Sat, 04 Aug 2018
ताजा समाचार
अफगानिस्तानमा आत्मघाती दुई हमला, ३५ को मृत्यु ७० घाइते || इन्डोनेसिया र चीनमा भूकम्प || एप्पलको बजार मूल्य १० खर्ब डलर पुग्यो || जिम्बाबेमा विपक्षीद्वारा मतपरिणाम बहिस्कार || दुई मन्त्रीलाई शपथः चार महिला || रु २१ अर्ब ८० करोड राजश्व संकलन || पहिलो पटक प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीशको नाम अस्वीकृत || भौतिक पूर्वाधार तथा विकास मन्त्रालयमा नयाँ संरचना बन्दै || मन्त्री विश्वकर्माद्वारा निरीक्षण || आयुर्वेद, प्राकृतिक चिकित्सा पाठ्यक्रममा समावेश हुने || ट्रम्पको भारत भ्रमण निश्चित भइनसकेको अमेरिकी भनाइ || पिएमएल–एन नेताद्वारा पूर्व प्रधानमन्त्री शरीफसँग भेट || क्यालिफोर्निया डढेलोबाट एक हजार घर नष्ट || म्यानमारमा बाढीका कारण डेढलाख मानिस विस्थापित || सेन्ट्रल अफ्रिकन रिपब्लिकमा मारिएका रुसी पत्रकारलाई यातना नदिइएको पुष्टि || गुगलले चीनका लागि सेन्सर–मैत्री सर्च इन्जिन विकास गर्दैछः स्रोत || मुलुकलाई काठमा आत्मनिर्भर बनाउँछौँ : वनमन्त्री बस्नेत || दोलखामा ४.२ रिक्टरको परकम्प || घरजग्गा कारोवारबाट रु दुई करोड २८ लाख राजश्व || राष्ट्रियसभाका समितिमा रहने सदस्यको नाम अनुमोदित || आँखा पाक्ने रोगका बिरामी बढे || सरकारलाई आर्थिक र राजनीतिक रुपान्तरण गर्न समय दिनुपर्ने : अध्यक्ष || ट्याक्टर दुर्घटनामा दुईको मृत्यु || विकास र समृद्धिको नारा पूरा गर्न सक्दैनः नयाँ शक्ति || स्वास्थ्य सेवा केन्द्रमा सिलबन्दी || दश महिनाभित्र भैरहवाबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडान शुरु हुन्छ : मन्त्री अधिकारी || प्रदेश नं १ : दुई विधेयक पारित || पैसा र पहुँच नहुनेले सेयरमा हेरेरै बस्ने प्रवृत्तिको अन्त्यः मन्त्री || डुबेर बालिकाको मृत्यु || क्रिकेटः श्रीलंकाले पहिलो ब्याटिङ रोज्यो || राष्ट्रसंघीय महासचिव जापान जाने || प्रदेश नं. ७ प्रदेशसभा सदस्यद्वारा समसामयिक विषयमा ध्यानाकर्षण || महिला शिक्षित नभएसम्म सामाजिक विकृति अन्त हुन्न : मुख्यमन्त्री राउत || काँग्रेसले तीन दिन आधा झण्डा झुकाउने || बडाहाकिमका छोरा बने देशकै सर्वोकृष्ट किसान || पर्सागढीमा ‘विपन्नको आँगनमा मेयर’ कार्यक्रम || शोक प्रस्ताव पारित || कुरा गरिरहेकै समयमा मोबाइल फोन विस्फोट हुँदा युवकको मृत्यु || नेपाली क्रिकेटको तीन दशकः एक दिवसीय खेल्दासमेत पूर्वाधार निर्माणमा ढिलाइ || नयाँ दिल्लीमा दलालको फन्दाबाट ३९ नेपाली महिलाको उद्धार ||
भूकम्पको दुई वर्षपछि त्यस दिनलाई सम्झँदा

