Wed, 26 Sep 2018
ताजा समाचार
यातायात व्यवस्थापन सम्बन्धी विधेयकमाथि छलफल || पदस्थापना दिवसमा विभिन्न कार्यक्रम || पप्पु कंस्ट्रकशनका संचालकलाइ पक्राउ पुर्जी जारी गर्न अनुमति || नापीका अमीन अख्तियारको फन्दामा || केन्द्रिकृत सत्तामा रमाउनेहरु संघीयता कार्यान्वयनको बाधक : मुख्यमन्त्री राउत || चितुवा मृत फेला || प्रदेश समन्वय परिषद्को बैठक शुरु || दशैँमा घर जान टिकट लिनेको घुइँचो || उपरथी दम्पतिबाट छात्रावृति र शैक्षिक खेलकुद सामाग्री वितरण || पुल जर्जर हुँदा सवारी आवतजावतमा समस्या || वडा अध्यक्ष द्वारा जेष्ठ नागरिकलाई निशुल्क भ्रमण || ट्राफिक प्रहरीले सवारीसाधनमाथि बिशेष निगरानी गर्ने || अभियुक्तलाई सजायको उपाय खोजी || तीन किलो सुनसहित पक्राउ || ट्रम्पलाई महासभा बैठकमै फ्रान्सेली राष्ट्रपतिले दिए कडा जवाफ || क्रिकेटमा अफगानिस्तानले देखायो क्षमता, भारतलाई रोक्यो बराबरीमा || दास परिवारलाई तीन लाख राहत सहयोग || आजदेखि सोह्रश्राद्ध सुरु || सडक निर्माणका लागि धर्ना || राजस्व असुलीमा भारी बृद्धि || 'विद्यार्थीको वृत्ती विकास’ सम्बन्धी पाँचौ कन्भेन्सन || राजपा नेपालको बैठक ११ गते || जनकपुरका अभियानीहरु झाडापखाला प्रभावित क्षेत्रमा || स्थानीय तहको अधिकार खोसिदै || डा भूसालद्धारा मितेरीपुल र बालगृहको स्थलगत निरिक्षण || श्रीमती बनाउँछु भनेर किशोरीलाई बलात्कार गर्ने युवक पक्राउ || एसिड पीडित दासको मृत्यु || बाल विवाह विरुद्द जनचेतना कार्यक्रम सम्पन्न || बालिका बलात्कृत || नदीमा डुबेर बालकको मृत्यु || सरकारको अधिनायकवादी शैलीलाई असफल पार्नुपर्छ : देउवा || महोत्तरीमा भन्सार छलेर ल्याएको १७ लाखको सामान बरामद || शिक्षकको परीक्षाका कारण विद्यालय बन्द || डेरी उद्योगबाट तीस हजार युवालाई रोजगारी || चप्पल उद्योगमा श्रम शोषण || प्रदेशको नामांकन र राजधानीमा विवाद || एसिड प्रहारबाट घाइते युवतीको मृत्यु || माल्दिभ्सको राष्ट्रपतिमा विपक्षी दलका उम्मेदवार सोलिहलाई अग्रता || बार्सिलोना बराबरीमा रोकियो || सुचनाको माँग गर्दै राष्ट्रिय विद्यार्थी संघ रिले अनशनमा ||
मधेसमा ऊर्जा व्यवस्थापन

चैत्र २१, २०७४

  •               सञ्जय मित्र

 मधेसका बिजुली चोरी एउटा ठूलो रोग हो । घरमा बिजुलीको मिटर राखेर पनि तारमा हुकिङ गरी बिजुली चोरी गर्नेहरु छन् भने जानी जानी बिजुलीको मिटर नलिने तर चोरीको बिजुली दिन र रात गरी बालिरहने केही शिक्षित वा दबंगहरु पनि नभएका होइनन् । बिजुली चोरीको नियन्त्रण गर्ने वैज्ञानिक आधार भनेको प्रिपेड बिजुली मिटरको व्यवस्था हो ।

