Fri, 18 Jan 2019
ताजा समाचार
चैत्र मसान्त भित्रमा पर्सा जिल्लालाई खुलादिशा मुक्त जिल्ला घोषणा गर्ने || सवारी साधनहरुको मेकानिकल चेक जाँचतथाचालकहरुको स्वास्थ्य परिक्षण || सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव || वन सखाप पार्न लागेको प्रदेश मन्त्रीको आरोप || रेल खरिद गर्न सरकारको सैद्धान्ति सहमति || बेलायतकी महारानीका पति फिलिप सवारी दुर्घटनामा घाइते || बार्सिलोना कोपा डेल रे फुटबलको क्वाटरफाइनलमा || स्वास्थ्य अवस्था गम्भीर भएपछि डा. केसीलाई राति काठमाडौं ल्याइयो || २ करोड लागतमा अश्वमेध यज्ञ || वरियापट्टी गाउँपालिकामा संघर्ष समितिद्धरा धर्ना : कामकाज प्रभावित || सहारा विकास बैंकको सूचीकरण खारेज भएपछि कारोबारमा गिरावट || १८ वर्ष देखी फरार प्रतिवादी पक्राउ || डा.झाको लापर्वाहीले बिरामीको मृत्यु,अस्पतालमा तनाव || काँग्रेसलाई मजबुत बनाउनुको विकल्प छैन : नेता जोशी || एडिबीको काम गुणस्तरहिन भइरहेको गुनासो || जनता आवासले दलितको उठिबास || मेर्चाारा कार्बाही स्वरुप सप्तरीमा प्रहरी हवलदारमाथि गोली प्रहार , || अलपत्र परेका नेपाली कामदार नरेन्द्र स्वदेश फिर्ता || मिनि म्याराथनको उपाधि सुजनले जिते || २१ औं भूकम्पीय सुरक्षा दिवस मनाइँदै || सुन ६२ हजार नजिक || हात्तीबाट पिडित घर परिवारलाई नगरपालीकाले क्षतिपूर्ति दिने || बेटीलाई १ लाखको बीमा सुरु || संघिय सरकार विरुद्ध प्रदेश २ अदालत जाने || थारु समूदायको उत्थानका लागि प्रदेश सरकार प्रतिवद्ध : मुख्यमन्त्री राउत || लागुऔषध गाँजा सहित एक पक्राउ || ६ वर्ष पछि फरार प्रतिवादी पक्राउ || तराई–मधेशमा तिला सङ्क्रान्ति मनाइँदै || बालिका हत्यारालाई जन्मकैद || छ महीनाको अवधिमा रु १९ अर्बभन्दा बढी राजश्व सङ्कलन || सप्तरीमा मोटरसाइकल दुर्घटनामा सशस्त्र प्रहरीका यादवको मृत्यु || माघ १ गते प्रदेश २ मा सार्वजनिक विदा || २२ किलो गाँजा बरामद || भुकम्प जाेखिम व्यवस्थापनका लागि स्थानिय संञ्चारकर्मीहरूकाे लागि तालिम कर्यशाला सम्पन्न || सचिव झा पक्राउपछि रिहा, छानविन समिति गठन || तराई मधेशमा अब समस्या छैन : मन्त्री पोखरेल || सेनाले बलात्कारको प्रयास गरेको भन्दै ५ घण्टा राजमार्ग अवरुद्ध || सेनाबाट बलात्कार प्रयास, ५ घण्टा राजमार्ग अवरुद्ध || मधेशमा बैकल्पिक शक्ति निर्माण गरेर मूल मुद्दालाई जिवन्त राख्नुपर्छः संयोजक || जनकपुर जेसीजको ३६औ शाखा अधिवेशन सम्पन्न ||
महिला किसानले बेहोर्नु परेका समस्या

चैत्र २८, २०७४

  •                         सञ्जय मित्र

महिला कृषकको समस्यालाई समाधान गर्नेतिर ध्यान दिने हो भने पुरुषहरु विदेश जाने वा कामको खोजीमा वा नोकरीको क्रममा घरभन्दा टाढा गएर खेती गर्ने अवस्था नभएको घरपरिवारका महिलाले अझ लगनशील भएर खेती गर्ने मौका पाउँथे । प्रोत्साहन पाउँथे । जसले गर्दा कृषिको वर्तमान प्रणालीमा पनि सुधारको सम्भावना रहन्थ्यो ।