बैशाख १२, २०७५

  •                      सञ्जय मित्र

 प्रकृति आफैँमा रहस्यमय छ । प्रकृतिका कतिपय घटनाहरुको बारेमा मानिसले अझै पनि पत्ता लगाउन सकेका छैनन् । विज्ञानको चमत्कारले धेरै रहस्यलाई रहस्य रहन नदिएर तिनको रहस्यलाई पर्दाफास गरेको छ । विज्ञानले चमत्कार गरेको हो भन्ने कुरामा कसैलाई आशंका छैन । हरेक दिन विज्ञानका नयाँ आविष्कारहरु आइरहेका छन् । कतिपय पुराना कुरालाई विस्थापित गर्दै लगेको छ । धेरै अन्धविश्वास, विश्वास तथा मान्यताहरुलाई विज्ञानले घटाएको छ, हटाएको छ । मानिसको परिश्रमले गर्दा पृथ्वीभन्दा करोडौँ किलोमिटर टाढाको कुरालाई घरमै बसी बसी देख्न सक्ने भएको छ । पृथ्वीको गर्भभित्र रहेको कुरालाई बाहिर निकाल्न सक्ने भएको छ । आँखाले देख्न नसकिने वायुमा पनि अनेकौँ तत्व रहेको कुरालाई देखाएर प्रमाणित गरेको छ । तर अझै पनि प्रकृतिमाथि विज्ञानले पूर्णरुपमा विजय हासिल गर्न सकेको छैन ।गत आइतवार बिहान एक्कासि कुहिरो लाग्यो । मध्य वैशाखमा कुहिरो लाग्दा धेरैलाई अचम्म लाग्यो । कतिपयले अनेक किसिमका शंकाउपशंकाहरु पनि व्यक्त गरे । मध्य वैशाखमा पुसको जस्तो बाक्लो कुहिरो र एक्कासि कँपकँपाउने जाडोले धेरैलाई डर लागेको थियो । त्यसै दिन दिउँसो त्यस दिनसम्मकै सबैभन्दा बढी गर्मी भएको थियो । ज्येष्ठ नागरिकहरुलाई समेत त्यस दिनको प्रकृतिको रुपले अचम्ममा पारेको थियो । सामाजिक सञ्जालमा पनि त्यस दिनको फोटो र शंकाका अभिव्यक्तिहरुले पर्याप्त ठाउँ पाएको थियो । ग्लोबल वार्मिङको असरको रुपमा स्वीकार गरेर धेरैले चित्त बुझाए तर वास्तवमा यसको रहस्य भने बाहिर आउन सकेन ।आज दुई वर्ष पूरा भयो २०७२ मा आएको भूकम्पको । नेपाल निर्माणको इतिहासमा धेरै महत्वपूर्ण भूमिका रहेको गोरखा जिल्लाको बारपाक केन्द्र विन्दू बनाएर गएको भूकम्पको दिन शनिवार परेको थियो । शनिवार सार्वजनिक विदा भएकोले मानवीय क्षति कम भएको तत्कालीन विश्लेषण थियो । यद्यपि हजारभन्दा बढी मानिसको मृत्यु भयो । अरबौँको सम्पत्ति  नाश भयो । त्यस प्राकृतिक विपदाले दीर्घकालीन प्रभाव पा¥यो नेपालमा । यस देशको राजनीतिलाई भूकम्पले खासै ठूलो असर त पारेन तर राजनीति पनि भूकम्पले प्रभावहीन भने रहन सकेन । पुनर्निर्माण प्राधिकरणको गठन भयो । त्यसको सिइओको नियुक्तिदेखि राजीनामासम्म वा सरकार परिवर्तनसँगै हटाउनेसम्मको चलखेल राजनीतिक प्रभावकै रुपमा रहेको थियो । सरकार परिवर्तन र सिइओ परिवर्तन तथा भूकम्पपीडितले पाउने राहत तथा उनीहरुको घर निर्माणको सन्दर्भका नीतिहरु बदलिइरहे । यसले गर्दा दुई वर्ष पूरा हुँदा पनि घरबारविहीन भएकाहरुले अहिलेसम्म घरसम्म पाउन नसकेको गुनासो विभिन्न सञ्चार माध्यममा आइरहेका छन् । वैशाख १२ मा दिउँसो आधा घन्टाको फरकमा दुईचोटि गएको भूकम्पमध्ये पहिलोलाई मूल भूकम्प र पछिल्लोलाई पहिलोकै पराकम्प मानियो । भूकम्पले जसरी