Thu, 15 Nov 2018
ताजा समाचार
दीपिका-रणवीरको बिहे इटालीको सात शताब्दी पुरानो दरबारमा || १३ वर्षीय बालकको बक्सिङ रिङमै मृत्यु, थाइल्यान्डमा खैलाबैला || विश्व बैङ्कसँग १८ अर्बको सम्झौता || कांग्रेसभित्र गुटैगुट || भैरहवा मालपोत अनलाइनमा || कृषि विश्वविद्यालयमा आगजनी || नेपाल प्रहरीलाई ‘डिजिटल गर्भनेन्स अवार्ड’ || सूर्यदेवको आराधना गरी छठपर्व मनाइँदै, यस्तो छ व्रतविधि || बरियारपट्टीको सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव || छठ पर्वमा चढाइने केरा जनकपुरधामको बार्ह बिघा || छठ पर्वमा चढाइने उखु जनकपुरधामको बार्ह बिघ्घा नजिकै || छठको तयारी अन्तिम चरणमा || विपन्न परिवारलाई वडाअध्यक्षको सहयोग || सरकार संघीय शिक्षा ल्याउने तयारीमा || शिक्षामा फड्को मार्दै प्रदेश || गरीब तथा विपन्नलाई छठ पूजाका लागि सामाग्री वितरण || छठ प्रारम्भ, आज खरना || भोजको निहुँमा युवतीमाथि सामूहिक बलात्कार || केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय तहबीच विदा प्रतिष्पर्धा || साँसद रौनियार योजना तर्जुमामा || प्रदेश २ ले खेलमैत्री नीति बनाईने || लागूऔषधसहित एक पक्राउ || नालामा मासु बेच्दा छठ व्रतालुलाई सकस || सुरू भयाे काठमाडौं–जनकपुर पर्यटकीय बस सेवा || गलत सूचना दिने पक्राउ || छठका लागि बाँसको सामग्री बनाउन व्यस्त मरिक समुदाय || विष्फोटक पदार्थ नष्ट || राजपुत क्षेत्रिय समाज नेपालको नवनिर्मित भवनको समुदघाटन सम्पन्न || तिहारमा रु ५० लाखको फूलमालाको कारोबार || रेडियो नेपालका पूर्व सम्पादक मास्केको निधन || सामुदायिक विद्यालयलाई सहयोग || पाँच घर जलेर नष्ट || राति १० बजेपछि देउसी भैलो खेल्न रोक || मनाइयो कुकुर तिहार || महिन्द्रा ब्रान्डका गाडिहरुको मेगा डेलिभरी कार्यक्रम || सेतो ब्राउन सहित महिला पक्राउ || विद्यापति स्मृति त्रिद्विवसीय || नगरपालिकाको मोबाइल एप्स || आगलागीबाट एकको मृत्यु || चोरीका सामान सहित ३ पक्राउ ||
महिला किसानले बेहोर्नु परेका समस्या

चैत्र २८, २०७४

  •                         सञ्जय मित्र

महिला कृषकको समस्यालाई समाधान गर्नेतिर ध्यान दिने हो भने पुरुषहरु विदेश जाने वा कामको खोजीमा वा नोकरीको क्रममा घरभन्दा टाढा गएर खेती गर्ने अवस्था नभएको घरपरिवारका महिलाले अझ लगनशील भएर खेती गर्ने मौका पाउँथे । प्रोत्साहन पाउँथे । जसले गर्दा कृषिको वर्तमान प्रणालीमा पनि सुधारको सम्भावना रहन्थ्यो ।

