Tue, 17 Jul 2018
ताजा समाचार
विद्यार्थीलाई शैक्षिक सामग्री || ‘धाम’ राख्ने मन्त्रिपरिषदको निर्णय || नेकपाः महाधिवेशनमा भाग लिन अध्यक्ष पनि चुनिनुपर्ने || दुर्घटनाको कारण सडकमा लाग्ने हटिया || मकैको बीउ बिक्री भएन || सडक दुर्घटनामा ज्यान गुमाउने बढ्दै || बजेटको प्रभावकारी कार्यान्वयन गराउन प्रधानमन्त्रीको सक्रियता || दुर्घटनामा मोटरसाइकल चालकको मृत्यु || प्रदेश २ मा ‘बेटी पढाऔँ बेटी बचाऔँ’ योजना लोकप्रिय हुँदै || प्रदेशको नामाकरण अन्यौलमा || विष्णुपुर गाउँपालिकाको बजेट रु १९ करोड || निषेधाज्ञासम्बन्धी पहिलाकै आदेशलाई निरन्तरता || नेटो कहिल्यै बलियो हँुदैन– ट्रम्प || विश्वकप विजेता फ्रान्सलाई भव्य स्वागतको तयारी || पाकिस्तानमा भएका हिंसामा परी मृत्यु हुने थपिए || ट्रम्प र पुटिनको शिखर वार्ताको सकारात्मक शुरुवात || नेपाल दक्षिण एशियाली आमन्त्रण तेक्वान्दो : नेपाल च्याम्पियन || एचआइभी वृद्धिदरमा उल्लेखनीय परिवर्तन आएन || निर्वाचन खर्च रु एक खर्ब ३१ अर्ब || पूर्व खेलाडी सम्मानित || अवैध सुन तस्करी गर्ने पक्राउ || प्रा डा केसीसँग वार्ता गर्न टोली गठन || दुई दिनदेखि हराएका वडा सदस्य मृत फेला || छुट्टाछुट्टै घटनामा दुईको मृत्यु || राजपाले अझै राज्यमन्त्रीको टुंगो लगाउन सकेन् || गरिबसँग विशेश्वर कार्यक्रम || बुद्धमायाले किन गरीन् आत्महत्याको प्रयास || ठाकुर सर्वसम्मत नेता चयन || नारायणी नदीमा डुबेर बेपत्ता || आँपको मूल्य घट्दा उपभोक्ता खुशी, किसान मारमा || निर्णय कार्यान्वयन नगर्न अल्पकालीन अन्तरिम आदेश || डा. केसीका जायज माग सम्बोधन गर्नुपर्छ || बिम्स्टेक सम्मेलनको तयारी तीव्र गतिमा || बाढीपहिरो पीडितलाई सहयोग गर्न प्रदेश प्रमुखको आग्रह || मुख्यमन्त्री राउतलाई मातृशोक || सरकार छिट्टै एकोहोरो भयो : नेता सिटौला || पाकिस्तानी पूर्वप्रधानमन्त्री शरिफ स्वदेश प्रस्थान, जेलमा बस्न मानसिक रुपमा तयार || आवासीय चिकित्सकहरु हडतालमा || कृषकलाई रु २४ लाखको कृषि उपकरण || आगलागीबाट सात लाखको क्षति ||
प्रदेश २ : बालौं शिक्षाको दीयो

