Wed, 18 Jul 2018
ताजा समाचार
डा केसीका माग सम्बोधन गरिनुपर्छ : नेता थापा || चिनिया टोलीद्वारा झापाका नदीहरूको सर्वेक्षण शुरु || मानव अधिकार हननका ३३ पीडित परिवारले क्षतिपूर्ति पाउने || बीस करोड डलरको परियोजना स्वीकृत || कृषक जडीबुटी खेतितर्फ आकर्षित || पाँच अर्ब २१ करोड राजश्व संकलन || अपहरित बालिका २ महिना बन्धक सामुहिक बलात्कार गर्ने तीन युवक || इंग्ल्यान्ड जाने नेपाली क्रिकेट टोलीको बिदाइ || विद्यार्थीलाई शैक्षिक सामग्री || ‘धाम’ राख्ने मन्त्रिपरिषदको निर्णय || नेकपाः महाधिवेशनमा भाग लिन अध्यक्ष पनि चुनिनुपर्ने || दुर्घटनाको कारण सडकमा लाग्ने हटिया || मकैको बीउ बिक्री भएन || सडक दुर्घटनामा ज्यान गुमाउने बढ्दै || बजेटको प्रभावकारी कार्यान्वयन गराउन प्रधानमन्त्रीको सक्रियता || दुर्घटनामा मोटरसाइकल चालकको मृत्यु || प्रदेश २ मा ‘बेटी पढाऔँ बेटी बचाऔँ’ योजना लोकप्रिय हुँदै || प्रदेशको नामाकरण अन्यौलमा || विष्णुपुर गाउँपालिकाको बजेट रु १९ करोड || निषेधाज्ञासम्बन्धी पहिलाकै आदेशलाई निरन्तरता || नेटो कहिल्यै बलियो हँुदैन– ट्रम्प || विश्वकप विजेता फ्रान्सलाई भव्य स्वागतको तयारी || पाकिस्तानमा भएका हिंसामा परी मृत्यु हुने थपिए || ट्रम्प र पुटिनको शिखर वार्ताको सकारात्मक शुरुवात || नेपाल दक्षिण एशियाली आमन्त्रण तेक्वान्दो : नेपाल च्याम्पियन || एचआइभी वृद्धिदरमा उल्लेखनीय परिवर्तन आएन || निर्वाचन खर्च रु एक खर्ब ३१ अर्ब || पूर्व खेलाडी सम्मानित || अवैध सुन तस्करी गर्ने पक्राउ || प्रा डा केसीसँग वार्ता गर्न टोली गठन || दुई दिनदेखि हराएका वडा सदस्य मृत फेला || छुट्टाछुट्टै घटनामा दुईको मृत्यु || राजपाले अझै राज्यमन्त्रीको टुंगो लगाउन सकेन् || गरिबसँग विशेश्वर कार्यक्रम || बुद्धमायाले किन गरीन् आत्महत्याको प्रयास || ठाकुर सर्वसम्मत नेता चयन || नारायणी नदीमा डुबेर बेपत्ता || आँपको मूल्य घट्दा उपभोक्ता खुशी, किसान मारमा || निर्णय कार्यान्वयन नगर्न अल्पकालीन अन्तरिम आदेश || डा. केसीका जायज माग सम्बोधन गर्नुपर्छ ||
जनसंख्या वृद्धि समस्या किन भइरहेको छ ?

असाड २७, २०७५

  •                                    सञ्जय मित्र

 तीव्ररुपले  जनसंख्या  वृद्धि  भइरहेका  देशहरु  प्रायः  शिक्षाको  क्षेत्रमा  पछाडि परेका देशहरु नै हुन् । विकासले भर्खर गति लिइरहेका देशहरु हुन्  ।  जनसंख्याको  धेरै  ठूलो  भाग  गरिबीको  रेखामुनि  नै  रहेका  छन्  ।  गरिबी,  अशिक्षा,  अविकास,  बेरोजगारी  जस्ता  ठूला  समस्याहरु  रहेका  छन्  ।  गरिबीले  अशिक्षा  र  अशिक्षाले  गरिबीलाई  एकापसमा  सहयोग  गरेको देखिएको छ । शिक्षा साधारण रहेको छ । व्यावसायिक शिक्षाले गति लिन सकेको छैन । व्यावसायिक शिक्षाको आवश्यकता रहेको छ ।