नेपाल कृषि प्रधान देश हो । यहाँका अधिकांश नागरिकको  कुनै  न  कुनै  रुपमा  कृषिसित  सम्बन्ध  रहेको  छ  ।  तथ्यांकहरुले  पनि  नेपाली  अधिकांश  नेपाली  कृषि  वा  कृषिजन्य  अन्य  काममा  आश्रित  रहेका  छन्  ।  यसैले  गर्दा  नै  नेपाललाई  कृषि  प्रधान  देश भनिएको हो ।नेपालका लाखौँ मानिस विदेशमा काम गरिरहेका छन् । हजारौँ नेपाली जनशक्ति हरेक महिना विदेशमा कामको खोजीमा गइरहेका छन् । कामको खोजीमा विदेश  पस्नेमा  पुरुषको  संख्या  अत्यधिक  रहेको  छ । विदेश जाने कुरामा समावेशिता देखिँदैन । तेतीस प्रतिशत महिलाहरु विदेश जानै पर्दछ भन्ने छैन । तर पनि  महिलाहरु  विदेश  गइरहेका  छन्  ।  औपचारिक  र  अनौपचारिक  दुवै  माध्यमले  नेपाली  महिलाहरु  विदेशमा  कामको  खोजीमा  गइरहेका  छन्  ।  हरेक  वर्ष विदेश जाने नेपाली महिलाको संख्या बढिरहेको छ  ।  नेपाली  महिलाहरुको  संख्या  विदेशमा  निकै  जोखिमपूर्ण  कामदेखि  निकै  सम्मानित  कामसम्म  गरिरहेको यथार्थ हो । धेरै नेपाली पुरुषहरु विदेशमा काम  गर्न  गएको  गाउँमा  महिलाले  पनि  पुरुषमात्रले  गर्ने कामहरु गर्न थालेका छन् । महिलाले निकै कठिन कामहरु गर्न थालेका छन् । उद्योग तथा खानी, शिक्षण तथा  व्यवसाय,  सञ्चार  तथा  स्वास्थ्य,  समाजसेवा  तथा  राजनीति  र  कृषि  लगायतको  सम्पूर्ण  काममा  महिलाको  सहभागिता  बढेको  छ  ।  कतिपय  ठाउँमा  त महिलाले शव पनि बोक्न थालेको समाचार बेला बेलामा  आउन  थालेको  छ  ।  यसले  गर्दा  एकातिर  महिलाको  कामको  जिम्मेवारी  बढेको  देखिन्छ  भने  अर्कोतिर महिलाले सबै किसिमको जिम्मेवारी वहन गर्ने क्षमता राख्दछ भन्ने प्रमाणित गरेको छ ।आजभोलि  महिलाले  के  गर्न  सक्दैनन्  भन्ने  प्रश्न गर्न थालिएको छ । महिलाले ती सबै काम गर्न सक्छन्  जे  पुरुषले  गर्न  सक्छन्  ।  हो  महिला  हुनुका  केही  विशिष्टताहरु  छन्  जसरी  पुरुष  हुनुका  केही  विशिष्टताहरु  छन्  ।  लैंगिक  विभिन्नता  वा  लैंगिक  विभेद प्राकृतिक कुरो हो । प्रकृतिले महिला र पुरुषमा मात्र केही विशेषता वा विशिष्टता राखेको छैन अपितु हरेक  महिला  महिलामा  वा  हरेक  पुरुष  पुरुषमा  पनि  केही फरकपन अर्थात विशिष्टा देखाएको छ । यसैको आधारमा गरिने विभेदबाहेक हरेक काममा महिलाको सहभागिता निरन्तर बढेको देखिएको छ । दुई दशक पहिले  सेना  र  प्रहरीमा  बिरलै  देखिने  महिलाको  उपस्थिति अब निकै सम्मानजनक किसिमले बढेको पाइएको छ । महिलाको उपस्थिति संख्यात्मक मात्र नभएर गुणात्मक किसिमले पनि उच्च मूल्यांकन योग्य रहेको विश्लेषण गरिन थालिएको छ ।घरायसी    काममा    महिलाको    सहभागिता    पहिलेदेखि नै एकाधिकार जस्तो रहेको थियो । अहिले पनि  हाम्रो  समाजमा  महिलाको  घरायसी  काममा  खासै  कुनै  किसिमको  परिवर्तन  आउन  सकेको  छैन  ।  