Mon, 17 Dec 2018
ताजा समाचार
गुणस्तरी शिक्षाका लागि अभिभावक भेला || गाडिमा जथाभावी प्रेस लेख्नेमाथि कारवाही गर्ने || अदालतको पत्र वेवास्ता गर्दै ४७ वर्ष पुरानो कागज ज्यूदो पारे || विशाल गोल्डकप पुस २८ देखि || अमेरिकी फौजले १ सय १७ वर्षअघि लुटेको फिलिपिन्सको तीन वटा || जनकपुर–जयनगर चल्ने रेल सोनपुर स्टेशनमा || महासेठलाई साहको चुनौती, स्थायी कमिटीबाट हटाउन माग || ग्राबियल जिससको गोलले म्यानचेस्टर सिटी शीर्ष स्थानमा उक्लियो || तेनुवापट्टीमा परोपकारी संजालले जाडोको कपडा बाडे || वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम सम्पन्न || कार्यालय सहायकको डेरामा समानान्तर प्रशासन कार्यालय || लोहारपट्टि नगरपालिकाका अगामी बजेट करिव ४७ करोड || राउतलाई पक्राउ आदेश, यादव जेल चलान || वीरगन्जको विर्तामा मेयर जनाता आमने सामने कार्यक्रम सम्पन्न || हिन्दू परिसदको सक्रियताले नेपाल हिन्दू रास्ट्र हुने : युवानेता नबीन || बर्दिबासको खुल्ला दिसा मुक्त क्षेत्र कागजमै सिमित || बिद्युतको कर्मचारी बनेर ट्रान्सफर्मर चोरी गर्ने पक्राउ || सिरहाको दुर्गम भेगमा डाक्टर गोविन्द केसी शिविर || अबैध ढुंगा निकाल्ने ट्रेक्टर नियन्त्रण || नेकपाका प्रदेश सदस्यहरुले लिए सपथ || रामायण एक्सप्रेसले जनकपुरधामलाई जोड्ने || नाबालिगलाई सामुहिक बलात्कार || बैकुण्ठ दासको मुद्दा ६ नंं.इजलासमा || मेयर साहद्धारा पनि योगीको अभिनन्दन || ६३ चोर पक्राउ, अधिकांश महिला || महन्थ र राजेन्द्रसँगै देखिए || गंगासागरमा लाखौं श्रद्धालुद्धारा स्नान || योगी सवारीका लागि घण्टौं सडक अवरुद्ध || अयोध्या–जनकपुर रामजानकी राजमार्ग, उत्तरप्रदेशले सहयोग गर्न प्रतिबद्ध || मोदी र यादवबीच भेंट || सडक दुर्घटनामा परी एक जनाको मृत्यु || योगी जनकपुरधाममा || स्वास्थ्य चौकी कर्मचारीको मनोमानीले सर्व साधारणलाई सास्ती || सुखिपुरमा अगजनि वाट १० लाखको छति || बसले मोटरसाइकलमा ठक्कर दिदा महिलाको मृत्यु || आज मटकोर सम्पन || अस्पताल निर्माण नहुदा भतकियो पर्खाल || महन्त वैकुण्ठमाथि दुई मुद्दा || ससुरालीमा भगवान राम उपेक्षित || लोकतान्त्रिक समुहको प्रचार तिव्र ||
वित्तीय संघीयता वा वित्तीय विकेन्द्रीकरण

आश्वीन ८, २०७५

                    लक्ष्मीविलास कोइराला

अन्तरसरकार वित्तीय हस्तान्तरणको मुख्य उद्देश्य देश र जनताको समान विकास, सामाजिक समानता र समग्र आर्थिक स्थायित्व कायम गर्नु  हो  ।  अर्थात,  अन्तरसरकार  वित्तीय  हस्तान्तरणको  मूल  उद्देश्य  सरकारका तहहरूमा पाईने भर्टिकल र होरिजेन्टल वित्तीय असन्तुलन समानीकरण अनुदानमार्फत कम गर्नु हो । साथै, वित्तीय हस्तान्तरणको उद्देश्य  संघीय  र  स्थानीय  प्राथमिकता  पूरा  गर्दै  जनतालाई  स्टयाण्र्डड  सेवा प्रवाह गर्नु पनि हो ।

