Mon, 21 May 2018
ताजा समाचार
पोखरीमा डुबेर चार बालिकाको मृत्यु || गुण्डाराजको अन्त्य गर्दै जनताको राज स्थापना हुन्छ : गृहमन्त्री || दुर्गम गाउँमा अफिम खेती || महोत्तरीमा बढ्यो गर्मी || तत्मा समाजको राष्ट्रिय कार्यकारिणी समिति गठन || मन्त्री यादव थाइल्याण्डतर्फ || एकैरातमा तीन घरमा चोरी || डोम समुदायका बालबालिका विद्यालय भर्ना || हजार विद्यार्थीमा एउटै शौचालय || सडक र ऊर्जा प्राथमिकतामा छः मुख्यमन्त्री राउत || उखु किसानद्वारा मिलमा धर्ना मालिक फरार || वडाध्यक्ष पौडेलको घरमा बम विष्फोट, दुई घाइते || सरकारको नीति तथा कार्यक्रम आज संघीय संसदको संयुक्त बैठकमा प्रस्तुत || ओली ५ वर्षकै लागि प्रधानमन्त्री हो, त्यसमा तल–माथि हुँदैन : || रावणको जन्मभूमि मानिएको पौलस्त्य आश्रम ओझेलमा || सोलु करिडोर प्रसारण लाइन समयमै सक्न प्राधिकरणको ठेकेदारलाई ताकेता || विषाक्त मदिरा सेवन गर्दा १२ जनाको मृत्यु, मदिरा बिक्रीवितरण गर्ने || सन्दीप लामिछानेको खुलेर प्रशंसा गरे रिकी पोन्टिङले || विद्यार्थी मृतावस्थामा फेला || बजेटमा मधेससंग विभेद गरीए संसद अवरुद्ध गर्ने सांसद यादवको चेतावनी || प्रदेश नं २ का सञ्चारमाध्यमलाई राहतपूर्ण वर्गीकरण गर्न आग्रह || मालपोत कर तिर्नु पर्दैनः नगर प्रमुख || पुर्व राजा ज्ञानेन्द्रलाई नागरिक अभिनन्दन || तरुण दलको जिल्लास्तरीय प्रशिक्षण कार्यक्रम || शिक्षक संगठन धनुषामा महतो || सर्पदंशबाट महिलाको मृत्य || ससुराली पक्षको कुटाइबाट महिला गम्भीर || मधेशको लागि विशेष बजेटः मन्त्री महासेठ || गेरुका नदीमा सरसफाई || तुलसीदास पार्कमा सरसफाई || मिथिलाको युगभूमि सिम्रौनगढ हो : पुरातत्वविद मिश्र || ठेकदारको लापर्वाहीले बस दूर्घटना, २४ बढी घाईते || फोरम पदाधिकारी बैठक जारी, एकीकृत नेकपामाथि नजर || दुई कम्युनिष्टको मिलनले आत्तिनु पर्दैनः निधि || गायक वैद्यलाई ‘नेपाल दीर्घ साधना सम्मान’ प्रदान गरिने || विमान दुर्घटनामा मृत्यु भएका यात्रुको सम्झानामा क्युवामा दुई दिने शोक || राजकुमार ह्यारी र मार्कलको विवाह सम्पन्न || हैदरावादलाई हराउँदै कोलकाता आइपिएलको प्ले अफ् चरणमा, विराट कोहलीको बैंग्लोर || मोटरसाइकल दुर्घटनामा तीन जना र बसको ठक्करबाट एक पैदलयात्रीको मृत्यु || नागढुंगा–धुलिखेल मेट्रो निर्माणका लागि विश्वव्यापी बोलपत्र, लागत करिब दुई खर्ब ||
बिरामी बढेकोमा सम्मान र तालिम खान आउने सहभागी

बैशाख २१, २०७५

  •                  डा. उमेशप्रसाद भट्टराइ

स्तविक चित्र, स्वास्थ्यका बिकृति, कमजोरीलाइ नजिकबाट हेर्न पाइन्छ। दुर्गममा कस्तो अवस्थामा नेपालीहरुले जीवन बिताइरहेका छन् ? के खाइरहेका छन् ?  समाजको स्तर र सोचाइ कस्तो छ?  यो सब डाक्टर भन्दा राम्ररी मुस्किलले अरु कसैले थाहा पाउँछ होला।