यहाँको धरतीलाई हल्लायो, जति संरचनालाई ध्वस्त बनायो, कतिलाई क्षतिग्रस्त बनायो, कति मरे, कति अपांग भए र कतिलाई मानसिक प्रभाव प¥यो भन्ने विषयमा यथार्थ जानकारी सबै नेपालीले पाउन सकेको देखिएको छैन । यद्यपि भूकम्प गएपछि करिब तीन महिनासम्म निरन्तर आएको पराकम्पले सम्पूर्ण नेपालीलाई सतर्क रहिरहन सन्देश दिएको थियो । अझै पनि पराकम्प आउन छोडेको छैन । त्यत्तिवेला नै कतिपय सञ्चार माध्यमहरुले भूकम्पसम्बन्धी जानकारी दिँदा तीन वर्षसम्म पराकम्प गइरहने बताएको थियो । अहिलेसम्म सयौँचोटि पराकम्प गइसकेको छ । सुरुमा दिनहुँ जान्थ्यो । पछि विस्तारै समय बित्दै जाँदा पराकम्पको अवधि भने बढ्दै गयो । पराकम्पले धरती हल्लिने क्षेत्र कम हुँदै गयो । पराकम्पको कम्पन पनि कम हुँदै गयो । गत हप्तामात्र काठमाडौँमा भूकम्पको धक्का महसुस भएको थियो, त्यसलाई पनि पराकम्पनकै संज्ञा दिइएको थियो ।वैशाख १२ गतेलाई सम्झिँदा मात्र पनि अधिकांशको मन अहिले पनि डरले कम्पित हुन्छ । भूकम्प आउँदा मधेसमा पनि जन र धन दुवैको क्षति पुगेको थियो । मधेसमा परेको प्रभावको विषयमा धेरै पक्ष मौन छ । भौतिक क्षति पहाड र उपत्यकामा धेरै भएको कुरो निर्विवाद छ तर तराई मधेसमा पनि भौतिक र मानसिक क्षति भएको छ जसको लेखाजोखातिर खासै कसैको ध्यान गएको देखिएन । अरुको पीडा देखेर मधेसले आफ्नो पीडालाई बिर्सेको थियो । त्यस वेला मधेसको हरेक घर र हरेक व्यक्तिले अन्न, तरकारी, कपडा र रकम सबै किसिमको सहयोग पु¥याएको थियो । अझ कतिपय मानिस पहाडका विभिन्न ठाउँमा गएर श्रमदान पनि गरेका थिए निर्माणमा । हो, आफ्नो पीडालाई बिर्सेर अरुलाई सहयोग गरेको गरेको संस्कारको व्यावहारिक प्रदर्शन मधेस र मधेसीले गरेको त्यो अवसर बिर्सन सकिने चाहिँ पक्कै होइन । संकटमा मधेसीले सेवा गरेको अविस्मरणीय समयको सम्झना आजको दिनले गराउँछ । त्यस भूकम्पलाई धेरै ठाउँमा महाभूकम्प पनि भनिएको पाइन्छ । समग्र देश हल्लिएको थियो र अन्य कैयौँ देशमा पनि नेपालको भूकम्पको धक्का महसुस गरिएको थियो । नेपाल बाहेक अन्य केही देशमा पनि जन र धनको क्षति पुगेको थियो भने मधेसमा यसको प्रभाव नपर्ने कुरै भएन । यथार्थमा मधेसले भौतिक क्षतिको साथमा मानसिक क्षति पनि बेहोरेको थियो । धेरैको मनोविज्ञानमा पनि भूकम्पले प्रभाव पारेको थियो । त्यत्तिवेला विभिन्न संघसंस्थाले मुख्य गरी महिला तथा केटाकेटीमा परेको मनोवैज्ञानिक प्रभावलाई कम गराउन मनोसामाजिक विमर्शतिर ध्यान दिएका थिए । मनोसामाजिक विमर्श सेवा गर्नेहरुले पनि धेरै नै मिहिनेत गर्नुपरेको थियो । कतिपय मानिस सपनामा भूकम्प भूकम्प भनेर बर्बराउँदै डराएर भाग्ने गरेको अवस्था पनि थियो । अहिलेसम्म पनि भूकम्पको मनोवैज्ञानिक प्रभाव पूर्णतया हटिसकेको छैन ।