दक्षिण एसियामा जनसंख्यामा वृद्धि ठूलो समस्या भइरहेको  छ  ।  धेरैले  बीस  वर्षपहिले  देखेको  गाउँ  अहिले  आएर  आकारमा  करिब  दोब्बर  भइसकेको  कुरा  सबैले  स्वीकार  गर्न  सक्छन्  ।  गाउँमात्र  बढेको  होइन,  सहरको  पनि  वृद्धि  भएको  छ  ।  सहरीकरणमा  वृद्धि  भएको  छ  ।  गाउँमा  पनि  सहरको  सुविधामा  वृद्धि भएको छ । जनसंख्या वृद्धिको अनेक प्रभावहरु देखिन थालिएको छ ।जनसंख्या  वृद्धि  देशको  एउटा  समस्या  भएको  छ  ।  देशको  मात्र  होइन,  लगभग  दक्षिण  एसियाको  नै  समस्याको  रुपमा  जनसंख्या  वृद्धि  रहेको  छ  ।  भारत  र  चीन  दुई  ठूला  देशहरु  विश्वका  सबैभन्दा  ठूला जनसंख्या भएका देशहरु हुन् । बीचमा नेपाल छ । भारत र चीनसँग सिमाना जोडिएका प्रायः सबै देशहरुमा तीव्र गतिमा जनसंख्या वृद्धि भइरहेको छ ।तीव्ररुपले  जनसंख्या  वृद्धि  भइरहेका  देशहरु  प्रायः  शिक्षाको  क्षेत्रमा  पछाडि  परेका  देशहरु  नै  हुन् । विकासले भर्खर गति लिइरहेका देशहरु हुन् । जनसंख्याको  धेरै  ठूलो  भाग  गरिबीको  रेखामुनि  नै  रहेका छन् । गरिबी, अशिक्षा, अविकास, बेरोजगारी जस्ता ठूला समस्याहरु रहेका छन् । गरिबीले अशिक्षा र  अशिक्षाले  गरिबीलाई  एकापसमा  सहयोग  गरेको  देखिएको छ । शिक्षा साधारण रहेको छ । व्यावसायिक शिक्षाले  गति  लिन  सकेको  छैन  ।  व्यावसायिक  शिक्षाको आवश्यकता रहेको छ ।कतिपय  देशमा  जनसंख्या  कम  भइरहेको  छ  ।  विकासको गतिमा निकै अगाडि बढेका र अल्पविकसित देशका  नागरिकहरुका  लागि  सधैँ  सपना  बन्ने  गरेका  देशहरुमा जनसंख्या वृद्धि गराउनु परेको छ । कतिपय देशहरुले  पनि  विभिन्न  अल्पविकसित  देशहरुबाट  वर्षेनी केही मानिसलाई आफ्नो देशमा लगेर त्यहाँको नागरिक बनाइरहेका छन् । त्यहाँको जनसंख्ष्या हरेक वर्ष  कम  भइरहेको  छ  ।  विकसित  देशमा  के  सम्म  पाइएको  छ  भने  त्यहाँको  बासिन्दाको  आयु  लामो  रहेको छ । विकसित देशहरुमा ज्येष्ठ नागरिकहरुको संख्या चाहिँ बढेको छ । स्वास्थ्य चेतना, खानपानमा सचेतना, पर्याप्त आर्थिक आय, सबैजना सधैँ व्यस्त रहन्छन् । बालबालिकाको संख्या हाम्रोजस्तो पछाडि परेका देशहरुको तुलनामा निकै कम हुन्छ । जन्मदर निकै  कम  रहेको  छ  ।  बालबालिकाको  संख्या  पनि  निकै कम रहेको छ ।विदेश  पुगेका  कतिपय  नेपाली  साथीहरुले  के  भन्ने गरेका छन् भने शिक्षित युवाहरुलाई बालबच्चा जन्माउन निकै कम रुचि हुन्छ । एक युवा र एक युवती मिलेर विवाह गर्दछन् तर सन्तान जन्माउन चाहँदैनन् । अथवा एक युवा र एक युवती मिलेर बन्ने एक जोडीले मुस्किलले  एक  सन्तान  जन्माउँछन्  ।  