विषय  वा  प्रसंगले  अर्को  अर्थ  नलागेमा  यहाँ  मधेस  भन्नाले  वर्तमानको  नेपालको  नक्साको  प्रदेश  २ लाई बुझाउँछ ।नेपालको  प्रादेशिक  हिसाबले  सबैभन्दा  बढी  घाम  लाग्ने  प्रदेश  मधेस  नै  हो  ।  यहाँको  सम्पूर्ण  भूभागमा  बाह्रै  महिना  घाम  लाग्छ  ।  केही  वर्षदेखि  पुस  वा  माघ  महिनामा  शीतलहरी  चलेर  जनजीवन  प्रभावित हुन्छ तर अन्य महिनामा  भने मज्जाले घाम लागिरहन्छ  ।  ऊर्जाको  दृष्टिले  सबैभन्दा  बढी  ऊर्जा  चाहिने  मौसम,  समय  वा  महिनामा  सबैभन्दा  बढी  घाम  लागेको  देखिन्छ  ।  यहाँ  घामले  जनजीवन  प्रभावित   हुने   कम्तीमा   चार   महिना   हुन्छ   ।   वैशाखदेखि साउनसम्मको घाम खपिनसक्नु हुन्छ । यसकारण  सकेसम्म  घामको  उपयोग  गरिनु  ज्यादै  फलदायी हुन्छ । अर्थात् ऊर्जाको उत्पादन घामबाट पनि  गर्न  सकिन्छ  ।  शौर्य  ऊर्जा  निकाल्नतिर  बढी  ध्यान जान सक्यो भने घामले सताउने मात्र नभएर सबै  किसिमको  शीतलता  प्रदान  गर्न  सम्भव  छ  ।  यहाँसम्म कि सम्भव भएसम्म शौर्य ऊर्जाबाटै हरेक खेतलाई  सिंचाइको  व्यवस्था  गर्दा  राम्रो  ।  शौर्य  ऊर्जाको उपयोग यदि कृषिमा गरिन्छ भने सबैभन्दा बढी फाइदा यो प्रदेशलाई नै हुन्छ । मधेस प्रदेशमा सबैभन्दा सजिलो ऊर्जाको स्रोत नै शौर्य ऊर्जा हो । दिउँसो  बढी  घाम  लाग्ने  वेलामा  घरमा  बसेकालाई  मात्र नभएर खेतको बालीलाई पनि बढी शीतलता चाहिने हुन्छ, यही शौर्य ऊर्जाले शीतलता दिने हुन्छ । शौर्य ऊर्जाको उपयोग अत्यधिक हुन थालेपछि खेत पनि  हराभरा  हुने  र  गर्मीको  प्रकोप  पनि  कम  हुने  हुन्छ । जल विद्युतको सम्भावना ज्यादै कम भएको मधेस प्रदेशलाई ऊर्जाको क्षेत्रमा आत्म निर्भरताको लागि सबैभन्दा सजिलो माध्यम घामको उपयोग गर्नु नै हो । घरायसी कामदेखि खेतको कामसम्म घामको बिजुली  उपयोग  हुने  अवस्था  आएमा  यस  प्रदेशले  विकासको क्षेत्रमा नयाँ फड्को मार्ने कुरामा अलिकति पनि शंका छैन । प्रकृतिले मधेसलाई दिएको घाम नै वरदान साबित हुन सक्छ ।शौर्य  ऊर्जा  केही  झन्झटिलो  र  लामो  प्रक्रिया  लाग्ने  तथा  तुलनात्मक  रुपमा  महँगो  किसिमको  उत्पादन  हो  ।  तर  आजभोलि  ऊर्जाको  उपयोग  बढ्दै गएको र हरेक वर्ष हरेक क्षेत्रमा ऊर्जाको माग बढ्दै  गइरहेको  सन्दर्भमा  ऊर्जाको  व्यवस्थान  गरिनु  आवश्यक  छ  ।  शौर्य  ऊर्जाको  विकल्प  छैन  तर  मधेसको  प्रायः  सबै  जिल्लामा  चिनी  उद्योगहरु  संचालनमा  रहेका  छन्  ।  चिनी  उद्योगहरुले  आफ्नै  ऊर्जा  उत्पादन  गरेर  उद्योगलाई  चलाएको  देखिन्छ  ।  हुन त चिनी उद्योगको ऊर्जाले मधेसलाई पुग्छ भन्न खोजिएको  होइन  तर  ऊर्जाको  एउटा  भरपर्दो  स्रोत  मधेसका चिनी उद्योगहरु हुन सक्छन् । भारतमा चिनी उद्योगले बिजुली उत्पादन पनि गर्ने गरेको देखिएको छ  ।  