नेपाल कृषि प्रधान देश हो । यहाँका अधिकांश नागरिकको  कुनै  न  कुनै  रुपमा  कृषिसित  सम्बन्ध  रहेको  छ  ।  तथ्यांकहरुले  पनि  नेपाली  अधिकांश  नेपाली  कृषि  वा  कृषिजन्य  अन्य  काममा  आश्रित  रहेका  छन्  ।  यसैले  गर्दा  नै  नेपाललाई  कृषि  प्रधान  देश भनिएको हो ।नेपालका लाखौँ मानिस विदेशमा काम गरिरहेका छन् । हजारौँ नेपाली जनशक्ति हरेक महिना विदेशमा कामको खोजीमा गइरहेका छन् । कामको खोजीमा विदेश  पस्नेमा  पुरुषको  संख्या  अत्यधिक  रहेको  छ । विदेश जाने कुरामा समावेशिता देखिँदैन । तेतीस प्रतिशत महिलाहरु विदेश जानै पर्दछ भन्ने छैन । तर पनि  महिलाहरु  विदेश  गइरहेका  छन्  ।  औपचारिक  र  अनौपचारिक  दुवै  माध्यमले  नेपाली  महिलाहरु  विदेशमा  कामको  खोजीमा  गइरहेका  छन्  ।  हरेक  वर्ष विदेश जाने नेपाली महिलाको संख्या बढिरहेको छ  ।  नेपाली  महिलाहरुको  संख्या  विदेशमा  निकै  जोखिमपूर्ण  कामदेखि  निकै  सम्मानित  कामसम्म  गरिरहेको यथार्थ हो । धेरै नेपाली पुरुषहरु विदेशमा काम  गर्न  गएको  गाउँमा  महिलाले  पनि  पुरुषमात्रले  गर्ने कामहरु गर्न थालेका छन् । महिलाले निकै कठिन कामहरु गर्न थालेका छन् । उद्योग तथा खानी, शिक्षण तथा  व्यवसाय,  सञ्चार  तथा  स्वास्थ्य,  समाजसेवा  तथा  राजनीति  र  कृषि  लगायतको  सम्पूर्ण  काममा  महिलाको  सहभागिता  बढेको  छ  ।  कतिपय  ठाउँमा  त महिलाले शव पनि बोक्न थालेको समाचार बेला बेलामा  आउन  थालेको  छ  ।  यसले  गर्दा  एकातिर  महिलाको  कामको  जिम्मेवारी  बढेको  देखिन्छ  भने  अर्कोतिर महिलाले सबै किसिमको जिम्मेवारी वहन गर्ने क्षमता राख्दछ भन्ने प्रमाणित गरेको छ ।आजभोलि  महिलाले  के  गर्न  सक्दैनन्  भन्ने  प्रश्न गर्न थालिएको छ । महिलाले ती सबै काम गर्न सक्छन्  जे  पुरुषले  गर्न  सक्छन्  ।  हो  महिला  हुनुका  केही  विशिष्टताहरु  छन्  जसरी  पुरुष  हुनुका  केही  विशिष्टताहरु  छन्  ।  लैंगिक  विभिन्नता  वा  लैंगिक  विभेद प्राकृतिक कुरो हो । प्रकृतिले महिला र पुरुषमा मात्र केही विशेषता वा विशिष्टता राखेको छैन अपितु हरेक  महिला  महिलामा  वा  हरेक  पुरुष  पुरुषमा  पनि  केही फरकपन अर्थात विशिष्टा देखाएको छ । यसैको आधारमा गरिने विभेदबाहेक हरेक काममा महिलाको सहभागिता निरन्तर बढेको देखिएको छ । दुई दशक पहिले  सेना  र  प्रहरीमा  बिरलै  देखिने  महिलाको  उपस्थिति अब निकै सम्मानजनक किसिमले बढेको पाइएको छ । महिलाको उपस्थिति संख्यात्मक मात्र नभएर गुणात्मक किसिमले पनि उच्च मूल्यांकन योग्य रहेको विश्लेषण गरिन थालिएको छ ।घरायसी    काममा    महिलाको    सहभागिता    पहिलेदेखि नै एकाधिकार जस्तो रहेको थियो । अहिले पनि  हाम्रो  समाजमा  महिलाको  घरायसी  काममा  खासै  कुनै  किसिमको  परिवर्तन  आउन  सकेको  छैन  ।  