बैशाख २८, २०७५

  •                                  धर्मेन्द्र झा

 शिक्षा मानवको नेसर्गिक अधिकार हो, विश्वका कुनै पनि व्यक्तिलाई स्तरीय शिक्षा प्राप्त गर्ने अधिकार छ । विश्वका प्रत्येक देशका सरकारले यस मुद्दालाई कुनै  न  कुनै  दृष्टिले  प्राथमिकतामा  राखेका  हुन्छन्  र  राख्नु  पनि  पर्छ  ।  कुनै  सरकारले  शिक्षाको  मुद्दालाई  महत्व दिइएको पाइएकन भने त्यो सरकार जनताप्रति जिम्मेबार छैन भनेर बुझ्नुपर्छ । शिक्षा यस्तो पक्ष हो जसका आधारमा समाज र देश बन्ने या विग्रने कुरा निर्धारित हुन्छ । जनताको यो अधिकार सुनिश्चित गर्न राज्य सक्रिय हुनुको विकल्प छैन । नेपालमा विगतका सरकारले  जहिल्यै  पनि  शिक्षालाई  प्राथमिकतामा  राखेर नीति तय गर्ने गरेको सार्वजनिक गर्ने गरिए पनि अपेक्षित उपलब्धी प्राप्त हुन सकेको पाइएको छैन । यो दुखद विषय हो ।   राज्यको  असन्तुलित  नीतिका  कारण  देशमा  शिक्षाका सन्दर्भमा समाजमा भेदभावपूर्ण अवस्थाको सिर्जना   हुन   पुगेको   यथार्थलाई   अस्वीकार   गर्न   सकिँदैन  ।  पछिल्लो  दिनमा  नेपालमा  शिक्षा  यस्तो  माध्यम बन्यो जसले आमजनतालाई दुई वर्गमा कित्ता काट गर्यो । नेपाली शिक्षा पद्धतिले दुइ थरि वर्गका नागरिक  विकसित  गर्यो  भन्दा  असत्य  ठहर्दैन  ।  पहिलो हुने खाने वर्ग जसले महँगा निजी विद्यालयमा अध्ययन गर्ने अवसर पाए र तुलनात्मकरुपमा स्तरीय शिक्षा  प्राप्त  गर्न  सके  ।  दोस्रो,  आर्थिक  अवस्था  कमजोर  भएका  वर्ग  जसले  महँगा  विद्यालयमा  अध्ययन  गर्ने  अवसर  पाएनन्  र  वाध्यकारीरुपमा  सामुदायिक सरकारी विद्यालयमा अध्ययन गर्नु परेको छ  ।  यस्तोमा  पछिल्लो  वर्गकाले  क्रमशः  प्रतिस्पर्धा  गर्न  सक्ने  क्षमता  गुमाउँदै  जाने  अवस्थाको  सिर्जना  भयो वा भइरहेको छ । देशमा उपलब्ध सम्पूर्ण अवसर माथि  चर्चा  गरिएको  पहिलो  वर्गकै  वरिपरि  केन्द्रित  भएको छ वा भइरहेको छ । यस्तोमा देशमा स्पष्टतः दुई वर्गको विकास भइरहेको छ भन्दा अन्यथा ठहर्दैन, जो समग्र देशका लागि अत्यन्त घातक छ । यसको अन्त्य गरिनु आवश्यक छ । दुखका साथ भन्नुपर्छ यो अवस्थाबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित हुन पुग्यो हालको प्रदेश २ मा अवस्थित जिल्लाहरु  ।  विगतमा  सम्भवतः  राज्यले  विभेदकारी  नीति  अबलम्बन  गर्यो  जसका  कारण  यो  प्रदेश  शैक्षिक उपलब्धिका दृष्टिले निकै उपेक्षित रहनु परेको यथार्थ  कसैबाट  लुकेको  छैन  ।  