वास्तवमा  यो  दुई  परिवार  मिलेर  एक  सन्तान  जन्माएको  हुन्छ  ।  यसरी प्रायः दुई परिवार मिलेर एक सन्तान जन्माउने चलनले  गर्दा  जनसंख्या  वृद्धि  नकारात्मक  बढेको  छ । नकारात्मक वृद्धिले जनसंख्यालाई बचाइ राख्नु कतिपय  देशको  समस्या  भएको  छ  ।  यसरी  विभिन्न  विकसित देशमा जनसंख्या कम हुँदै जानु समस्याको रुपमा रहेको छ ।जनसंख्याको अत्यधिक वृद्धि हुनु नकारात्मक हो भने जनसंख्याको वृद्धि आवश्यक अनुपातमा नहुनु पनि समस्याको रुपमा रहेको छ । जनसंख्याको सकारात्मक र  नकारात्मक  दुवै  किसिमको  वृद्धि  विश्वको  लागि  समस्या भइरहेको छ । विकसित देशमा जनसंख्या कम हुँदै  जानु  र  विकासशील  देशहरुमा  जनसंख्या  वृद्धि  ज्यादै  हुनु  गरी  जनसंख्याको  दुई  किसिमको  समस्या  रहेका  छन्  ।  केही  देशहरुमा  जनसंख्या  सन्तुलनमा  रहेको छ । जनसंख्याको वृद्धिलाई सन्तुलनमा राख्न सक्ने देशहरुले अहिले निकै विकास गरिरहेका छन् । जनसंख्यालाई  सन्तुलनमा  राख्नु  अहिले  धेरै  देशको  समस्या भएको छ ।अल्पविकसित   वा   विकासशील   देशहरुमा   जनसंख्याको  वृद्धिलाई  नियन्त्रित  गर्नु  परेको  छ  ।  जनसंख्याको वृद्धिको निरन्तर वृद्धिलाई नियन्त्रण गर्नु विभिन्न देशहरुले अनेक उपायहरु गरिरहेका छन् । जनसंख्या वृद्धिलाई रोक्न कतिपय देशले जनसंख्या शिक्षा विषय नै लागू गरेका छन् । जनसंख्या वृद्धिका असरबारे बालबालिकादेखि विश्वविद्यालयसम्मका विद्यार्थीलाई  जनसंख्या  वृद्धिले  भइरहेको  हानिको  विषयमा   शिक्षा   दिएर   प्रत्यक्ष   वा   परोक्षरुपमा   बढी  बालबच्चा  जन्माउने  अभिभावकलाई  देश  विकासको गति कमजोर बनाएको आरोपी बताउने गरिएको छ । यसले प्रत्यक्षतः जनसंख्या बढाउनुलाई अपराध मान्ने गरेको हुन सक्छ । शिक्षित बेरोजगारी बढेर गएको देखिएको छ । विभिन्न देशहरुले आफ्नो  देशको  जनसंख्यालाई  नियन्त्रण  गर्ने  अन्य  प्रभावकारी कदमहरु पनि चालेका छन् । केही दशक पहिले  यतिसम्म  पनि  सुनिन्थ्यो  कि  केही  देशहरुले  कानुन बनाएर नै तोकिएको भन्दा बढी बालबच्चा जन्माउनेलाई  केही  सुविधाबाट  वञ्चित  गरेर  बढी  बालबच्चा  नजन्माउने  उपाय  गरेको  थियो  ।  यसै  गरी  कम  बच्चा  वा  एउटा  बच्चा  जन्माउनेलाई  केही  सुविधा  बढी  दिएर  र  बुढ्यौलीलाई  सुरक्षित  पार्ने  ग्यारेन्टी  गरिएको  पनि  सुनिएको  थियो  ।  जनसंख्यालाई  यसरी  बलजफ्ती  राज्यले  नियन्त्रण  गर्न खोज्ने देशहरुमा पनि केही दशकपछि जनसंख्या नियन्त्रण भएको देखिएको छ । यसै गरी जनसंख्या वृद्धिलाई   रोक्न   एकैचोटि   निरोधात्मक   कदम   चाल्नुभन्दा  जनसंख्या  शिक्षामा  बढी  बल  गर्ने  देशहरुले पनि सफलता पाएको देखिएको छ ।