नेपालको संविधानले एकात्मक शासन प्रणालीलाई विस्थापित गरी देशमा संघीय शासन प्रणाली लागू गरेको छ । संघीय शासन प्रणालीमा तीन तहका सरकार रहेका छन्, संघ, प्रदेश र स्थानीय तह । संघ, प्रदेश र स्थानीय तहले संविधान र कानूनअनुसार नेपालको राज्यशक्तिको प्रयोग गर्ने व्यवस्था संविधानले नै गरेको छ । संविधानले राज्यशक्तिको  बाँडफाँड  गरी,  संघ,  प्रदेश  र  स्थानीय  तहको   अधिकार   एवं   जिम्मेवारी   तथा   भौगोलिक   सीमा  निर्धारण  गरेको  छ  ।  नेपालमा  संघ,  सात  प्रदेश  र  सातसय त्रिपन्न स्थानीय तहहरू रहेका छन् । भौगोलिक बनावट, जनसंख्या र आर्थिक विकासका दृष्टिले प्रदेश र स्थानीय तहहरू पूर्णत असमान छन् । तर, राजनीतिक अधिकार, स्टयाटस् र राजनीतिक सहभागिताको दृष्टिले भने  समान  छन्  ।  राजनीतिक  हक  अधिकारले  सम्पन्न  प्रदेश  र  स्थानीय  तहहरू  प्राकृतिक  र  वित्तीय  स्रोतको  दृष्टिले फरक फरक क्षमताका छन् । प्रदेश तथा स्थानीय तहहरूको  आर्थिक  सर्वेक्षण  भएको  छैन्  भने  प्राकृतिक  स्रोतको  डाटावेश  पनि  छैन  ।  तापनि  उपलब्ध  भएका  तथ्यांकहरूलाई  खेलाएर  अनुमानीकरण  गर्दै  प्रदेश  र  स्थानीय  तहको  बजेट  र  कार्यक्रमहरू  बनेका,  वित्तीय  हस्तान्तरण र समानीकरण अनुदानको वितरणको प्रयास संघ,  प्रदेश  र  स्थानीय  तहले  गरेका  छन्  ।  सरकारका  तहहरूमा यसप्रकारको बाँडफाँडको म्ंबन्धमा सकारात्मक एवं बौद्धिक प्रतिक्रियाहरू आईरहेका छन् ।  कार्यसम्पादन  गर्नुपर्ने  जिम्मेवारी  संविधानमा  नै  किटेका  र  जनताको  माँग  र  आवश्यक्ताले  सिर्जना  गरेका तथा केन्द्रीयरूपमा अनुभूत गरिएका कार्यक्रम र प्राथमिकताहरू प्रदेश र स्थानीय तहले कार्यान्वयन गर्नुपर्ने देखिन्छ । वित्तीय क्षमता एवं प्राकृतिक स्रोत उपयोगको प्रतिफल प्राप्तिका दृष्टिले सरकारका तीन तहहरू फरक फरक क्षमताका भएकाले प्राप्त हुने आय र खर्च हुने रकमबीच गहिरो खाडल छ । त्यस्तै प्रदेश प्रदेश र स्थानीय तह स्थानीय तहहरूबीचको वित्तीय क्षमता पनि असमान छ । संघ, प्रदेश र स्थानीय तह गरी सरकारका तहहरूबीच पाईने वित्तीय असमानतालाई ठाडो  (भर्टिकल)  र  प्रदेश  प्रदेश  र  स्थानीय  तह  स्थानीय  तहबीचको  वित्तीय  असमानतालाई  समतल  (होरिजेन्टल)  असन्तुलन  भन्ने  गरिन्छ  ।  आर्थिक  विकासको  अवस्था,  प्राकृतिक  स्रोतको  उपयोगबाट  प्राप्त  प्रतिफल  र  करबाट  प्राप्त  आमदानी  तथा  जनसेवा  प्रवाह  गर्नुपर्ने  दायित्व  पुरा  गर्नकोे  लागि  गरिने  खर्च  आकारमा  सरकारका  तहहरूबीच  जुन  भिन्नता  हुन्छ  त्यो  भर्टिकल  असमानता  हो  ।  त्यस्तै  आर्थिक  विकासको  अवस्था,  आयस्रोतको  स्थिति  तथा  खर्च  गर्नुपर्ने  प्राथमिकताका  सम्बन्धमा  प्रदेश  प्रदेश  र  स्थानीय  तहबीच  जुन  भिन्नता  पाइन्छ  त्यो  भिन्नतालाई  होरिजेन्टल  असमानता  भनिन्छ  ।  चाहे  संघीय  शासन  प्रणाली  होस्  वा  एकात्मक  शासन  प्रणालीको विकेन्द्रीकरण होस् सरकारका तहहरूबीच भर्टिकल र होरिजेन्टल वित्तीय असमानता पाइन्छ ।