासीको कुनै न कुनैरुपमा समर्थन छ । अतः संघीयतालाई सफल बनाउन पनि मधेशले नै भूमिका निर्वाह गर्नु अपरिहार्य छ । यस कार्यका लागि मधेश—सत्ताले कांग्रेसलगायत सबै राजनीतिक दललाई गोलवद्ध गर्नु जरुरी छ । तर हुन सक्छ स्पीन डक्टरहरुलाई यो कुरा स्वीकार्य नहोस र उनीहरु सत्ता र विपक्षीबीचको दुरीलाई अझ बढी बढाउन भूमिका निर्वाह गरुन । तर अहिलेलाई विश्वास गरौं, सत्ताका सञ्चालकहरुले यो कुरा बुझ्नेछन् र स्पीन डक्टरहरुको स्वार्थ पूरा हुन दिन छैनन् । सत्ताका सञ्चालकहरुले बुझ्नु जरुरी छ, यस्ता चैते समर्थक अर्थात् नयाँ स्पीन डक्टरहरुको स्वार्थ सत्तालाई सफल बनाउनुभन्न्दा पनि उनीहरुको आफ्नो निजी स्वार्थ पूरा गर्नु नै हो । उनीहरु प्रतिवद्ध राजनीतिक कार्यकर्ता होइनन् । अस्ति एकथरि राजनीतिक विचार बोक्दथे । हिजो एकथरि राजनीतिक आस्थाको नजिक भए र आज एकथरि राजनीतिक आदर्शका हिमायती बनेका छन् । यो सामान्य कुरा मधेश—सत्ताका सञ्चालकलाई थाहा छैन भनेर मान्न सकिँदैन । यदी थाहा छ भने सरकारका सदस्यहरुले यस्ता स्पीन डक्टरहरुलाई समय छँदै चिन्नेछन् र यिनलाई आफूहरुभन्दा टाढा राख्ने प्रयत्न गर्नेछन् । अहिले मधेशलाई विकास र उन्नति चाहिएको छ । यस कार्यमा जो जो आवश्यक छन्, जसको अपरिहार्यता छ, जो उचित र अनिवार्य छन् सरकारले त्यस्ताको सहयोग र योगदान प्राप्त गर्ने प्रयास गर्नेछ, विनाकुनै आग्रर र पूर्वाग्रह । होइन, राजनीतिक आग्रहका आधारमा सबैजसो अवसर यिनै स्पीन डक्टरको वरिपरि घुम्ने र आवश्यक नीति पनि यिनकै सक्रियता र स्वार्थमा निर्माण हुने अवस्था आउँछ भने त्यसले उज्जवल मधेशको भविष्यको निश्चित हुने छैन । सम्बन्धित पक्षलाई यसको हेक्का हुनु अत्यन्त जरुरी छ । चेतना होस ।

रौतहट । जिल्ला अदालतले लालबकैया नदीको पुलका निर्माण...

सर्लाही । नगद नौ हजार घुस रकम सहित नापी कार्यालय...

महोत्तरी । महोत्तरीको गौशालामा मृतावस्थामा चितुवा फेला परेको छ ।...

सर्लाही । हुलाकी राजमार्ग अन्तर्गत ...

जनकपुरधाम । जनकपुर उप–महानगरपालिका...

काठमाडौँ : महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौँले तीन किलोग्राम सुनसहित...

न्यूयोर्क । फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुयल माक्रोंले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा...

दुबई । एसिया कप क्रिकेटमा भारत र अफगानिस्तानले रोमाञ्चक बराबरी...

चन्द्रनिगाहपुर । तेजाब आक्रमणमा परी मृत्यु भएकी रौतहट...

जनकपुरधाम । प्रत्येक वर्ष आश्विन कृष्ण पक्षदेखि सुरु हुने सोह्रश्राद्ध...

जनकपुरधाम ।सडकमा रहेका खाल्डाखुल्डी र पानी जम्ने समस्याबाट छुटकाराका लागि...

राजेन्द्र यादव , जनकपुरधाम ।आन्तरिक राजस्व कार्यालय जनकपुरले गत आर्थिक...

जनकपुरधाम । जनकपुरको निजि विद्यालय मोनाष्टिक ईगलिंश बोर्डिङ्ग स्कुलद्वारा सोमवारदेखि...

जनकपुरधाम । राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल धनुुषा अध्यक्ष मण्डल र...

जनकपुरधाम । झाडापखाला प्रभावित क्षेत्र महोत्तरीको जलेश्वर नगरपालिका वडा नं....

काठमाण्डु । संघिय सरकारले स्थानीय तहको अधिकार खोस्न थालेको छ...

वीरगंज । वीरगन्ज महानरपालिकाद्धारा भइरहेको निमार्णकार्य तथा बालगृहको प्रमुख प्रशासकिय...

मलंगवा । सर्लाही हरिवनका स्थानियबासीहरुले १७ वर्षिया...

चन्द्रपुर । चन्द्रपुरमा (रौतहट) एसिड आक्रमणबाट गम्भीर बनेकी रौतहट...

चन्द्रपुर । बाल विवाह विरुद्द सचेतना कार्यक्रम अर्तगत परियोजना शुरुवात,अन्तत्र्रिmया...

भद्रपुर : झापाको हल्दिबारी गाउँपालिकामा चार वर्षीया बालिका बलात्कृत...

घोडाघोडी : नुहाउने क्रममा शिवगङ्गा नदीमा डुबेर आज एक बालकको...

काठमाडौं । प्रमुख प्रतिपक्ष दल नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाले...

महोत्तरी । जिल्ला भन्सार कार्यालयले भन्सार छलेर ल्याएको साढे १७...

डडेल्धुरा : शिक्षक सेवा आयोगको परीक्षाका कारण जिल्लाका धेरै...

पाल्पा : डेरी उद्योगले नेपालमा ३० हजारभन्दा बढी बेरोजगार युवालाई...

विराटनगर : मोरङको बूढीगङ्गा गाउँपालिका बाँसबारीमा रहेको ‘हाइलाइफ’ चप्पल...

विराटनगर । प्रदेश नम्बर १ को स्थायी राजधानी र नामाकरणको...

काठमाडौं । एसिड प्रहारबाट गम्भीर घाइते भएकी रौतहटको चन्द्रपुर...

माल्दिभ्स । माल्दिभ्सका विपक्षी दलका नेता इब्राहिम मोहम्मद सोलिहले राष्ट्रपति...

स्पेन । स्पेसिन लिग फुटबलको जारी सिजनमा बार्सिलोनाले पहिलो पटक...

मलंगवा । सर्लाहीको सदरमुकाम मलंगवामा राष्ट्रिय विद्यार्थी संघले तीन...