घरायसी  कामको  सम्पूर्ण  जिम्मेवारी  सम्हालेर  नै  महिलाले  अगाडिको  काम  गरिरहेका  छन्  ।  नेपाली  समाजमा  पुरुषले  खासै  घरको  काम  गर्र्दैनन्  र महिलाले पनि सकेसम्म पुरुषको सहयोग घरायसी काममा  लिन  नपरोस्  भन्ने  चाहेका  हुन्छन्  ।  यति  भएर पनि महिलाले पहिलेको तुलनामा घरबाहिरको काममा आफूले काम गरेर घर परिवारको अवस्थामा सुधार ल्याउन चाहन्छन् । घरको आर्थिक अवस्थामा सुधार  ल्याउन  अहोरात्र  खटेर  आफ्नो  अस्तित्वको  पनि उच्च मूल्यांकन गर्न चाहिरहेका छन् ।  यस प्रकार महिलाले  आफ्नो  परिचयको  स्थापना  मात्र  गरेका  छैनन्,  देशको  अर्थतन्त्रमा  आफ्नो  अस्तित्व  पनि  दर्शाइरहेका छन् । घर र बाहिरको काम गरेर महिलाले देशको  अमूल्य  सेवा  गरिरहेका  छन्  ।  यस  कार्यको  उच्च मूल्यांकन गरिनु आवश्यक छ ।देशको  अधिकांश  नागरिक  कृषि  वा  कृषिसँग  सम्बन्धित   पेसामा   सम्बन्धित   रहेको   अवस्थामा   नेपाली महिलाको कृषिमा योगदान नहुने कुरै भएन । बरु  नेपाली  महिलाको  कृषिमा  के  कति  योगदान  छ  भन्ने  कुराको  मूल्यांकन  गर्नुपर्ने  बेला  आइसकेको  छ । नेपाली महिलाले कृषिसँग सम्बन्धित करिब सबै कार्य गर्न थालेका छन् । पहिले पुरुष मात्रको एकलौटी अधिकार  जस्तो  संस्कार  भइसकेको  खेत  जोत्ने,  ब्याडमा  बीउ  छर्ने,  ब्याडको  बेर्ना  झिक्ने,  खेतमा  काटेको  धानको  ठूलो  बिटो  उठाएर  खलिहानसम्म  ल्याउने,  धानको  दाइँ  गर्ने,  धानलाई  घरसम्म  ल्याएर  थन्क्याउने,  घरमा  खानको  लागि  धानबाट  चामल  बनाउन कुटानी मिलसम्म पु¥याउने लगायत सबै काम अब महिलाले गर्न थालेका छन् । पुरुष यदि विदेश गएका  छन्  भने  सम्भवतः  सम्पूर्ण  काम  महिलाले  गरिरहेको   अवस्थामा   महिला   कृषकका   केही   समस्याहरु  रहेका  छन्  ।  महिला  कृषकका  समस्या  भनेका  व्यावसायिक  महिला  कृषकका  समस्यालाई  बुझाउँछ । कहिलेकाहँीँ कृषिमा सहयोग गर्ने महिला होइन  कि  साँच्चिकै  कृषिलाई  व्यवसाय  नै  बनाएका  केही महिलाहरुले अनेक समस्या भोगिरहेका छन् ।हरेकले  आफ्नो  काम  निर्वाध  गर्न  चाहन्छन्  तर  समस्या  वा  बाधाहरुले  गर्दा  अपेक्षा  अनुसारको  प्रतिफल पाउन सकेको देखिन्न । नेपाली व्यावसायिक महिला किसानको उपलब्धि भनेकै आफ्नो हैसियत दर्शाउनु होइन, हैसियतभन्दा माथि उठेर व्यवसायलाई अगाडि  बढाउने  काम  गरिरहेका  नेपाली  महिला  कृषकहरुको  समूहहरुका  अगुवाहरुलाई  एक  ठाउँमा  राखेर  समस्याबारे  प्रश्न  गर्दा  अनगिन्ती  समस्याहरु  देखाउँछन्   तर   महिलाहरुले   देखाएका   प्रमुख   समस्याहरुलाई सार्वजनिक गरिनु