भूकम्पले नेपालको एउटा क्षेत्रमा दीर्घकालीन प्रभाव पारेको छ । त्यो हो – गृह निर्माणमा परेको प्रभाव । भूकम्पपछि नेपाल सरकारले गृह निर्माणको लागि निश्चित मापदण्ड नै लागू गरेको छ देशभरि । अब पक्की घर निर्माण गर्दा पहिलेभन्दा धेरै क्षेत्रमा धेरै किसिमले सतर्क भएर बनाउनु पर्ने नियम बनेको छ । अगाडि वा पछाडि अनिवार्यरुपले खुल्ला जमिन छोड्नुपर्ने मात्र नभई सडक निर्माणको स्वरुपलाई समेत परिवर्तन गरेको छ । अब साँघुरा गल्लीयुक्त चार फिट, पाँच फिट बाटोको नक्सांकन सम्पूर्णतः बन्द भएको छ । पहिले सामान्यता दुवैतिरबाट चार चार फिट वा पाँच पाँच फिट कटौती गरेर बीचमा आठ वा दश फिटको सडक बनाएर जमिनको खण्डीकरण वा जमिनलाई घरेडी बनाउने गरिन्थ्यो, अब यो पूर्णतया रोकिएको छ । बाटो फराकिलो हुने गरी बस्ती बसाउने वा घर निर्माण गर्ने जुन नयाँ कुरो भएको छ, यो पहिले शायद थिएन । अब आफ्नो निजी जमिनमा पनि बाटो निकाल्दा गल्लीको नक्सा बनाउन सम्भव छैन । विकासको दृष्टिकोणले हेर्दा यसलाई भूकम्पको सकारात्मक प्रभाव मान्न सकिन्छ ।हुन त विनाशको सकारात्मक प्रभाव हुँदैन पनि भनिन्छ तर हरेक सकारात्मक वा नकारात्मक क्रियाको प्रतिक्रिया हुन्छ नै । प्रतिक्रिया सकारात्मक वा नकारात्मक दुवै हुन सक्छ । साथै एक सन्दर्भमा देखिएको सकारात्मक प्रतिक्रिया अर्को सन्दर्भमा नकारात्मक पनि हुन सक्छ र एक सन्दर्भमा देखिएको नकारात्मक प्रतिक्रिया अर्को सन्दर्भमा सकारात्मक पनि हुन सक्छ । जति धेरै गहिरो वा ठूलो घाउ हुन्छ, उति धेरै ठूलो त्यसको खत पनि बस्छ । हो, भूकम्प यति धेरै ठूलो थियो कि पाँच वर्षभन्दा माथिका प्रायः सबै नेपालीलाई त्यस दिनको सम्झना नभएर रहँदैन । धेरैले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक घटनाका रुपमा पनि वैशाख १२ को भूकम्पलाई मानेका छन् । पहिले अनुमान लगाउन नसकिने हुनाले भूकम्पबाट सधैँ सतर्क रहनु नै बुद्धिमानी हुन्छ । प्रकृतिको भूकम्प नै यस्तो घटना हो जसको बारेमा पहिले कुनै अनुमान वा सटिक भविष्यवाणी कसैले गर्न सकेको छैन । आँधी, समुद्री तुफान र वर्षाजस्ता प्राकृतिक घटनाको पूर्वानुमान लगाउन सकेका वैज्ञानिकहरु भूकम्पसम्बन्धी पूर्वानुमानको कुने स्पष्ट जानकारी प्राप्त गर्न सकेका छैनन् । यस कारण सतर्कता, सचेतता र निरन्तर पूर्व तयारी अवस्थामा मानव समुदाय रहिरहनु पर्दछ । जानकारी नै नदिएर आउने हुनाले हरदम सचेत रहनु नै यसको क्षतिलाई कम गर्ने उपाय हो । निर्माणलाई सकेसम्म भूकम्प प्रतिरोधी बनाउनु र आफूलाई हरेक क्षण भूकम्प अहिले नै आए यसरी सुरक्षित रहन सक्छु भन्नेतिर ध्यान दिनु आवश्यक छ । भौतिक निर्माण र मानसिक तयारी दुवै अवस्थामा सधैँ तयार भएर बस्दा भूकम्पको नोक्सानीलाई निकै कम गर्न सकिन्छ । २०७२ वैशाख १२ को दिन दिउँसोदेखि लगातार हल्लिएको धरतीले सबैलाई दिएको सन्देश यही हुनुपर्छ । सञ्चार माध्यमहरुले पनि यतातिर निरन्तर सचेतना प्रवाह गर्नुलाई आफ्नो कर्तव्य मान्नु उपयुक्त हुन्छ ।

