Tue, 24 Apr 2018
ताजा समाचार
प्रसुती गृह हस्तान्तरण || जन्मदर्ताविहीन बालबालिका पनि विद्यालयमा भर्ना || युरोपमा तहल्का पिट्दै काफ्ले र शिवाकोटि || टिकोला झारेपछि किसान चिन्तित || भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी वैशाख २८ गते आउने || गर्भमा छोरी देखिएपछि हत्या || आईपिएल क्रिकेट : राजस्थान र चेन्नई विजयी || फेसबुकमा ‘लाइभ’ गरिरहेको समयमा गोली हानेर पत्रकारको हत्या || प्रमुख निर्वाचन आयुक्तको घरमा विष्फोट || नग्न बन्दूकधारीको आक्रमणबाट अमेरिकामा चारजनाको मृत्यु || रोयल च्यालेन्जर्स बैंङ्लोर र किङ्स ईलेभेन पञ्जाव विजयी, आज दुई || काबुलमा आत्मघाती आक्रमण, ३१ जनाको मृत्यु, ५४ जना घाइते || चीनमा डुङ्गा दुर्घटनामा १७ जनाको मृत्यु || डोटी जीप दुर्घटनाः मृतक पाँच || छिमेकीबीचको सम्बन्ध सुमधुर हुनुपर्छ– प्रम ओली || बन्दूकधारी समूहको आक्रमणमबाट नाइजेरियामा कम्तिमा ३० गाउँलेको मृत्यु || विभिन्न सिन्डिकेट खारेज गर्न महासंघको माग || युवाको श्रमलाई स्वदेशमा नै टिकाउनुपर्ने ः मन्त्री तामाङ || जिप दुर्घटनामा तीनको मृत्यु, १६ घाइते || सरकारको देश विकास अभियानलाई कसैले रोक्न सक्दैन ः डा भट्टराई || रु एक करोड भन्दा बढी राजश्व संकलन || उत्तर कोरियाले थप परमाणु मिसाइल परीक्षण नगर्ने || चेन्नई सुपर किङ्स शीर्ष स्थानमा उक्लियो, राजस्थान रोयल्स ६४ रनले || राजपाले वार्षिकोत्सव मनाउँदै || हवाहुरी प्रभावित परिवारलाई राहत || बाम गठबन्धन संघीयता विरोधी || देशभर अझै तीन लाख बालबालिका विद्यालय बाहिर : शिक्षा मन्त्री || भन्सारमा प्रहरीद्वारा लाठी चार्ज जउवा संघका अध्यक्ष पिटिए || प्रदेश २ को नीति आयोगमा बृद्ध झा || फेसबुकबाट सुरु भएको प्रेमको विश्वासमा पर्दा... || दक्षिणी जापानमा ज्वालामुखी विस्फोट || क्यानको निलम्बन फुकुवा हुने सम्भावना बढ्यो, विधान हुबहु पारित || आँप र लिच्चीको उत्पादन बढने || राष्ट्रिय तेक्वान्दो प्रतियोगिता सुरु || दुई कर्मचारी घुससहित पक्राउ || हावाहुरीले जनधनको क्षति, विद्युत आपुर्ती ठप्प || पहिलो महिला सिइओ नियुक्त गरेर मेगा बैंकले रच्यो इतिहास || तराईका सशस्त्र समुहहरुलाई वार्तामा आउन आग्रह || सात बर्ष वित्यो दोर्दी खोलामा मोटरेवल पुल बनेन, सम्बन्धित निकायकै || संगीतमा कसरी आए र्‍यापर निर्णय श्रेष्ठ ? मिस नेपाल रोनालीसँग ||
महिला किसानले बेहोर्नु परेका समस्या

चैत्र २८, २०७४

  •                         सञ्जय मित्र

महिला कृषकको समस्यालाई समाधान गर्नेतिर ध्यान दिने हो भने पुरुषहरु विदेश जाने वा कामको खोजीमा वा नोकरीको क्रममा घरभन्दा टाढा गएर खेती गर्ने अवस्था नभएको घरपरिवारका महिलाले अझ लगनशील भएर खेती गर्ने मौका पाउँथे । प्रोत्साहन पाउँथे । जसले गर्दा कृषिको वर्तमान प्रणालीमा पनि सुधारको सम्भावना रहन्थ्यो ।