हाम्रो  देशको  सन्दर्भमा  जनसंख्या  वृद्धि  गम्भीर  समस्याको  रुपमा  रहेको  छ  ।  देशमा  माओवादी  द्वन्द्व  उत्कर्षमा  रहेको  समयमा  गरिएको  जनगणनाले  जनसंख्या  केही  कम  भएको  देखाएको  थियो  ।  त्यसभन्दा अघि र त्यसभन्दा पछि पनि जनसंख्याको वृद्धि  उल्लेख्य  रुपमा  भएको  देखिएको  छ  ।  कुनै  परिवारमा धेरै बालबच्चा हुँदा सबैको शिक्षादीक्षामा प्रभाव  पर्ने  गरेको  छ  ।  शिक्षा  प्रभावित  हुँदा  गरिबी  बढ्छ, फेरि गरिबीले अशिक्षा बढाउँछ । यसरी गरिबी र अशिक्षाबीच अन्योन्याश्रित सम्बन्ध रहेको छ । प्रदेश  दुई  भूगोलको  दृष्टिले  यस  देशको  झन्डै  सबैभन्दा  सानो  प्रदेश  हो  तर  जनसंख्याको  दृष्टिले  दोस्रो  ठूलो  प्रदेश  हो  ।  सबैले  बुझेका  छन्,  जनसंख्या  प्रदेश  दुईको  ठूलो  समस्या  हो  ।  यहाँको जनसंख्याको अनुपातमा यहाँ रोजगारीको अवस्था  ज्यादै  दयनीय  रहेको  छ  ।  रोजगारीको  अवस्था दयनीय रहँदा अधिकांश युवाको चाहना परदेशमा कामको खोजी हुने गरेको छ । परदेशमा गएर निकै निकृष्ट श्रम पनि गर्नु पर्दछ । परदेशको कामले  श्रमिकको  केही  परिवारमा  सन्तुष्टि  त  छ  तर  अधिकांश  परिवार  भने  सधैँ  चिन्तामा  हुन्छ  ।  बढ्दो  जनसंख्याले  के  समस्या  देखिएको  छ  भने  हरेक पुस्ताको काम आफ्नो लागि घर बनाउनु र सन्तानको लागि घरेडी सुरक्षित पार्नु । सामान्यतया दुई वा तीनजना छोरा हुँदा बाबुले आफ्नो लागि घर  बनाउन  नपाउँदै  सबै  छोराको  लागि  सोच्नु  परिरहेको  छ  ।  तीन  दाजुभाइका  पनि  त्यसै  गरी  तीन  तीन  सन्तान  हुन्छन्  ।  सबैले  फेरि  त्यहीँ  तीन  सन्तानका  लागि  घर  घरेडीको  समस्यामा  अल्झनु परेको छ । यसरी हामी जनसंख्या वृद्धिले बढीमात्रामा   दाल,   भात   र   डुकुमै   आफूलाई   अल्झाउनु परेको छ । प्रदेश  सरकारले  अत्यधिक  जनसंख्या  वृद्धि  भइरहेको   जिल्ला,   अत्यधिक   जनसंख्या   वृद्धि   भइरहेको जाति र अन्य क्षेत्र किटान गरेर जनसंख्या वृद्धिलाई कम गर्ने उपायको खोजी गर्नु परेको छ । जनसंख्या  वृद्धिले  जनसंख्या  विस्फोटको  रुप  लिन  नपाओस् । जनसंख्या प्रदेशको समस्या नबनोस् बरु विकासको सहायक र हरेक नागरिक प्रदेशको लागि उत्तिकै महत्वपूर्ण बन्न सकोस् भन्ने किसिमको नीति बनाउनु आवश्यक भइसकेको छ । कम्तीमा प्रत्येक युवालाई देशमै स्वरोजगार बन्न सक्ने गरी विभिन्न किसिमका तालिमहरुको व्यवस्था गर्न सकियो भने जनसंख्या अभिशाप होइन वरदानको रुपमा साबित हुन सक्छ ।