पनि न्यायोचित हुने देखेको छु । महिला  किसानहरुले  बताएको  पहिलो  समस्या  हो – सिंचाईँको समस्या । सिँचाइको समस्याले गर्दा उचित उत्पादन नसकेको बताउँछन् । जब उत्पादन नै सन्तोषजनक नै हुँदैन तब महिला किसानले सन्तोष लिने ठाउँ कसरी हुन्छ ? महिला किसानले आफूले कृषि   उत्पादनसित   व्यावसायिक   रुपमा   जोडिँदा   भोग्नु परेका एक दर्जन समस्याहरुलाई सूत्रबद्ध गर्दा दोस्रो  प्रमुख  समस्याको  रुपमा  बीउबिजनको  समस्या  देखाएका छन् । समयमा बीउ नपाउनु, बीउ स्तरीय नहुनु र बीउमा अन्य किसिमको ठगी पनि हुने हुँदा बीउको कारणले पनि कृषि व्यवसायमा केही कमजोरी भएको देखिएको छ । यसै गरी महिला किसानलाई तालिमको अभाव  रहेको  छ  ।  मुख्य  गरी  सरकारी  तालिमहरुमा  महिला  किसानको  सहभागिता  नहुने  गरेको  गुनासो  महिला  किसानहरुको  रहेको  छ  ।  महिला  किसानले  उब्जाएको  तरकारी  र  अन्य  बालीको  उचित  मूल्य  दिइन्न रे । कुनै थोक बेपारी महिलाले उत्पादन गरेको भन्ने यथार्थ जानकारी पाएपछि सामान्यभन्दा कम मूल्य तोक्ने  गरेको  आरोप  पनि  रहेको  छ  ।  कृषिमा  संलग्न  हुने औजारदेखि अन्य सम्पूर्ण क्रियाकलाप नै पुरुषमैत्री रहेको छ । महिलामैत्री कृषि सामग्रीको अभाव रहेको बताइन्छ  ।  यसले  गर्दा  साधन  स्रोतको  अभाव  पनि  देखिन्छ  ।  महिला  कृषकको  नाउँमा  ऋण दिन निकै आनाकानी हुन्छ । समग्र ऋण प्रवाहलाई हेर्ने हो भने महिलाको नाउँमा   एकाध   ठाउँमा   ऋण   दिनुबाहेक   प्रायः   दिइन्न   ।   महिलाको उत्पादनको बजार व्यवस्थापन     सजिलो     छैन     ।     महिला     कृषकको   उचित   मूल्यांकन  हुन  नसकेको पनि मानिन्छ । महिला र  पुरुषको  ज्यालामा  विभेद रहेको छ भने धेरै ठाउँमा कृषिको  दृष्टिले  पनि  महिला  र  पुरुषमा  विभेद  गरिएको  देखिन्छ  ।  महिलाले  गरेको  कृषिमा  रोग  तथा  कीरा  लागेमा  महिलाले  प्राविधिकलाई  जति  बोलाउँदा  पनि  रोग  कीरा  नियन्त्रणको  लागि  प्राविधिकले   सामान्यतया   सुन्ने   नगरेको   आरोप   महिलाहरुको रहेको छ । अन्य समस्याहरु पनि होलान् तर  नेपाली  महिला  कृषकहरुले  आफ्ना  प्रमुख  एक  दर्जन समस्यामा यिनीहरुलाई औल्याएको देखिएको छ । महिला  कृषकको  समस्यालाई  समाधान  गर्नेतिर  ध्यान दिने हो भने पुरुषहरु विदेश जाने वा कामको खोजीमा   वा   नोकरीको   क्रममा   घरभन्दा   टाढा   गएर  खेती  गर्ने  अवस्था  नभएको  घरपरिवारका  महिलाले  अझ  लगनशील  भएर  खेती  गर्ने  मौका  पाउँथे  ।  प्रोत्साहन  पाउँथे  ।  जसले  गर्दा  कृषिको  वर्तमान  प्रणालीमा  पनि  सुधारको   सम्भावना   रहन्थ्यो   ।   यसर्थ कृषिमा संलग्न महिलाको कामको उचित मूल्यांकन हुनु अति आवश्यक देखिएको छ ।