नेपाल कृषि प्रधान देश हो । यहाँका अधिकांश नागरिकको  कुनै  न  कुनै  रुपमा  कृषिसित  सम्बन्ध  रहेको  छ  ।  तथ्यांकहरुले  पनि  नेपाली  अधिकांश  नेपाली  कृषि  वा  कृषिजन्य  अन्य  काममा  आश्रित  रहेका  छन्  ।  यसैले  गर्दा  नै  नेपाललाई  कृषि  प्रधान  देश भनिएको हो ।नेपालका लाखौँ मानिस विदेशमा काम गरिरहेका छन् । हजारौँ नेपाली जनशक्ति हरेक महिना विदेशमा कामको खोजीमा गइरहेका छन् । कामको खोजीमा विदेश  पस्नेमा  पुरुषको  संख्या  अत्यधिक  रहेको  छ । विदेश जाने कुरामा समावेशिता देखिँदैन । तेतीस प्रतिशत महिलाहरु विदेश जानै पर्दछ भन्ने छैन । तर पनि  महिलाहरु  विदेश  गइरहेका  छन्  ।  औपचारिक  र  अनौपचारिक  दुवै  माध्यमले  नेपाली  महिलाहरु  विदेशमा  कामको  खोजीमा  गइरहेका  छन्  ।  हरेक  वर्ष विदेश जाने नेपाली महिलाको संख्या बढिरहेको छ  ।  नेपाली  महिलाहरुको  संख्या  विदेशमा  निकै  जोखिमपूर्ण  कामदेखि  निकै  सम्मानित  कामसम्म  गरिरहेको यथार्थ हो । धेरै नेपाली पुरुषहरु विदेशमा काम  गर्न  गएको  गाउँमा  महिलाले  पनि  पुरुषमात्रले  गर्ने कामहरु गर्न थालेका छन् । महिलाले निकै कठिन कामहरु गर्न थालेका छन् । उद्योग तथा खानी, शिक्षण तथा  व्यवसाय,  सञ्चार  तथा  स्वास्थ्य,  समाजसेवा  तथा  राजनीति  र  कृषि  लगायतको  सम्पूर्ण  काममा  महिलाको  सहभागिता  बढेको  छ  ।  कतिपय  ठाउँमा  त महिलाले शव पनि बोक्न थालेको समाचार बेला बेलामा  आउन  थालेको  छ  ।  यसले  गर्दा  एकातिर  महिलाको  कामको  जिम्मेवारी  बढेको  देखिन्छ  भने  अर्कोतिर महिलाले सबै किसिमको जिम्मेवारी वहन गर्ने क्षमता राख्दछ भन्ने प्रमाणित गरेको छ ।आजभोलि  महिलाले  के  गर्न  सक्दैनन्  भन्ने  प्रश्न गर्न थालिएको छ । महिलाले ती सबै काम गर्न सक्छन्  जे  पुरुषले  गर्न  सक्छन्  ।  हो  महिला  हुनुका  केही  विशिष्टताहरु  छन्  जसरी  पुरुष  हुनुका  केही  विशिष्टताहरु  छन्  ।  लैंगिक  विभिन्नता  वा  लैंगिक  विभेद प्राकृतिक कुरो हो । प्रकृतिले महिला र पुरुषमा मात्र केही विशेषता वा विशिष्टता राखेको छैन अपितु हरेक  महिला  महिलामा  वा  हरेक  पुरुष  पुरुषमा  पनि  केही फरकपन अर्थात विशिष्टा देखाएको छ । यसैको आधारमा गरिने विभेदबाहेक हरेक काममा महिलाको सहभागिता निरन्तर बढेको देखिएको छ । दुई दशक पहिले  सेना  र  प्रहरीमा  बिरलै  देखिने  महिलाको  उपस्थिति अब निकै सम्मानजनक किसिमले बढेको पाइएको छ । महिलाको उपस्थिति संख्यात्मक मात्र नभएर गुणात्मक किसिमले पनि उच्च मूल्यांकन योग्य रहेको विश्लेषण गरिन थालिएको छ ।घरायसी    काममा    महिलाको    सहभागिता    पहिलेदेखि नै एकाधिकार जस्तो रहेको थियो । अहिले पनि  हाम्रो  समाजमा  महिलाको  घरायसी  काममा  खासै  कुनै  किसिमको  परिवर्तन  आउन  सकेको  छैन  ।  