गार्डेज, अफगानिस्तान : अफगानिस्तानको पूर्वी सहर गार्डेजमा भएका आत्मघाती हमलाम...

जाकार्ता : इन्डोनेसियाको पूर्वी भागमा पर्ने मालुकु प्रान्तमा शुक्रबार...

न्यूयोर्क : आइपड, आइफोन र आइप्याडको उत्पादक कम्पनी एप्पलले बिहीबार...

हरारे : जिम्बाबेको प्रमुख विपक्षी गठबन्धन मुभमेन्ट फर डेमोक्रेटिक...

काठमाडौँ : राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नवनियुक्त दुई मन्त्रीलाई पद तथा...

चितवन : आन्तरिक राजश्व कार्यालय भरतपुरले आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा...

काठमाडौँ : नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीशको नाम...

धनगढी : प्रदेश नं ७ को भौतिक पूर्वाधार तथा...

काठमाडौँ : युवा तथा खेलकूदमन्त्री जगतबहादुर सुनार (विश्वकर्मा) ले नेपालमा...

काठमाडौँ : राष्ट्रिय पाठ्यक्रम विकास तथा मूल्यांकन परिषद्को आज बसेको...

वासिङटन : अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प भारत जाने निश्चित भइनसकेको...

इश्लामावाद, पाकिस्तान : पाकिस्तान मुस्लिम लिग–नवाज (पिएमएल–एन) का नेता सेहवाज...

लस एन्जलस, संयुक्तराज्य अमेरिका : क्यालिफोर्नियाको जङ्गलको केही भागमा लागेको...

बागो, म्यानमार : दक्षिणपश्चिमी म्यानमारमा भीषण वर्षापछि आएको बाढीको कारण...

मस्को : यसै हप्ता सेन्ट्रल अफ्रिकन रिपब्लिकमा मारिएका रुसी पत्रकारलाई...

बेइजिङ : गुगलले चीनको कठोर सेन्सरसीप (नियन्त्रण) नियमलाई सम्बोधन गर्नेगरी...

काठमाडौँ : वन तथा वातावरणमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेतले काठकोे उत्पादनमा वृद्धि...

काठमाडौँ : दोलखाको नाम्दु आसपास केन्द्रबिन्दु भएर आज गोरखा भूकम्पको...

म्याग्दी : जिल्लामा घरजग्गा कारोवारबाट आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा...

काठमाडौँ : राष्ट्रियसभा मातहतका चार विषयगत समितिमा रहने सदस्यको...

तुलसीपुर : राप्ती आँखा अस्पताल दाङमा आँखा पाक्ने रोगका बिरामी...

विराटनगर : राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष कमल थापाले वर्तमान सरकारलाई...

रोल्पा : गएराति रोल्पा माडी गाउँपालिका–१ धारावाङमा भएको ट्याक्टर दुर्घटनामा...

काठमाडौँ : नयाँ शक्ति पार्टी नेपालले विकास र समृद्धिको...

काठमाडौँ : अनुगमनका क्रममा क्लिनिक सञ्चालनसम्बन्धी कुनै पनि कागजातहरु फेला...

काठमाडौँ : संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उडड्यनमन्त्री रवीन्द्र अधिकारीले आगामी...

विराटनगर : प्रदेश नं १ को प्रदेश सभाको आज बसेको...

दोलखा : ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइमन्त्री वर्षमान पुनले पैसा...

बनियानी, झापा : झापाको मेचीनगरमा एक बालिकाको डुबेर मृत्यु भएको...

दाम्बुल्ला, श्रीलंका : श्रीलंका र दक्षिण अफ्रिकाबीचको दोस्रो एक दिवसीय...

संयुक्त राष्ट्रसंघ : संयुक्त राष्ट्रसंघीय महासचिव एन्टोनियो गुटर्रेस नागासाकी समारोहमा...

धनगढी : प्रदेश नं ७ प्रदेशसभाको आज बसेको बैठकको विशेष...

महेन्द्रनगर, धनुषा : प्रदेश २ मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले महिला शिक्षित...

काठमाडौँ : नेपाली काँग्रेसले पार्टीका पूर्व केन्द्रीय सदस्य एवं...

गोरखा । उनी काठमाडौंको खानदानी परिवारमा जन्मिएका थिए । बाबु...

वीरगञ्ज । पर्साको पर्सागढी नगरपालिकाले ‘विपन्नको आँगनमा मेयर’ कार्यक्रमसहित चालु...

काठमाडौँ,: राष्ट्रिय सभाको आजको बैठकले प्रजातान्त्रिक एवं लोकतान्त्रिक आन्दोलनका अथक...

नयाँ दिल्ली । मोबाइल फोनमा कुरा गरिरहेको समयमा अचानक...

काठमाडु । नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट काउन्सिल (आइसिसी)को मान्यता...

काठमाडु । भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीबाट ३९ नेपाली महिलाको...