अन्य  देशमा  पनि  यस  प्रकारको  व्यवस्था  रहेको सुनिन्छ । चिनी उद्योग संचालन रहेको समयमा उत्पादन गर्ने बिजुलीको क्षमता विस्तार गरेर र चिनी उद्योगले  उत्पादन  गरेको  बिजुली  राज्य  सरकारले  खरिद गरेर प्रदेशका नागरिकलाई बाँड्ने हो भने यसले धेरै हदसम्म ऊर्जाको मागलाई थेग्न सक्छ । सामान्यता चिनी उद्योग संचालन हुने महिना भनेको मंसिरदेखि चैतसम्म  हो  ।  यस  अवधिमा  नदीको  बिजुलीको  उत्पादन घट्ने हुन्छ तर चिनी एद्योगको उत्पादन बढ्ने हुनाले माग र आपूर्तिबीच पानीको बिजुलीले देखाउने असन्तुलनलाई चिनी उद्योगको बिजुलीले सन्तुलनमा ल्याउने  निश्चित  छ  ।  मधेसका  विभिन्न  जिल्लामा  रहेका  चिनी  उद्योगको  बिजुली  उत्पादन  गर्ने  क्षमता  निकै रहेको देखिन्छ । उद्योगीहरु आर्फैले विद्युतीकरण गर्न  सम्भव  वा  उपयुक्त  देखिँदैन  ।  यसकारण  चिनी  उद्योगबाट  उत्पादन  हुने  बिजुलीलाई  प्रदेशले  किनेर  प्रसारण  लाइनमा  जोड्न  सक्छ  ।  यसले  बिजुली  उत्पादकलाई  सजिलो  बनाउँछ  भने  प्रदेशले  पनि  बिजुली उत्पादक चिनी उद्योगहरुलाई प्रोत्साहन दिन सजिलो हुन्छ । दोहोरो फाइदा हुने वा दोहोरो सजिलो हुने काम हुने देखिन्छ चिनी उद्योगको बिजुली प्रदेशले किन्न  सकेमा  ।  हैनभने  अहिलेको  अवस्थामा  चिनी  उद्योगहरुको  ऊर्जा  खेर  गइरहेको  देखिन्छ  ।  एकातिर  प्रदेशमा  बिजुलीको  कमी  रहेको  छ  भने  अर्कोतिर  बिजुली  खेर  जाने  अवस्था  पनि  रहनु  सुखद  पक्ष  होइन ।मधेसका  बिजुली  चोरी  एउटा  ठूलो  रोग  हो  ।  घरमा बिजुलीको मिटर राखेर पनि तारमा हुकिङ गरी बिजुली चोरी गर्नेहरु छन् भने जानी जानी बिजुलीको मिटर  नलिने  तर  चोरीको  बिजुली  दिन  र  रात  गरी  बालिरहने  केही  शिक्षित  वा  दबंगहरु  पनि  नभएका  होइनन्  ।  बिजुली  चोरीको  नियन्त्रण  गर्ने  वैज्ञानिक  आधार  भनेको  प्रिपेड  बिजुली  मिटरको  व्यवस्था  हो  ।  सिधै  तारबाट  बिजुली  चोर्दा  बल्दै  नबल्ने  वा  कुनै काम नलाग्ने व्यवस्था गर्दा झन् राम्रो । कतिपय मुलुकमा यस प्रकारको व्यवस्था भएको सुनिन्छ कि कसैले कति रुपैयाको बिजुली रिचार्ज गर्छ, उसको त्यत्तिको बिजुली रिचार्ज सकिएपछि आफैँ बिजुली बन्द हुन्छ । अर्थात् पहिले भुक्तानी गरेबमोजिमको बिजुली  मात्र  मिटर  भएर  घरमा  आउँछ  ।  जसरी  प्रिपेड मोबाइलमा जतिको रिचार्ज भरिन्छ, त्यत्तिको मात्र कुरा गर्न वा नेट चलाउन पाइन्छ, यस्तै सिस्टम बिजुलीको  मिटरको  पनि  हुन्छ  ।  अब  मलाई  यति  कुरा  गर्नु  छ  र  मेरो  मोबाइलमा  यति  मात्र  रिचार्ज  छ  भन्ने  कुराप्रति  हरेक  ग्राहक  सचेत  भएजस्तै  बिजुलीको   प्रश्नमा   पनि   यदि   प्रिपेड   मिटरको   व्यवस्था हुन सक्छ भने चोरी आफैँ नियन्त्रण हुन्छ । हैनभने बिजुलीको चोरी निकै सहज भइसकेको छ । वर्षौँदेखि बिजुलीको चोरी गर्नेहरु पनि छन् । कतिपय जिल्लामा  ६७  प्रतिशत  बिजुली  चोरी  हुने  गरिएको  पनि  सुनिन्छ  ।  माथिबाट  टाइट  भएपछि  बिजुली  विभागका  मानिसले  चोरी  नियन्त्रण  गर्न  कसिन्छन्  हैनभने  बिजुली  दिउँसोभरि  पोलमा  बलिरहोेस्  कि  बिजुली   चोरेर   पम्पिंगसेट   चलाओस्,   कसैलाई   मतलब  हुँदैन  ।  