घरायसी  कामको  सम्पूर्ण  जिम्मेवारी  सम्हालेर  नै  महिलाले  अगाडिको  काम  गरिरहेका  छन्  ।  नेपाली  समाजमा  पुरुषले  खासै  घरको  काम  गर्र्दैनन्  र महिलाले पनि सकेसम्म पुरुषको सहयोग घरायसी काममा  लिन  नपरोस्  भन्ने  चाहेका  हुन्छन्  ।  यति  भएर पनि महिलाले पहिलेको तुलनामा घरबाहिरको काममा आफूले काम गरेर घर परिवारको अवस्थामा सुधार ल्याउन चाहन्छन् । घरको आर्थिक अवस्थामा सुधार  ल्याउन  अहोरात्र  खटेर  आफ्नो  अस्तित्वको  पनि उच्च मूल्यांकन गर्न चाहिरहेका छन् ।  यस प्रकार महिलाले  आफ्नो  परिचयको  स्थापना  मात्र  गरेका  छैनन्,  देशको  अर्थतन्त्रमा  आफ्नो  अस्तित्व  पनि  दर्शाइरहेका छन् । घर र बाहिरको काम गरेर महिलाले देशको  अमूल्य  सेवा  गरिरहेका  छन्  ।  यस  कार्यको  उच्च मूल्यांकन गरिनु आवश्यक छ ।देशको  अधिकांश  नागरिक  कृषि  वा  कृषिसँग  सम्बन्धित   पेसामा   सम्बन्धित   रहेको   अवस्थामा   नेपाली महिलाको कृषिमा योगदान नहुने कुरै भएन । बरु  नेपाली  महिलाको  कृषिमा  के  कति  योगदान  छ  भन्ने  कुराको  मूल्यांकन  गर्नुपर्ने  बेला  आइसकेको  छ । नेपाली महिलाले कृषिसँग सम्बन्धित करिब सबै कार्य गर्न थालेका छन् । पहिले पुरुष मात्रको एकलौटी अधिकार  जस्तो  संस्कार  भइसकेको  खेत  जोत्ने,  ब्याडमा  बीउ  छर्ने,  ब्याडको  बेर्ना  झिक्ने,  खेतमा  काटेको  धानको  ठूलो  बिटो  उठाएर  खलिहानसम्म  ल्याउने,  धानको  दाइँ  गर्ने,  धानलाई  घरसम्म  ल्याएर  थन्क्याउने,  घरमा  खानको  लागि  धानबाट  चामल  बनाउन कुटानी मिलसम्म पु¥याउने लगायत सबै काम अब महिलाले गर्न थालेका छन् । पुरुष यदि विदेश गएका  छन्  भने  सम्भवतः  सम्पूर्ण  काम  महिलाले  गरिरहेको   अवस्थामा   महिला   कृषकका   केही   समस्याहरु  रहेका  छन्  ।  महिला  कृषकका  समस्या  भनेका  व्यावसायिक  महिला  कृषकका  समस्यालाई  बुझाउँछ । कहिलेकाहँीँ कृषिमा सहयोग गर्ने महिला होइन  कि  साँच्चिकै  कृषिलाई  व्यवसाय  नै  बनाएका  केही महिलाहरुले अनेक समस्या भोगिरहेका छन् ।हरेकले  आफ्नो  काम  निर्वाध  गर्न  चाहन्छन्  तर  समस्या  वा  बाधाहरुले  गर्दा  अपेक्षा  अनुसारको  प्रतिफल पाउन सकेको देखिन्न । नेपाली व्यावसायिक महिला किसानको उपलब्धि भनेकै आफ्नो हैसियत दर्शाउनु होइन, हैसियतभन्दा माथि उठेर व्यवसायलाई अगाडि  बढाउने  काम  गरिरहेका  नेपाली  महिला  कृषकहरुको  समूहहरुका  अगुवाहरुलाई  एक  ठाउँमा  राखेर  समस्याबारे  प्रश्न  गर्दा  अनगिन्ती  समस्याहरु  देखाउँछन्   तर   महिलाहरुले   देखाएका   प्रमुख   समस्याहरुलाई सार्वजनिक गरिनु