नेपाल सरकारको छात्रवृत्तिमा देश तथा विदेशमा एमबिबिएस अध्ययन गर्ने विद्यार्थीले अध्ययन पश्चात् कम्तिमा दुईवर्ष सरकारी सेवा गर्नुपर्ने प्रावधान छ । यही सेवाका लागि ७ वर्षको बिदेश बसाइँपछि  म नेपाल फर्किएको थिएँ। मनमा कहिँकतै आफ्नो गाउँ, आफ्नो ठाउँ आफैंले बनाउनुपर्छ भन्ने भावना थियो। देशको राजनीतिक माहोल अस्थिर थियो। मोबाइलमा लोडसेडिङको तालिका हेर्दै बस्नु पर्थ्यो भने अर्कोतर्फ भारतको नाकाबन्दीले पहाड महंगी ।सेवा सुरु गर्नुअघि देशको वास्तविक धराताल बुझ्न उचित  लागेर म  अवलोकनका लागि पूर्व तराईदेखि पश्चिम हिमाल–पहाडका थुप्रै जिल्लाको अवोलोकन गरें। समग्र देशको स्वास्थ्य अवस्था वास्तबमै नाजुक रहेछ । धरान र धनगढीका मान्छेलाई जति जीवनको भय छ, त्यो भन्दा १० गुणा बढी जाजरकोटको पैंक र डोल्पाको साल्दांगका वासिन्दालाई छ। जाजरकोटको सदरमुकामदेखि ८ घण्टा कच्ची बाटोमा मोटर अनि त्यसपछि १२ घण्टा पैदल हिडेर उकालो हिँड्दै गर्दा म एक्कासी झस्किएँ।  यदि मेरो मुटुको गति रोकियो वा म बेहोस भएँ वा कुनै ठूलो चोटपटक लाग्यो भने मेरो अवस्था के होला ?  त्यो ठाउँदेखि सुबिधासम्पन्न अस्पताल पुग्न कम्तिमा तीन दिन लाग्ने रहेछ। त्यो हो, नेपालगञ्ज मेडिकल कलेज । कति ठाउँमा नामको मात्र स्वास्थ्यचौकी भेटियो भने  कति ठाउँमा स्वास्थ्यकर्मी छन् तर बस्ने आवास  र औषधि उपकरण छैन। कोही ठाउँमा भवन मात्र छ, न त उपकरण उपचार छ न त स्वास्थ्यकर्मी नै। यी सबै बुझेर आफ्नो दुईवर्ष कार्यकाल सुरु गर्न काठमाडौँ फर्किएँ।स्वास्थ्य विभागबाट नियुक्ति पत्र लिन पनि सोचे जति सजिलो रहेनछ। डोल्पाको साल्दंग लगायतका ठाउँमा कतै पठाए भने त अरुलाई बचाउनु त टाढाकै कुरा आफू बाँच्न नि गाह्रो थियो। त्यसैले अरुले जसरि मैले पनि सकेसम्म सोर्सफोर्स लाउँदै, सुब्बा खरिदारलाइ ७ ÷८ दिन नमस्कार टक्र्याउँदै अलि सहज स्थानमा पोस्टिङ् लिएँ ।बादलले ढाकेर दिन अँध्यारो थियो ।  सिमसिम पानी परिरहेको थियो ।  हातमा छाता अनि झोलामा नियुक्ति पत्र बोकेर म अस्पताल प्रवेश गरें। सुकिला सेता कमिज लगाएका हाकिम जस्तै देखिने एकजना ब्यक्ति प्रसाशनमा बसिरहेका रहेछन्। यसो चिनजान गरियो। कुराकानी भयो । एकछिनपछि हाजिर गर्दा मैले म छात्रवृत्ति करारमा दुई वर्षका लागि आएको थाहा पाएर उनले तर्सिएझै गरी भनेको त्यो वाक्य अझै कानमा गुन्जिन्छ( ए करार पो ? जति अस्पताल भनेर खोलिएका छन्। ती साँच्चिकै अस्पताल सरह भएका भए धेरै थप्नुपर्ने थिएनन् होला तर धेरैजसो हाम्रो देशमा नामको मात्र अस्पताल भेटाएँ।  अस्पतालमा हुनु पर्ने पूर्वाधार, उपकरण र आवश्यक मात्रामा स्वास्थ्यकर्मी बिरलै कुनै अस्पतालमा भेटिन्छन्।कहिँ इच्छासक्ति छ स्रोत साधन छैनन् भने कतै स्रोत साधन छ इच्छाशक्ति छैन । कुनै ठाउँमा इच्छाशक्ति, स्रोत साधन सबै छ तर अस्पताल, व्यवस्थापन समिति बीच मेलमिलाप छैन। कार्यअवधिमै अवसर पारेर धेरै पटक विभिन्न जिल्लामा अध्ययन, तालिम र अनुगमनमा जाने अवसर मिलेको थियो। एक ठाउँमा मन्त्रालयबाट हाकिमसाहेबहरु सम्मान गर्न पाल्नु भएको रहेछ । उक्त ठाउँको अस्पताल प्रमुखलाई गत साल भन्दा यो साल अस्पतालमा बिरामीको संख्या बढी भएको भनेर सम्मान गरियो।  