 

बलिउड अभिनेता रणवीर सिंह र अभिनेत्री दीपिका पादुकोण यहि बुधबार...

बैंकक । थाइल्यान्डमा भएको बक्सिङ खेलमा १३ वर्षीय बालकको...

काठमाडौं । पुल सुधार तथा मर्मतसम्भार एवं खाद्य तथा...

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका कार्यकर्ताले गुट–उपगुट अन्त्यको आवाज उठाइरहँदा...

भैरहवा : मालपोत कार्यालय भैरहवाले आजदेखि अनलाइनबाट सेवाग्राहीलाई सेवा प्रदान...

चितवन : कृषि तथा वनविज्ञान विश्वविद्यालय रामपुरमा विद्यार्थीहरुले आगजनी...

काठमाडौँ : सूचना प्रविधिको उत्कृष्ट प्रयोग गरी कार्य गरेबापत...

जनकपुरधाम : छठ पर्वको मुख्य दिन आज साँझ अस्ताउँदो...

सिरहा । बरियारपट्टी गाउँपालिकामा रहेका सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव भएपछि...

छठ पर्वमा चढाइने केरा जनकपुरधामको बार्ह बिघा ...

छठ पर्वमा चढाइने उखु जनकपुरधामको बार्ह बिघ्घा नजिकै...

अनिल कुशवाहा , महेन्द्रनगर (धनुषा) । ...

जीतपुर । दलित, गरिब तथा बिपन्न बर्गहरुलाई छठ मनाउनकोे लागि...

कुलदिप दास ( प्रेम ) , जनकपुरधाम : जनकपुरधाम...

जनकपुरधाम । छठ पर्व आईतवारबाट विधिवत प्रारम्भ भएको छ ।छठको...

लहान । सिरहा जिल्लाको लक्ष्मीपुर पतारी गाउँ पालिका–२ की एक...

वीरगञ्ज । देशभरी नै लोकप्रिय बन्न थालेको छठ पर्वको अवसरमा...

वीरगञ्ज । पर्सा जिल्ला निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ बाट प्रतिनिधि...

जीतपुर (सिमरा) ।बाराको जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका बासीहरु ...

जनकपुरधाम : दीपज्योती टुर्स एण्ड ट्राभल प्रालिले पहिलोपटक काठमाडौंबाट पर्यटकीय...

बाजुरा : १०० नं मा फोन गरेर गलत सूचना...

इनरुवा : छठ पर्व शुरु भएसँगै सुनसरीका मरिक समुदायलाई अहिले...

सिरहा । सिरहाको औरही गाउँपालिकाका सशस्त्र वेश क्याम्पमा वाडा नम्बर...

राजपुत क्षेत्रिय समाज नेपालको नवनिर्मित भवनको समुदघाटन सम्पन्न ...

जनकपुर : यस वर्ष तिहारमा जनकपुरमा रु ५० लाख...

काठमाडौँ : रेडियो नेपालका पूर्व समाचार सम्पादक तथा प्रसारक...

लेखनाथ : कास्कीको पोखरा महानगरपालिका–३१ बेगनासस्थित आनन्दज्योति माविमा विद्यार्थीसँगै...

कृष्णनगर : कपिलवस्तुको शिवराज नगरपालिका–१० इस्लामनगरस्थित तिहारका लागि बालेको...

काठमाडौँ, : जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौँले राति १० बजेभन्दा...

काठमाडौँ : यमपञ्चकको दोस्रो दिन आज इमान्दारीपूर्वक घरको सुरक्षामा...

जनकपुरधाम । नेपालको लागी महिन्द्रा गाडिको आधिकारीक बिक्रेता ...

गोलबजार , सिरहा : लागूऔषध सेतो ब्राउन ...

जनकपुरधाम : जनकपुरमा विद्यापति ट्रस्टले त्रिद्विवसीय विद्यापति स्मृति पर्व...

लमजुङ : बेंसीशहर नगरपालिकाले ‘बेंसीशहर नगरपालिका’ नामक मोबाइल एप्स...

मेलम्ची : सिन्धुपाल्चोकको पाँचपोखरी थाङ्पालगाउँपालिका–५ गुन्सामा गए राति १...

चन्द्रपुर । रौतहटको चन्द्रनिगाहपुरमा रहेको चा“द अफसेट प्रेसबाट समान चार्ने...