पनि न्यायोचित हुने देखेको छु । महिला  किसानहरुले  बताएको  पहिलो  समस्या  हो – सिंचाईँको समस्या । सिँचाइको समस्याले गर्दा उचित उत्पादन नसकेको बताउँछन् । जब उत्पादन नै सन्तोषजनक नै हुँदैन तब महिला किसानले सन्तोष लिने ठाउँ कसरी हुन्छ ? महिला किसानले आफूले कृषि   उत्पादनसित   व्यावसायिक   रुपमा   जोडिँदा   भोग्नु परेका एक दर्जन समस्याहरुलाई सूत्रबद्ध गर्दा दोस्रो  प्रमुख  समस्याको  रुपमा  बीउबिजनको  समस्या  देखाएका छन् । समयमा बीउ नपाउनु, बीउ स्तरीय नहुनु र बीउमा अन्य किसिमको ठगी पनि हुने हुँदा बीउको कारणले पनि कृषि व्यवसायमा केही कमजोरी भएको देखिएको छ । यसै गरी महिला किसानलाई तालिमको अभाव  रहेको  छ  ।  मुख्य  गरी  सरकारी  तालिमहरुमा  महिला  किसानको  सहभागिता  नहुने  गरेको  गुनासो  महिला  किसानहरुको  रहेको  छ  ।  महिला  किसानले  उब्जाएको  तरकारी  र  अन्य  बालीको  उचित  मूल्य  दिइन्न रे । कुनै थोक बेपारी महिलाले उत्पादन गरेको भन्ने यथार्थ जानकारी पाएपछि सामान्यभन्दा कम मूल्य तोक्ने  गरेको  आरोप  पनि  रहेको  छ  ।  कृषिमा  संलग्न  हुने औजारदेखि अन्य सम्पूर्ण क्रियाकलाप नै पुरुषमैत्री रहेको छ । महिलामैत्री कृषि सामग्रीको अभाव रहेको बताइन्छ  ।  यसले  गर्दा  साधन  स्रोतको  अभाव  पनि  देखिन्छ  ।  महिला  कृषकको  नाउँमा  ऋण दिन निकै आनाकानी हुन्छ । समग्र ऋण प्रवाहलाई हेर्ने हो भने महिलाको नाउँमा   एकाध   ठाउँमा   ऋण   दिनुबाहेक   प्रायः   दिइन्न   ।   महिलाको उत्पादनको बजार व्यवस्थापन     सजिलो     छैन     ।     महिला     कृषकको   उचित   मूल्यांकन  हुन  नसकेको पनि मानिन्छ । महिला र  पुरुषको  ज्यालामा  विभेद रहेको छ भने धेरै ठाउँमा कृषिको  दृष्टिले  पनि  महिला  र  पुरुषमा  विभेद  गरिएको  देखिन्छ  ।  महिलाले  गरेको  कृषिमा  रोग  तथा  कीरा  लागेमा  महिलाले  प्राविधिकलाई  जति  बोलाउँदा  पनि  रोग  कीरा  नियन्त्रणको  लागि  प्राविधिकले   सामान्यतया   सुन्ने   नगरेको   आरोप   महिलाहरुको रहेको छ । अन्य समस्याहरु पनि होलान् तर  नेपाली  महिला  कृषकहरुले  आफ्ना  प्रमुख  एक  दर्जन समस्यामा यिनीहरुलाई औल्याएको देखिएको छ । महिला  कृषकको  समस्यालाई  समाधान  गर्नेतिर  ध्यान दिने हो भने पुरुषहरु विदेश जाने वा कामको खोजीमा   वा   नोकरीको   क्रममा   घरभन्दा   टाढा   गएर  खेती  गर्ने  अवस्था  नभएको  घरपरिवारका  महिलाले  अझ  लगनशील  भएर  खेती  गर्ने  मौका  पाउँथे  ।  प्रोत्साहन  पाउँथे  ।  जसले  गर्दा  कृषिको  वर्तमान  प्रणालीमा  पनि  सुधारको   सम्भावना   रहन्थ्यो   ।   यसर्थ कृषिमा संलग्न महिलाको कामको उचित मूल्यांकन हुनु अति आवश्यक देखिएको छ ।