विगतमा  कुनै  बेला  देशमा शिक्षाको दीयो प्रज्वलित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको यस प्रदेशमा कुन वेला यो दीयो निभ्ने स्थितिमा पुग्यो त्यसको पत्तै भएन । पछिल्ला दिनको मूल्यांकन गर्ने हो भने मधेशमा न त प्रभावकारी ढंगले शैक्षिक नीति नै कार्यान्वयन्को प्रयत्न भयो न त कुनै मूल्यांकनको संयन्त्र नै क्रियाशील भयो । अब निश्चय पनि प्रदेश सरकार यसतर्फ संवेदनशील हुनु आवश्यक छ र यथोचित शैक्षिक नीतिको तर्जुमा गर्नु जरुरी छ । अबको  शिक्षा  नीतिले  यस  विषयमा  सम्बोधन  गर्नु  अपेक्षित छ । यसअघिका  दिनमा  केन्द्र  सरकारले  शिक्षाका  क्षेत्रमा  कुनै  कार्य  नै  नगरेको  होइन  तर  ती  कार्य  पर्याप्त  हुन  सकेनन्  ।  मधेशका  सन्दर्भमा  हेर्ने  हो  भने  यहाँ  विद्यालयीय  शिक्षासँग  सम्बन्धित  चारवटा  समस्या  मुख्य  छन्  ।  पहिलो,  विद्यार्थी  भर्ना  नै  नहुने  र  विद्यालय  नजाने  ।  दोस्रो,  भर्ना  भएका  विद्यार्थीले  बीचमै  अध्ययन  छोड्ने  र  विद्यालयबाट  बाहिरिने  ।  तेस्रो, विद्यालयमा स्तरीय अध्ययन् अध्यापन नहुने । र  चौंथो,  विद्यालय  नै  नहुने  तिनीहरु  झोलामा  मात्र  सीमित हुने । जहाँसम्म विद्यार्थीलाई विद्यालयमा भर्ना गराउने  कुरा  छ,  सरकारले  अभियान  नै  सञ्चालन  गरेको छ । यस वर्ष पनि सरकारले २०७४ को चैत १५ देखि २०७५ को वैशाखसम्म विद्यार्थी भर्ना तथा पाठ्यपुस्तक वितरणसम्त्रन्धी कार्यतालिका बनाएको छ । नेपाल सरकारले यो कार्यक्रम २०६१ सालदेखि नै कार्यान्वयन् गर्दै आएको छ । यस कार्यक्रमको लक्षित समूह  चार  वर्षदेखि  १२  वर्ष  उमेरका  बालबालिका  हुन् । यस कार्यतालिका र कार्यक्रमको मूल्यांकनको प्रयास  गरिएका  खण्डमा  मधेशमा  यस  उमेरका  थुप्रै  बालबालिका विद्यालयबाहिर रहन बाध्य छन् । प्रश्न उठ्छ किन ? यसको समुचित उत्तर कसैसँग पनि छैन । भावी दिनमा प्रदेश सरकारले यस्ता प्रश्नको उत्तर दिने अवस्थामा आफूलाई उपस्थित गराउन सक्नुपर्छ । माथि     उल्लेख     गरिएको     पक्षहरुबाहेक     अर्को पक्ष पनि छ । त्यो हो विद्यालय जानबाट वञ्चित रहेकाहरु  ।  अहिले  पनि  देशमा  विद्यालय  जानबाट  वञ्चित रहेकाहरुको संख्या निकै ठूलो छ । शैक्षिक तथ्यांक २०७४ अनुसार नेपालभरि प्राथमिक तहमा ८८  हजार  दुई  सय  सातजना  बालबालिका  अझै  पनि विद्यालयबाहिर छन् भने आधारभूत तहका तीन लाख  १३  हजार  दुई  सय  ८९  विद्यार्थी  विद्यालय  बाहिर छन् । शिक्षाको युग भनिने आजको समयमा यति  धेरै  संख्यामा  बालबालिकाहरु  विद्यालयबाहिर  रहनुले  देशको  शैक्षिक  अवस्थाको  भयावह  चित्र  प्रस्तुत् गर्दछ । यसमा पनि प्रदेश २ को अवस्था अझ कहालिलाग्दो छ । यस प्रदेशमा मात्र दुई लाख बढी विद्यार्थी  विद्यालयबाहिर  रहेको  तथ्य  सार्वजनिक  भएको  छ  ।  