कसैले पनि यो संख्या किन बढ्यो  ?  कुन रोगमा बढी संक्रमण छ ? बहस गरेनन् । मलाई अचम्म लाग्यो,  यो प्रसङ्ग विदेश वा विकसित देशमा भए ठ्याक्कै उल्टो हुन्थ्यो होला तर हाम्रो देशमा बिरामीको संख्या बढेर बधाई सम्मानका कार्यक्रम प्रायस् भइरहेका हुन्छन्। यो बारेमा सोच्ने बेला आएको छ! स्वास्थ्य क्षेत्रमा तालिम अनि त्योसँग साँटगाठ गर्ने एनजिओ र आइएनजिओ गनिसाध्य छैन।  तालिमका उद्देश्य उचित भए पनि तिनका उपलब्धि  र कार्यशैली बारे मैले भनिरहनु पर्दैन होला। एउटा यस्तै तालिमका एकजना सहभागीले हाँस्दै भनेका थिए, ’ डाक्टरसाब हामी तालिम लिन होइन। तालिम खान आएका हौं! केही हदसम्म मलाई यो कुरा साँचो नै लाग्यो।’दुई वर्षे सेवामा केही नभए पनि देशको वास्तविक चित्र, स्वास्थ्यका बिकृति, कमजोरीलाइ नजिकबाट हेर्न पाइन्छ। दुर्गममा कस्तो अवस्थामा नेपालीहरुले जीवन बिताइरहेका छन् ? के खाइरहेका छन् ?  समाजको स्तर र सोचाइ कस्तो छ?  यो सब डाक्टर भन्दा राम्ररी मुस्किलले अरु कसैले थाहा पाउँछ होला। तर कुनै स्रोतसाधन नभएको अवस्थामा लोकप्रियताको नाममा डाक्टर पठाउनु भनेको नेपालमा ’कस्मोनापÞm्ट’हरुलाई अध्ययन गर्न पठाउनु जस्तै हो भन्दा फरक नपर्ला ! तसर्थ स्वास्थ्य मन्त्रालयले पहिला उचित अध्ययन गरेर सुबिधा सम्पन्न अस्पताल बनाउनु जरुरी छ।  स्रोत साधन, उपकरण नभएको ठाउँमा डाक्टर पठाएर नेपाल सरकारको पैसा सक्नु भन्दा त्यहाँका एचए , प्यारामेडिक्सहरुलाई उचित प्रशिक्षण तालिम दिनु उपयुक्त हुन्छ ।नेपाल सरकारको सबै भन्दा ठूलो कमजोरी भनेको आफ्नो  दक्ष जनशक्तिलाई प्रबर्धन र संरक्षण गर्न नसक्नु हो । हरेक बर्ष १०० भन्दा बढी चिकित्सकहरु आफ्नो राम्रो भविश्यको खोजीमा विकसित देशतिर पलायन हुन्छन। तिनलाई उचित पारिश्रमिक र सुबिधाको व्यवस्था भए सायद तिनहरुले हामीलाई छोड्दैन थिए। धन्न नेपालको सरकारले यो दुई बर्षे सेवाको बाध्यकारी नियम राखेछ।  नत्र भने कति प्रा. स्वा. के., अस्पतालहरु डाक्टर बिहिन हुन्थे । कति भएर पनि चल्न सक्दैनथे।  छात्रवृत्ति करारले गर्दा देशका थुप्रै प्रा.स्वा.के., अस्पताल चलिरहेको सायद सबैलाई बिधितै छ । तर उत्त डाक्टरलाई उचित आवास, सुबिधा र पारिश्रमिकको व्यवस्था हुन जरुरीछ। जबसम्म कुनै स्वास्थ्यकर्मी आफू स्वस्थ भएर काम गर्ने वाताबरण बन्दैन। उसले स्तरीय सेवा पनि दिन सक्दैन । स्वास्थ्य जगतका समस्याहरु धेरै छन् तर जहाँ समस्या हुन्छन, त्यहाँ उपाय अनि समाधान पनि हुन्छन्। यी समस्या बुझ्न सबै डोल्पा नै जानु पर्छ भन्ने छैन।  देशका प्रधानमन्त्री, स्वास्थ्य मन्त्री, माननीय मन्त्री वा तिनका परिवारलाई प्रसूती गृहको भिडियो एक्सरेको भिडमा, वीर, क्रान्तिअनि टिचिङको ओपिडीको टिकट काट्ने लाइन वा गंगालाल तिलगंगा को त्यो बिहान ६ बजेदेखिको लाइनमा २÷४ दिन उभ्याइदिने हो भने धेरै समस्या आफैं सुल्झिने छन् !(सौजन्य ःस्वास्थ् यखबर)