 

गौशाला । जन्मदर्ताको अभावमा विद्यालयसम्म पुग्न नसकेका गौशाला नगरपालिकाका दर्जनौ...

नेपालि गीत संगीतको क्षेत्रका तथा नेपाली चलचित्र गायनमा एकदमै...

बर्दिवास । आफ्नो बगैँचाका आँपका रुखमा पात नै नदेखिने गरी...

जनकपुरधाम । भारतीय प्रधानमन्त्री ...

जनकपुरधाम । प्रदेश नम्बर २ ...

हैदरावाद । इन्डियन प्रिमियर लिग (आईपिएल) क्रिकेटमा गएराति राजस्थान रोयल्स...

निकारागुवा । निकारागुवामा सरकारविरुद्ध हुँदै आएको प्रदर्शनका क्रममा एक...

काठमाडौँ : ललितपुरको हात्तीवनस्थित प्रमुख निर्वाचन आयुक्त डा अयोधिप्रसाद...

वासिङ्टन । अमेरिकाको दक्षिणी राज्य टेनिसीको वाफल हाउसमा आइतबार एकजना...

काठमाडौं । इन्डियन प्रिमियर लिग आईपिएल क्रिकेटमा गएराती रोयल च्यालेन्जर्स...

काबुल । अफगानिस्तानको राजधानी काबुलमा आइतबार बिहान गरिएको आत्मघाती हमलामा...

चीन । चीनको दक्षिणी गुआङसी जुआङ स्वायत्त क्षेत्रमा दुई डुङ्गा...

डोटी : डोटीमा शनिबार अपराह्न भएको जीप दुर्घटनामा मृत्यु...

काठमाडौँ : प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय...

लागोस, नाइजेरिया : नाइजेरियाको उत्तरपश्चिमी जाम्फारा राज्यमा एक सशस्त्र लुटेराहरूको...

काठमाडौँ : नेपाल राष्ट्रिय व्यवसायी महासंघले सरकारले यातायात क्षेत्रमा...

काठमाडौँ : कानून, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री शेरबहादुर...

डोटी : डोटीको शिखर नगरपालिका–३ आली गाउँमा आज दिउँसो...

भक्तपुर : नेकपा ९एमाले०का केन्द्रीय सदस्य डा राजन भट्टराईले...

नवलपरासी : पश्चिम नवलपरासीको महेशपुर छोटी भन्सार कार्यालयले चालु आर्थिक...

काठमाडौं । उत्तर कोरियाले अब थप परमाणु मिसाइल परीक्षण नगर्ने...

काठमाडौं । इन्डियन्स प्रिमियर लिग आइपिएल क्रिकेटमा गएराति भएको खेलमा...

जनकपुरधाम । राष्ट्रिय जनता पार्टी(राजपा) नेपालले शुक्रबार ...

जनकपुरधाम । नेपाली कांग्रेसका केन्द्रिय सदस्य तथा पुर्वगृहमन्त्री विमलेन्द्र निधिले...

कलैया । शिक्षा विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले शिक्षामा...

प्रदेश नम्बर २ मा हाल सम्म ३ जनाको राजनीतिक नियुक्ती...

काठमाडौं । दुई वर्षसम्मको फेसबुक र फोनमा परेको ‘लभ’...

टोकियोे । जापानको दक्षिणीे हिमालयन क्षेत्रमा बिहीबार ज्वालामुखी विस्फोट भएको...

काठमाडौं । नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान)को विधान निर्वाचित क्यानले हुबहु...

मलगंवा । हावाहुरीले क्षति नगरे सर्लाहीमा...

गौशाला । नेपाल विद्युत् प्राधिकरण वितरण केन्द्र जलेश्वरमा कार्यरत प्रविधिज्ञद्वय...

जनकपुरधाम । मेगा बैंक नेपाल ...

लमजुङ । लमजुङको दोर्दीखोलामा निर्माण सुरु भएको ७ बर्षसम्म मोटरेवल...

काठमाडौं । र्‍याप र पप संगीतको दुनियामा निर्णय श्रेष्ठलाई नचिन्ने...