घरायसी  कामको  सम्पूर्ण  जिम्मेवारी  सम्हालेर  नै  महिलाले  अगाडिको  काम  गरिरहेका  छन्  ।  नेपाली  समाजमा  पुरुषले  खासै  घरको  काम  गर्र्दैनन्  र महिलाले पनि सकेसम्म पुरुषको सहयोग घरायसी काममा  लिन  नपरोस्  भन्ने  चाहेका  हुन्छन्  ।  यति  भएर पनि महिलाले पहिलेको तुलनामा घरबाहिरको काममा आफूले काम गरेर घर परिवारको अवस्थामा सुधार ल्याउन चाहन्छन् । घरको आर्थिक अवस्थामा सुधार  ल्याउन  अहोरात्र  खटेर  आफ्नो  अस्तित्वको  पनि उच्च मूल्यांकन गर्न चाहिरहेका छन् ।  यस प्रकार महिलाले  आफ्नो  परिचयको  स्थापना  मात्र  गरेका  छैनन्,  देशको  अर्थतन्त्रमा  आफ्नो  अस्तित्व  पनि  दर्शाइरहेका छन् । घर र बाहिरको काम गरेर महिलाले देशको  अमूल्य  सेवा  गरिरहेका  छन्  ।  यस  कार्यको  उच्च मूल्यांकन गरिनु आवश्यक छ ।देशको  अधिकांश  नागरिक  कृषि  वा  कृषिसँग  सम्बन्धित   पेसामा   सम्बन्धित   रहेको   अवस्थामा   नेपाली महिलाको कृषिमा योगदान नहुने कुरै भएन । बरु  नेपाली  महिलाको  कृषिमा  के  कति  योगदान  छ  भन्ने  कुराको  मूल्यांकन  गर्नुपर्ने  बेला  आइसकेको  छ । नेपाली महिलाले कृषिसँग सम्बन्धित करिब सबै कार्य गर्न थालेका छन् । पहिले पुरुष मात्रको एकलौटी अधिकार  जस्तो  संस्कार  भइसकेको  खेत  जोत्ने,  ब्याडमा  बीउ  छर्ने,  ब्याडको  बेर्ना  झिक्ने,  खेतमा  काटेको  धानको  ठूलो  बिटो  उठाएर  खलिहानसम्म  ल्याउने,  धानको  दाइँ  गर्ने,  धानलाई  घरसम्म  ल्याएर  थन्क्याउने,  घरमा  खानको  लागि  धानबाट  चामल  बनाउन कुटानी मिलसम्म पु¥याउने लगायत सबै काम अब महिलाले गर्न थालेका छन् । पुरुष यदि विदेश गएका  छन्  भने  सम्भवतः  सम्पूर्ण  काम  महिलाले  गरिरहेको   अवस्थामा   महिला   कृषकका   केही   समस्याहरु  रहेका  छन्  ।  महिला  कृषकका  समस्या  भनेका  व्यावसायिक  महिला  कृषकका  समस्यालाई  बुझाउँछ । कहिलेकाहँीँ कृषिमा सहयोग गर्ने महिला होइन  कि  साँच्चिकै  कृषिलाई  व्यवसाय  नै  बनाएका  केही महिलाहरुले अनेक समस्या भोगिरहेका छन् ।हरेकले  आफ्नो  काम  निर्वाध  गर्न  चाहन्छन्  तर  समस्या  वा  बाधाहरुले  गर्दा  अपेक्षा  अनुसारको  प्रतिफल पाउन सकेको देखिन्न । नेपाली व्यावसायिक महिला किसानको उपलब्धि भनेकै आफ्नो हैसियत दर्शाउनु होइन, हैसियतभन्दा माथि उठेर व्यवसायलाई अगाडि  बढाउने  काम  गरिरहेका  नेपाली  महिला  कृषकहरुको  समूहहरुका  अगुवाहरुलाई  एक  ठाउँमा  राखेर  समस्याबारे  प्रश्न  गर्दा  अनगिन्ती  समस्याहरु  देखाउँछन्   तर   महिलाहरुले   देखाएका   प्रमुख   समस्याहरुलाई सार्वजनिक गरिनु