बिजुली  चोरको  विरुद्ध  केही  बोल्ने  हिम्मतसम्म  हुँदैन  किनभने  अनेक  किसिमले  यस्ता  मानिसहरु  बलिया  हुन्छन्  ।  बलियाको  विरोध  गर्ने  हिम्मत कसको ?मधेसमा बिजुली उत्पादनको आधार धेरै कमजोर छ  तर  बिजुलीको  खपत  र  व्यवस्थान  केही  जटिल  छन्  ।  गाउँमा  घरहरु  गुजुमुज्ज  परेका  हुन्छन्  जसले  गर्दा  दिउँसो  बिजुली  चोरेको  चेक  गर्ने  गाडी  जान  सजिलो  हुँदैन  भने  राती  कसले  चोरी  गरेको  छ  भन्ने  कुरा  ठम्याउन  निकै  अप्ठ्यारो  हुन्छ  ।  दोस्रो  समस्या के हो भने बिजुली चोरेको हो भन्ने सूचना कसैले  पनि  दिन  चाहँदैनन्  ।  बिजुली  चोरी  गरे  पनि  र सबैले देखे पनि कोही पनि सम्बन्धित निकायलाई जानकारी दिँदैनन् । अर्को कुरो के पनि देखिएको छ भने  बिजुलीको  पोलमा  दिनभर  बिजुली  बलिरहँदा  पनि  कसैले  निभाउँदैनन्  ।  जसले  गर्दा  बिजुली  खेर  गइरहेको हुन्छ स्वाभाविक रुपमा । एकातिर बिजुली खेर जानु र अर्कोतिर बिजुलीको चोरी हुनु दुवै चाहिँ नकारात्मक  कुरा  हुन्  तर  दुवैको  नियन्त्रण  सामान्य  तरिकाले  सम्भव  छैन  ।  बिजुलीको  चोरी  गर्नुलाई  त  कतिपयले  आफ्नो  शानको  कुरा  भन्ठान्छन्  ।  जहाँ  चोरी  गर्नु  पनि  प्रतिष्ठा  हो  भने  नियन्त्रण  साँच्चिकै  चुनौती  हुन्छ  नै  ।  वर्तमान  परिवेशमा  ऊर्जासम्बन्धी  नीति मधेसले निर्धारण गर्दा बिजुली चोरीलाई ठूलो अपराधको श्रेणीमा राख्नुपर्ने देखिन्छ । हो बरु विपन्न समुदायलाई अझ सस्तोमा बिजुली उपलब्ध गराउने योजना ल्याउन सकिन्छ, बिजुलीको मिटर लिनलाई धेरै  दिनको  सट्टा  एकै  दिनमा  निवेदन  लिएर  घरमा  फिटसम्म  गरिने  व्यवस्था  गरिनुपर्छ  ताकि  मिटरको  झन्झटिलो प्रक्रियाको कारण बिजुली चोरी नियन्त्रण हुन सकोस् साथै बिजुलीको चोरी नियन्त्रणका लागि अन्य  उपाय  पनि  अबलम्बन  गर्नु  आवश्यक  छ  ।  बिजुलीमाथि सबैको अधिकार सुनिश्चित हुने उपाय भनेको पनि चोरी नियन्त्रण गरी गरिबलाई अझ सस्तो दरमा बिजुली उपलब्ध गराउन सक्नु हो ।ऊर्जा    अभावको    समस्यालाई    दीर्घकालीन    समाधान  गर्नु  अहिलेको  आवश्यकता  हो  ।  राज्यले  देशको  कुनै  पनि  कुनामा  लोडसेडिङ  छैन  भन्छ  तर  मधेसको  अधिकांश  जिल्लामा  हरेक  साँझ  बिजुली  जान्छ । कहिले आधा घन्टा त दुई घन्टासम्म बिजुली आउँदैन । बिहान, दिउँसो र बेलुकी जुन कुनै बेला पनि बिजुली आउने र जाने गरिरहन्छ । यसको विषयमा पनि सर्वसाधारणले  सजगता  खोजेका  छन्  ।  बिजुलीको  स्थानीय कार्यालयलाई लोडसेडिङको विषयमा सोध्दा जानकारी नै छैन भन्छ, जिल्लालाई सोध्दा माथिबाटै लाइन  छैन  भन्छन्  र  माथि  सोध्दा  स्थानीयको  काम  होला  भन्छन्  ।  माथिदेखि  तलसम्म  जहाँबाट  भए  पनि  आखिर  उपभोक्ताले  अँध्यारोमा  बस्नुपर्ने  वा  बिजुलीको  माध्यमले  हुने  कामलाई  रोकेर  बस्नुपर्ने  हुन्छ । दुवै अवस्थाले प्रदेशको विकासको गतिलाई रोकेको हो कि ?