 

काठमाडौँ : नेपाली काँग्रेसका केन्द्रीय सदस्य गगनकुमार थापाले चिकित्सा क्षेत्रको...

दमक : चिनिया अधिकारीहरूले झापाका नौवटा नदीमा तटबन्ध निर्माणको...

काठमाडौँ : सरकारले मानव अधिकार आयोगकोे सिफारिशमा मानव अधिकार...

काठमाडौँ : सरकारले मुलुकमा सौर्य ऊर्जा उत्पादन तथा व्यवस्थापन...

सल्यान : जिल्लामा कृषक जडीबुटी खेतीतर्फ आकर्षित हुन थालेका...

विराटनगर : आन्तरिक राजश्व कार्यालय विराटनगरले आर्थिक वर्ष २०७४÷७५...

गरुडा (रौतहट)। बालिकालाई अपहरण गरी शरीर बन्धक ...

काठमाडौं, साउन २ । इंग्ल्यान्डको लर्ड्समा हुने त्रिकोणात्मक क्रिकेट शृंखला...

लहान । सप्तरीको सुरुगां नगरपालिका ...

जनकपुरधाम । जनकपुर उप–महानगरपालिकाको...

काठमाडौँ : नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीले सबै कमिटीका पदाधिकारी र सदस्यले...

विराटनगर : विराटनगरबाट सुनसरीको इटहरीसम्मको राजमार्गलाई केन्द्र बनाएर लाग्ने...

मलेखु, धादिङ : नीलकण्ठ नगरपालिका र ज्वालामुखी गाउँपालिकामा सञ्चालित मकै...

बर्दिवास : महोत्तरी जिल्लामा सडक दुर्घटनामा परी मर्नेको संख्या...

काठमाण्डु । “यो प्रधानमन्त्रीले आज रातभरि मै देश विकास...

राजविराज : पूर्वपश्चिम राजमार्गअन्तर्गत सप्तरीको कुशाहामा ट्रकको ठक्करबाट एकजना...

वीरगञ्ज : प्रदेश नं २ को सरकारले बालिका तथा...

लहान : सप्तरीको विष्णुपुर गाउँपालिकाको सोमबार सम्पन्न दोस्रो गाउँसभाले...

काठमाडाँै : सर्वोच्च अदालतले माइतीघर मण्डललगायत काठमाडौँ उपत्यकाका केही क्षेत्रमा...

हेल्सिन्की : अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले उत्तर एट्लान्टिक सन्धी...

मस्को : रुसको मस्कोमा भएको फिफा विश्वकप फुटबल प्रतियोगिताको विजेता...

इस्लामावाद : पाकिस्तानमा चुनावी अभियानका क्रममा भएका हिंसामा परी...

हेल्सिन्की : अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उहाँका रुसी...

काठमाडौँ : नेपाल दक्षिण एशियाली तथा आमन्त्रण तेक्वान्दो प्रतियोगितामा...

काठमाडौँ : भारतमा काम गरी फर्केका पुरुष आप्रवासीका श्रीमतीहरुमा...

काठमाडौँ : नेपालको संविधानअनुसार गत वर्ष सम्पन्न स्थानीय तह,...

काठमाडौँ : फुटबलर्स मिशन टुगेदरले फुटबल क्षेत्रमा योगदान पु¥याउने...

काठमाडौँ : महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौँले अवैध रुपमा सुन तस्कर...

काठमाडौँ : सरकारले अनशनरत प्रा डा गोविन्द केसीसँग वार्ता गर्न...

गाईघाट, उदयपर : दुई दिनदेखि बेपत्ता भएको उदयपुर जिल्लाको...

लहान ; सिरहाको छुट्टाछुटै स्थानमा भएको घटनामा एक बालकसहित...

जनकपुरधाम । धनुुषाको जनकनन्दनी...

काठमाण्डु ।राष्ट्रिय जनता पार्टी ...

नवलपरासी : पश्चिम नवलपरासीमा शनिबार नारायणी नदीबाट दाउरा निकाल्ने क्रममा...

बर्दिबास । बजारमा आँपको मूल्य घट्दा उपभोक्ताहरु खुशी भए पनि...

काठमाडौँ : सर्वोच्च अदालतले अघिल्लो सरकारले गरेका राजनीतिक नियुक्ति...

काठमाडौँ : नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का नेता सोमप्रसाद...