वित्तीय संघीयता वा वित्तीय विकेन्द्रीकरण भनेको देशको  आर्थिक  विकास  तल्लो  तहदेखि  गर्न  तल्ला  निकायहरूलाई  वित्तीय  रूपमा  सक्षम  बनाउने  एक  प्रक्रिया  हो  ।  साथै,  वित्तीय  संघीयताले  राजस्वको  बाँडफाँड र खर्च गर्ने अधिकार तथा सरकारका ठाँडो तह  र  समतल  सरकारकाबीच  पाईने  असमानताको  अध्ययन पनि गर्दछ । वित्तीय संघीयता संघीय शासन प्रणाली  कार्यान्वयनको  प्रमुख  तत्व  हो  ।  संघीय  शासन  प्रणालीमा  सामान्यतया  केन्द्र  अर्थात  संघ  शक्तिशाली हुन्छ । संघसँग आर्थिक स्रोत संकलनको दायरा  फराकिलो  हुन्छ  ।  संविधानले  नकिटेका  सबै  अधिकारहरू संघमा निहित हुन्छन् । स्थानीय तहको भन्दा प्रदेश सरकारको आय स्रोत राम्रो हुन्छ । संघबाट प्रदेश  र  स्थानीय  तहहरूलाई,  प्रदेशबाट  स्थानीय  तहलाई  विभिन्न  विधिमा  आधारित  भई  आर्थिक  सहयोग   गर्ने   प्रक्रियालाई   अन्तरसरकार   वित्तीय   हस्तान्तरण  (ईन्टरगर्भनमेन्टल  फिस्कल  ट्रान्सफर)  भनिन्छ   ।   अन्तरसरकार   राजस्वको   बाँडफाँड   व्यवस्थित, वैज्ञानिक र न्यायपूर्ण बनाउनु अन्तरसरकार वित्त हस्तान्तरण व्यवस्थापन हो । अन्तरसरकार  वित्तीय  हस्तान्तरणको  मुख्य  उद्देश्य  देश  र  जनताको  समान  विकास,  सामाजिक  समानता  र  समग्र  आर्थिक  स्थायित्व  कायम  गर्नु  हो  ।  अर्थात,  अन्तरसरकार वित्तीय हस्तान्तरणको मूल उद्देश्य सरकारका तहहरूमा पाईने भर्टिकल र होरिजेन्टल वित्तीय असन्तुलन समानीकरण  अनुदानमार्फत  कम  गर्नु  हो  ।  साथै,  वित्तीय  हस्तान्तरणको उद्देश्य संघीय र स्थानीय प्राथमिकता पूरा गर्दै जनतालाई स्टयाण्र्डड सेवा प्रवाह गर्नु पनि हो । अन्तरसरकार   ट्रान्सफर   अर्थात   समानीकरण   अनुदानलाई  मुख्यरूपमा  दुई  वर्गमा  बाँडने  गरिन्छ  ।  पहिलो निशर्त (अनकन्डिसनल) वित्तीय हस्तान्तरण हो भने दोस्रो सशर्त (कन्डिसनल) वित्तीय हस्तान्तरण अनुदान  हो  ।  निःशर्त  दिइने  हस्तान्तरण  खासगरी  सरकारको  जिम्मेवारी  (म्यान्डेटेड  वाइ  ल)  पूरा  गर्ने  विषयसँग  आबद्ध  हुन्छ  ।  निःशर्त  हस्तान्तरण  वल्कको  रूपमा  प्राप्त  हुन्छ  र  प्राप्त  गर्ने  सरकार  सो  ट्रान्सफर रकम बाँडफाँड गर्न स्वतन्त्र हुन्छ । निःशर्त दिइने  वित्तीय  हस्तान्तरणाले  त्यस्तो  अनुदान  प्राप्त  गर्ने सरकारको आय क्षमतालाई बढाउँछ र जनतालाई करको भारबाट पनि जोगाउँछ । तर, सशर्त अनुदान हस्तान्तरण दाता सरकारको प्राथमिकता अर्थात संघ वा  प्रदेश  सरकारका  राष्ट्रिय  प्रार्थमिकताहरूमा  खर्च  गर्न दिइएको हुन्छ । त्यस्ता प्रार्थमिकताहरू देशव्यापी, प्रदेशव्यापी  वा  विषयक्षेत्रमूखी  हुने  गर्दछन्  ।  सशर्त  अनुदान  खर्च  गर्न  स्थानीय  सरकारहरू  स्वतन्त्र  हुदैनन् । यस्तो वित्तीय ट्रान्सफर स्थानीय तथा प्रदेश सरकारहरूले कम रूचाउँछन् भने केन्द्र सरकार सशर्त अनुदानलाई बढी महत्व दिने गर्दछ । वित्तीय   हस्तान्तरणको   प्रभावकारिता   त्यस्तो   ट्रान्सफरको डिजाइनमा भर पर्दछ । प्रदेश र स्थानीय तहहरूको  प्राकृतिक  र  वित्तीय  क्षमता  फरक  फरक  हुने तर जनतालाई समान सेवा दिन र समान व्यवहार गर्न  आवश्यक  पर्ने  भएकाले  वित्तीय  हस्तान्तरणको  व्यवस्था  गरिएको  हुन्छ  ।  