लुम्बिनी : रुपन्देहीको लुम्बिनी सांस्कृतिक नगरपालिका–११ मसिना गडिदियाको नौखनिया...

भक्तपुर : गृहमन्त्री रामबहादुर थापाले अब देशभर गुण्डाराजको अन्त्य...

जाजरकोट : नलगाड नगरपालिकाका विभिन्न स्थानमा अवैध रुपमा अफिम...

महोत्तरी : जिल्लामा केही दिनदेखि अति गर्मी बढेकोे...

जनकपुरधाम । राष्ट्रिय तत्मा समाज नेपालले राष्ट्रिय कार्यकारिणी समिति गठन...

जनकपुरधाम । उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री मातृकाप्रसाद यादव थप उपचारका...

गौर । रौतहट जिल्लाको सदरमुकाम ...

पोखरिया । विद्यालय भर्ना हुन नसकेका...

जनकपुरधाम । मुख्यमन्त्री लालबाबु...

गौशाला (महोत्तरी)। दुई अर्ब रुपैया बढी भुक्तानी ...

दमक । झापाको दमक–७ का वडाध्यक्ष भीम पौडेलको घरमा गएराति...

काठमाडौं । सरकारले आगामी आर्थिक २०७५/७६ को नीति तथा कार्यक्रम...

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का नेता एवं पूर्वगृहमन्त्री...

म्याग्दी । रामायणमा वर्णित रावणको जन्मभूमि मानिएको म्याग्दीको पौलस्त्य आश्रम...

सोलुखुम्बु । नेपाल विद्युत प्राधिकरणले सोलु करिडोर १३२ केभी...

काठमाडौं । भारतको कानपुरमा विषाक्त मदिरा सेवन गर्दा १२...

नयाँ दिल्ली । आइपिएल टिम दिल्ली डेयरडेभिल्सका प्रशिक्षक तथा अस्ट्रेलियाली...

महेन्द्रनगर, धनुषा : जनकपुर उपमहानगरपालिकास्थित एक विद्यालयमा आज बिहानै एक...

वीरगन्ज । आगामि बजेटमा मधेससंग संघीय सरकारले बिभेद गरे संघीय...

महेन्द्रनगर, धनुषा : नेपाल पत्रकार महासंघ प्रादेशिक समिति...

नेपाल शिक्षक संगठन धनुषाको १२ औं जिल्ला अधिवेशनले ...

मलगंवा । सर्लाहीको दक्षिणी भेगमा पर्ने विष्णु ...

जनकपुरधाम । महोत्तरी ...

जनकपुरधाम । जनकपुर स्थित...

त्रिलोकीनाथ यादवबारा । वरिष्ठ पुरातत्वविद...

काठमाण्डु ।प्रदेश नम्बर २ को सत्तारुढ दल संघिय ...

बीरगञ्ज ।नेपाली कांग्रेसका उपसभापती विमलेन्द्र निधीले दुई कम्युनिष्ट...

काठमाडौं । गायक, संगीतकार, गीतकार एवं कवि योगेश वैद्यलाई रेडियो...

काठमाडौं । क्युवामा शुक्रबार राति भएको विमान दुर्घटनामा निधन भएका...

विन्डसोर (बेलायत) । बेलायतका राजकुमार ह्यारी शनिबार अमेरिकी पूर्वअभिनेत्री मेगन...

काठमाडौं । शिर्ष स्थानको सनराईजर्स हैदरावादलाई हराउँदै कोलकाता नाईट...

नवलपरासी । पश्चिम नवलपरासीको बर्दघाटमा शनिबार दुई मोटरसाइकल एकापसमा ठोक्किँदा...

काठमाडौँ : सरकारले काठमाडौँको नागढुंगादेखि काभ्रेपलान्चोकको धुलिखेलसम्म मेट्रो रेल...