प्राथमिक  तह  (कक्षा  १  देखि  ५)  मा  खोटागं,  मोरंग,  सप्तरी,  दोलखा,  सिन्धुली,  धादिगं,  महोत्तरी, धनुषा, वारा, पर्सा, सर्लाही, रौतहट, मनागं, पर्वत, जुम्ला, हुम्ला, प्युठान, बझागं, रोल्पा, सुर्खेत, दैलेख,  वर्दिया  र  दार्चुला  जिल्लाहरुमा  औसत  खुद  भर्ना दर ९७ दशमलव २ प्रतिशतभन्दा कम छ । यस्तै सर्लाही,  रौतहट,  धनुषा,  पर्सा,  वारा,  कपिलवस्तु,  मोरगं,  सुनसरी,  रुपन्देही,  सप्तरी,  सिरहा,  महोत्तरी  र  बाँके यस्ता जिल्ला हुन् जहाँ आधारभूत तह (कक्षा १ देखि ८) मा सबैभन्दा बढी विद्यार्थी विद्यालयबाहिर रहेका छन् । शैक्षिक तथ्यांक २०७४ अनुसारको उक्त, विवरणको विश्लेषण गरेका खण्डमा यसमा प्रदेश २ का सबै जिल्ला परेको पाउन सकिन्छ । यस तथ्यांकमा सुधार अपेक्षित छ र यो सुधार प्रदेश सरकार एक्लैबाट सम्भव छैन । यो अवस्थाको सिर्जना हुनुमा निश्चय पनि  देशको  शिक्षा  नीति  दोषी  रहेको  कुरामा  शंका  छैन  ।  यसैले  यो  समस्याको  समाधानमा  स्थानीय  तह,  प्रदेश  सरकार  र  केन्द्रीय  सरकार  तथा  नागरिक  समाज  संयुक्तरुपमा  सक्रिय  हुनु  अपरिहार्य  छ  ।  विगतमा  देशको  शिक्षा  नीतिले  आवश्यकताअनुसार  सम्बद्ध  क्षेत्र  र  जिल्लालाई  सम्बोधन  गर्न  सकेन,  यो सत्य हो । अबका दिनमा यसमा सुधारको नीति अख्तियार  गर्नुपर्छ  ।  विद्यमान  अवस्थामा  सुधार  नगरिए असन्तुलित शिक्षा पद्धतिले असमान नागरिक निर्माण  गर्ने  सम्भावनालाई  नकार्न  सकिँदैन  ।  यो  अवस्था  सिर्जना  हुनुको  मूल  कारण  शिक्षा  नीति  र  कार्यक्रमको  कमजोर  कार्यान्वयन्  हो  ।  तत्कालका  प्रचारमूखी  अभियानहरुले  अपेक्षित  उपलब्धि  प्राप्त  नहुने कुरातर्फ सचेत रही सरकार आवश्यक नीति र कार्यक्रम कार्यान्वयन्मा गम्भीर हुनु जरुरी छ ।यस  अवस्थामा  सुधार  ल्याउनु  निश्चय  पनि  प्रदेश  सरकारको  मुख्य  चुनौती  हो  ।  यसलाई  प्रदेश  संस्थापनले  अवसर  मानेर  स्वीकार  गर्न  सक्नुपर्छ  र  आवश्यक  कार्य  गर्न  तत्पर  हुनुपर्छ  ।  प्रदेश  २  मानव  विकास सूचकांंकमा प्छि परेको छ । यो सूचकांकमा सुधार  ल्याउने  अन्य  धेरै  कुरा  आवश्यक  पर्लान  तर  शिक्षा सबैभन्दा मुख्य हो भन्ने हेक्का सरकारलाई हुनु जरुरी छ ।