पनि न्यायोचित हुने देखेको छु । महिला  किसानहरुले  बताएको  पहिलो  समस्या  हो – सिंचाईँको समस्या । सिँचाइको समस्याले गर्दा उचित उत्पादन नसकेको बताउँछन् । जब उत्पादन नै सन्तोषजनक नै हुँदैन तब महिला किसानले सन्तोष लिने ठाउँ कसरी हुन्छ ? महिला किसानले आफूले कृषि   उत्पादनसित   व्यावसायिक   रुपमा   जोडिँदा   भोग्नु परेका एक दर्जन समस्याहरुलाई सूत्रबद्ध गर्दा दोस्रो  प्रमुख  समस्याको  रुपमा  बीउबिजनको  समस्या  देखाएका छन् । समयमा बीउ नपाउनु, बीउ स्तरीय नहुनु र बीउमा अन्य किसिमको ठगी पनि हुने हुँदा बीउको कारणले पनि कृषि व्यवसायमा केही कमजोरी भएको देखिएको छ । यसै गरी महिला किसानलाई तालिमको अभाव  रहेको  छ  ।  मुख्य  गरी  सरकारी  तालिमहरुमा  महिला  किसानको  सहभागिता  नहुने  गरेको  गुनासो  महिला  किसानहरुको  रहेको  छ  ।  महिला  किसानले  उब्जाएको  तरकारी  र  अन्य  बालीको  उचित  मूल्य  दिइन्न रे । कुनै थोक बेपारी महिलाले उत्पादन गरेको भन्ने यथार्थ जानकारी पाएपछि सामान्यभन्दा कम मूल्य तोक्ने  गरेको  आरोप  पनि  रहेको  छ  ।  कृषिमा  संलग्न  हुने औजारदेखि अन्य सम्पूर्ण क्रियाकलाप नै पुरुषमैत्री रहेको छ । महिलामैत्री कृषि सामग्रीको अभाव रहेको बताइन्छ  ।  यसले  गर्दा  साधन  स्रोतको  अभाव  पनि  देखिन्छ  ।  महिला  कृषकको  नाउँमा  ऋण दिन निकै आनाकानी हुन्छ । समग्र ऋण प्रवाहलाई हेर्ने हो भने महिलाको नाउँमा   एकाध   ठाउँमा   ऋण   दिनुबाहेक   प्रायः   दिइन्न   ।   महिलाको उत्पादनको बजार व्यवस्थापन     सजिलो     छैन     ।     महिला     कृषकको   उचित   मूल्यांकन  हुन  नसकेको पनि मानिन्छ । महिला र  पुरुषको  ज्यालामा  विभेद रहेको छ भने धेरै ठाउँमा कृषिको  दृष्टिले  पनि  महिला  र  पुरुषमा  विभेद  गरिएको  देखिन्छ  ।  महिलाले  गरेको  कृषिमा  रोग  तथा  कीरा  लागेमा  महिलाले  प्राविधिकलाई  जति  बोलाउँदा  पनि  रोग  कीरा  नियन्त्रणको  लागि  प्राविधिकले   सामान्यतया   सुन्ने   नगरेको   आरोप   महिलाहरुको रहेको छ । अन्य समस्याहरु पनि होलान् तर  नेपाली  महिला  कृषकहरुले  आफ्ना  प्रमुख  एक  दर्जन समस्यामा यिनीहरुलाई औल्याएको देखिएको छ । महिला  कृषकको  समस्यालाई  समाधान  गर्नेतिर  ध्यान दिने हो भने पुरुषहरु विदेश जाने वा कामको खोजीमा   वा   नोकरीको   क्रममा   घरभन्दा   टाढा   गएर  खेती  गर्ने  अवस्था  नभएको  घरपरिवारका  महिलाले  अझ  लगनशील  भएर  खेती  गर्ने  मौका  पाउँथे  ।  प्रोत्साहन  पाउँथे  ।  जसले  गर्दा  कृषिको  वर्तमान  प्रणालीमा  पनि  सुधारको   सम्भावना   रहन्थ्यो   ।   यसर्थ कृषिमा संलग्न महिलाको कामको उचित मूल्यांकन हुनु अति आवश्यक देखिएको छ ।