वित्तीय  स्रोतको  बाँडफाँड  गर्न जनसंख्या, भूगोल र विकास अवस्थालाई मुख्य आधार  वनाउने  अन्तर्राष्ट्रिय  चलन  छ  ।  निःशर्त  वा  सशर्त  दिइने  अनुदानको  डिजाइन  गर्दा  उद्देश्य  स्पष्ट  हुन जरूरी हुन्छ । अनुदान प्राप्त गर्ने सरकार खर्च गर्न स्वतन्त्र  हुन  आवश्यक  पर्दछ  भने  त्यस्तो  अनुदानले  स्थानीय सरकारको आवश्यक्ता पूरा गर्नु पनि पर्दछ । अनुदान  दिदा  राजस्वमा  आधारित  नगर्दा  राम्रो  हुने  हुन्छ  ।  साथै,  खर्च  गर्ने  सरकार  खर्चको  सम्बन्धमा  बढी जिम्मेवार, निष्पक्ष, पारदर्शी, उत्तरदायी, सक्षम र नतिजामूखी पनि हुनुपर्दछ । लोककल्याणकारी राज्यको अवधारणा सँगै सरकार जनसेवाप्रति  बढी  संवेदनशिल  भएको  पाइन्छ  ।  केन्द्रीय  बजेटको माध्यमबाट एकै प्रकारको नीति र कार्यक्रममा खर्च  गर्र्नु  भन्दा  संघीय  शासन  प्रणालीमा  सबै  प्रदेशका  जनताको समान विकास हुुने गरी खर्च गर्नु कठिन कार्य हो । खर्च गर्ने क्षमता भनेको राजस्व प्राप्ति क्षमता हो जुन प्रदेश र स्थानीय तहबीच फरक फरक हुन्छ । यसकारण अन्तरसरकार राजस्वको बाँडफाँड व्यवस्थित, वैज्ञानिक र न्यायपूर्ण हुन आवश्यक हुन्छ । अन्तरसरकार   वित्तीय   हस्तान्तरण   गर्ने   कार्य   अत्यन्तै  चुनौतिपूर्ण  हुन्छ  ।  नेपालको  संविधानले  सरकारका  तहहरूबीच  राजस्वको  समान  वितरणको  विस्तृत आधार, ढाँचा र सूत्र निर्माण गर्ने, समानीकरण अनुदान सिफारिस गर्ने, संघ, प्रदेश र स्थानीय तहहरूले लिन  सक्ने  आन्तरिक  ऋणको  सीमा  सिफारिस  गर्ने, प्राकृतिक स्रोतको परिचालन गर्दा सरकारका तीनै तहको लगानी र प्रतिफलको हिस्सा निर्धारणको लागि आधार तय गरि सिफरिस गर्ने, तथा प्राकृतिक स्रोतको बाँडफाँड सम्बन्धी विषयमा संघ र प्रदेश, प्रदेश प्रदेश तथा  प्रदेश  र  स्थानीय  तह  तथा  स्थानीयतहहरूबीच  उत्पन्न  हुन  सक्ने  सम्भावित  विवाद  निवारण  गर्न  सुझाव  दिने  काम  कर्तव्य  र  अधिकार  भएको  एक  छुट्टै  संवैधानिक  राष्ट्रिय  प्राकृतिक  स्रोत  तथा  वित्त  आयोग  वनाउने  व्यवस्था  गरेको  छ  ।  अन्तरसरकार  वित्तीय  हस्तान्तरणको  व्यवस्थापन  गर्ने  जिम्मेवारी  पाएको  राष्ट्रिय  प्राकृतिक  स्रोत  तथा  वित्त  आयोगले  सरकारका  तहहरूबीच  राजस्वको  बाँडफाँड  अर्थात  वित्तीय   हस्तान्तरण   गर्ने   कार्य,   साधनस्रोतका   सम्बन्धमा  हुन  सक्ने  विवाद  समाधान,  प्राकृतिक  स्रोतको डाटावेस निर्माण, प्रत्येक सरकारको आर्थिक तथा   वित्तीय   सर्भेक्षण,   स्रोत   उपयोग   सम्बन्धी   सचेतना  ल्याउने  तथा  अन्तरसरकार  वित्तीय  सहयोग  आदानप्रदान गर्ने विषयमा महत्वपूर्ण योगदान दिनुपर्ने हुन्छ  ।  अन्तरसरकार  प्राकृतिक  एवं  वित्तीय  स्रोतको  व्यवस्थापनमा  आयोगले  खेल्ने  भूमिकाले  स्रोतको  उचित  उपयोग,  देशको  समान  विकास  र  जनताको  समान जीवनस्तर कायम हुनेछ ।  (मधेश दर्पण फिचर सेवा)