लहान । सप्तरीको सुरुगां नगरपालिका ...

जनकपुरधाम । जनकपुर उप–महानगरपालिकाको...

काठमाडौँ : नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीले सबै कमिटीका पदाधिकारी र सदस्यले...

विराटनगर : विराटनगरबाट सुनसरीको इटहरीसम्मको राजमार्गलाई केन्द्र बनाएर लाग्ने...

मलेखु, धादिङ : नीलकण्ठ नगरपालिका र ज्वालामुखी गाउँपालिकामा सञ्चालित मकै...

बर्दिवास : महोत्तरी जिल्लामा सडक दुर्घटनामा परी मर्नेको संख्या...

काठमाण्डु । “यो प्रधानमन्त्रीले आज रातभरि मै देश विकास...

राजविराज : पूर्वपश्चिम राजमार्गअन्तर्गत सप्तरीको कुशाहामा ट्रकको ठक्करबाट एकजना...

वीरगञ्ज : प्रदेश नं २ को सरकारले बालिका तथा...

लहान : सप्तरीको विष्णुपुर गाउँपालिकाको सोमबार सम्पन्न दोस्रो गाउँसभाले...

काठमाडाँै : सर्वोच्च अदालतले माइतीघर मण्डललगायत काठमाडौँ उपत्यकाका केही क्षेत्रमा...

हेल्सिन्की : अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले उत्तर एट्लान्टिक सन्धी...

मस्को : रुसको मस्कोमा भएको फिफा विश्वकप फुटबल प्रतियोगिताको विजेता...

इस्लामावाद : पाकिस्तानमा चुनावी अभियानका क्रममा भएका हिंसामा परी...

हेल्सिन्की : अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उहाँका रुसी...

काठमाडौँ : नेपाल दक्षिण एशियाली तथा आमन्त्रण तेक्वान्दो प्रतियोगितामा...

काठमाडौँ : भारतमा काम गरी फर्केका पुरुष आप्रवासीका श्रीमतीहरुमा...

काठमाडौँ : नेपालको संविधानअनुसार गत वर्ष सम्पन्न स्थानीय तह,...

काठमाडौँ : फुटबलर्स मिशन टुगेदरले फुटबल क्षेत्रमा योगदान पु¥याउने...

काठमाडौँ : महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौँले अवैध रुपमा सुन तस्कर...

काठमाडौँ : सरकारले अनशनरत प्रा डा गोविन्द केसीसँग वार्ता गर्न...

गाईघाट, उदयपर : दुई दिनदेखि बेपत्ता भएको उदयपुर जिल्लाको...

लहान ; सिरहाको छुट्टाछुटै स्थानमा भएको घटनामा एक बालकसहित...

जनकपुरधाम । धनुुषाको जनकनन्दनी...

काठमाण्डु ।राष्ट्रिय जनता पार्टी ...

नवलपरासी : पश्चिम नवलपरासीमा शनिबार नारायणी नदीबाट दाउरा निकाल्ने क्रममा...

बर्दिबास । बजारमा आँपको मूल्य घट्दा उपभोक्ताहरु खुशी भए पनि...

काठमाडौँ : सर्वोच्च अदालतले अघिल्लो सरकारले गरेका राजनीतिक नियुक्ति...

काठमाडौँ : नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का नेता सोमप्रसाद...

काठमाडौँ : बहुपक्षीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बंगालको...

भक्तपुर : प्रदेश नं. ३ का प्रदेश प्रमुख अनुराधा...

महेन्द्रनगर, धनुषा : प्रदेश नं २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु...

सुरुङ्गा, झापा : नेपाली कांग्रेसका पूर्व महामन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौलाले सरकार...

लन्डन, असार २९ । पाकिस्तानका पूर्वप्रधानमन्त्री नवाज शरिफ भावुक मुद्रामा...

काठमाडौं, असार २९ । त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल (टिचिङ) महाराजगञ्जका...

सुर्खेत : प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण आयोजना सुर्खेतले जिल्लाका कृषकलाई...

राजविराज : सप्तरीको महदेवा गाउँपालिका–१ मा आज बिहान आगलागी हुँदा...