 

वीरगन्ज : पर्सा जिल्लालाई चैत्र मसान्तसम्ममा खुलादिशा मुक्त जिल्ला घोषणा...

जीतपुर : सवारी दुर्घटना न्युनिकरणकोलागि सवारी साधनहरुको मेकानिकल...

सिरहा : सिरहाको बरियारपट्टी गाउँपालिकामा रहेका सरकारी अस्पतालमा औषधिको...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ का उधोग पर्यटन, वन तथा वातावरण...

भारतको जयनगरदेखि जनकपुरधाम सम्म पहिलो चरणमा सञ्चालन गर्न नेपाल सरकारले...

लण्डन । बेलायतकी महारानी एलिजाबेथ द्वितीयका पति फिलिप एक...

काठमाडौं । लेभान्तेलाई पाखा लगाँउदै बार्सिलोना स्पेनिस कप अर्थात कोपा...

काठमाडौं : चिकित्सा शिक्षा सुधारको माग गरेर १६ औं...

वीरगन्ज । अश्वमेध गायत्री महायज्ञको तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ...

सिरहाको वरियापट्टी गाउँकार्यपालिकाको प्राङगनमा संघर्ष समितिले आज देखि कामकाज प्रभावित...

सर्लाही : देव विकास बैंकसँग मर्जरको प्रकृयामा रहेको सहारा...

बारा । १८ वर्ष देखि फरार रहेका चुरी मुद्दाका प्रतिवादी...

गजेन्द्रनारायण सिंह सगरमाथा अस्पतालमा उपचारका क्रममा बुधवार एक जना बिरामीको...

जनकपुरधाम । नेपाली काँग्रेसका केन्द्रिय सदस्य नवीन्द्रराज जोशीले काँग्रेसलाई मजबुत...

एसियाली विकास बैंक (एडिबी)द्धारा संचालित विकास निर्माणका कामहरु गुणस्तरहीन भइरहेको...

सिरहा । जनता अावास कार्यक्रमका कारण नवराजपुर गाउँपालिकाका ५० घर...

सप्तरीमा गएराति एक जना प्रहरी हवल्दार महेन्द्र चतरी यादवमाथि अज्ञात...

सुरेन्द्र महतो , जोहोर, मलेशिया : मलेशियामा...

तनहुँ । तनहुँको बन्दीपुरमा आयोजना गरिएको मिनि म्याराथनको उपाधि बन्दीपुरका...

काठमाडौं । २१ औं भूकम्पीय सुरक्षा दिवस विभिन्न कार्यक्रम गरी...

जनकपुरधाम । सुनको मुल्य बढने क्रम हप्तादिन देखि जारी छ...

सर्लाहीको लालबन्दी नगरपालीकाले जंगली हात्तीले क्षति पुर्याएका घरका पिडित परिवारलाई...

प्रदेश २ को आठ जिल्लामा आजबाट जन्मिने सबै बेटीको १...

जनकपुरधाम । संघिय (केन्द्र)सरकारले संसदमा दर्ता गरेको ‘नेपाल प्रहरी र...

सप्तरी । प्रदेश २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले थारु समुदायको...

जनकपुरधाम । लागुऔषध गाँजा सहित प्रहरीले एकलाई पक्राउ...

जनकपुरधाम । लागु औषध चरेश मुद्दाका फरार अभियुक्त ...

जनकपुरधाम : जनकपुरसहित सम्पूर्ण तराई–मधेशमा आज तिला सङ्क्रान्ति...

धरान : धरान उपमहानगरपालिका–१६ की १३ वर्षीया बालिका अनुषा...

विराटनगर : विराटनगर भन्सार कार्यालयले चालु आर्थिक वर्षको प्रथम...

सप्तरी । सप्तरीमा भएको दुघर्टनामा परी गम्भिर घाइते भएका एक...

जनकपुरधाम : मकर संक्रान्ति तथा माघी पर्व २०७५ को शुभ...

सिरहा । ईलाका प्रहरी कार्यालय लहान सिरहाबाट खटिएको प्रहरी गस्ती...

जनकपुरधाम । दराे घर दिगााे वस्ति नाराका...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ को उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण...

जनकपुरधाम । रक्षा मन्त्री ईश्वर पोखरेलले तराई मधेशमा विकासको गति...

सिरहा । सिरहाको मिर्चैया नगरपालिका ७ स्थित अन्दाजी १६...

सप्तरी । तराई मधेस राष्ट्रिय अभियानका संयोजक जयप्रकाशप्रसाद गुप्ताले मधेशमा...

जनकपुरधाम । जनकपुर जेसीजको ३६औ शाखा अधिवेशन तथा वार्षिक साधारण...