रौतहट । जिल्ला अदालतले लालबकैया नदीको पुलका निर्माण...

सर्लाही । नगद नौ हजार घुस रकम सहित नापी कार्यालय...

महोत्तरी । महोत्तरीको गौशालामा मृतावस्थामा चितुवा फेला परेको छ ।...

सर्लाही । हुलाकी राजमार्ग अन्तर्गत ...

जनकपुरधाम । जनकपुर उप–महानगरपालिका...

काठमाडौँ : महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौँले तीन किलोग्राम सुनसहित...

न्यूयोर्क । फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुयल माक्रोंले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा...

दुबई । एसिया कप क्रिकेटमा भारत र अफगानिस्तानले रोमाञ्चक बराबरी...

चन्द्रनिगाहपुर । तेजाब आक्रमणमा परी मृत्यु भएकी रौतहट...

जनकपुरधाम । प्रत्येक वर्ष आश्विन कृष्ण पक्षदेखि सुरु हुने सोह्रश्राद्ध...

जनकपुरधाम ।सडकमा रहेका खाल्डाखुल्डी र पानी जम्ने समस्याबाट छुटकाराका लागि...

राजेन्द्र यादव , जनकपुरधाम ।आन्तरिक राजस्व कार्यालय जनकपुरले गत आर्थिक...

जनकपुरधाम । जनकपुरको निजि विद्यालय मोनाष्टिक ईगलिंश बोर्डिङ्ग स्कुलद्वारा सोमवारदेखि...

जनकपुरधाम । राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल धनुुषा अध्यक्ष मण्डल र...

जनकपुरधाम । झाडापखाला प्रभावित क्षेत्र महोत्तरीको जलेश्वर नगरपालिका वडा नं....

काठमाण्डु । संघिय सरकारले स्थानीय तहको अधिकार खोस्न थालेको छ...

वीरगंज । वीरगन्ज महानरपालिकाद्धारा भइरहेको निमार्णकार्य तथा बालगृहको प्रमुख प्रशासकिय...

मलंगवा । सर्लाही हरिवनका स्थानियबासीहरुले १७ वर्षिया...

चन्द्रपुर । चन्द्रपुरमा (रौतहट) एसिड आक्रमणबाट गम्भीर बनेकी रौतहट...

चन्द्रपुर । बाल विवाह विरुद्द सचेतना कार्यक्रम अर्तगत परियोजना शुरुवात,अन्तत्र्रिmया...

भद्रपुर : झापाको हल्दिबारी गाउँपालिकामा चार वर्षीया बालिका बलात्कृत...

घोडाघोडी : नुहाउने क्रममा शिवगङ्गा नदीमा डुबेर आज एक बालकको...

काठमाडौं । प्रमुख प्रतिपक्ष दल नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाले...

महोत्तरी । जिल्ला भन्सार कार्यालयले भन्सार छलेर ल्याएको साढे १७...

डडेल्धुरा : शिक्षक सेवा आयोगको परीक्षाका कारण जिल्लाका धेरै...

पाल्पा : डेरी उद्योगले नेपालमा ३० हजारभन्दा बढी बेरोजगार युवालाई...

विराटनगर : मोरङको बूढीगङ्गा गाउँपालिका बाँसबारीमा रहेको ‘हाइलाइफ’ चप्पल...

विराटनगर । प्रदेश नम्बर १ को स्थायी राजधानी र नामाकरणको...

काठमाडौं । एसिड प्रहारबाट गम्भीर घाइते भएकी रौतहटको चन्द्रपुर...

माल्दिभ्स । माल्दिभ्सका विपक्षी दलका नेता इब्राहिम मोहम्मद सोलिहले राष्ट्रपति...

स्पेन । स्पेसिन लिग फुटबलको जारी सिजनमा बार्सिलोनाले पहिलो पटक...

मलंगवा । सर्लाहीको सदरमुकाम मलंगवामा राष्ट्रिय विद्यार्थी संघले तीन...