जनकपुरधाम : धनुषाको बिदेह नगरपालिका गिद्धाबेलापटीस्थित जनता नमूना प्राविधिक माध्यमिक...

लहान । पत्रकारको नाममा जथाभावी प्रेस लेखेर सिँगो प्रेस जगतलाई...

सिरहा । सिरहाको साविक गाविस असनपुर वडा नं. ९ हाल...

वीरगञ्ज । दोस्रो विशाल मेमोरियल गोल्डकप फुटवल पुस महिनाको...

काठमाडौं । अमेरिकी फौजले १ सय १७ वर्षअघि लुटेका फिलिपिन्सको...

जयनगर(मधुवनी, बिहार)। भारत सरकारको सहयोगमा निर्माण भएको जयनगर–जनकपुरधाम रेल मार्गमा...

काठमाण्डु । लामो विवाद र अल्मल पछि शनिवारबाट प्रारम्भ भएको...

काठमाडौं । साविक विजेता म्यानचेस्टर सिटी इङ्लिस प्रिमियर लिग फुटबलको...

सिरहा । बरियारपट्टी गाउँपालिका वडा नम्बर ४ तेनुवापट्टी स्थित...

सिरहा। सिरहाको सुखिपुर नगरपालिका वाडा नं. ११ दहिपौडी बजारमा वित्तीय...

जनकपुरधाम । जिल्ला प्रशासन कार्यालय धनुषामा कार्यरत एकजना कार्यालय सहायकले...

जनकपुरधाम । लोहारपट्टि नगरपालिकाले करिव ४७ करोड बरावरको बजेट...

जनकपुरधाम ।राज्य विरुद्धको अभियोगमा रौतहट जिल्लाको थुनामा रहेका...

वीरगन्ज: वीरगन्जको मुर्लीमा जनता मेयर आमने सामने कार्यक्रम सम्पन्न...

रौतहट : हिन्दू परिसद नेपाल आफ्नो शाखा एवं संगठन बिस्तार...

बर्दिबास : महोत्तरीको बर्दिवास नगरपालिकको खुल्ला दिसा मुक्त अभियान कागजमै...

मलंगवा : सर्लाहीको कविलासी नगरपालिका वडा न–२, पिपरीया स्थित शिव...

सिरहा । त्रिवि शिक्षण अस्पतालका हाडजोर्नी डा. गोविन्द केसीले सिरहाको...

रौतहट : चन्द्रपुर खोलाबाट अबैध रुपमा ढुंगा निकाल्ने ३ वटा...

चन्द्रपुर : नेकपाका प्रदेश २ ईन्चार्ज सत्यनाराण मण्डलले प्रदेश दुईमा...

जनकपुरधाम । भारत उत्तर प्रदेशको अयोध्याबाट जनकपुरलाइ राजमार्गबाट जोड्ने कार्य...

सिरहा । सिरहा जिल्लाको सुखिपुर नगरपालिकामा बुधवार राती एउटी नाबालिगलाई...

जनकपुरधाम । गुठी संस्थानको चलनचल्तीको मुल्य अनुसार ५ अर्ब बढीको...

जनकपुरधाम: उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथलाई जनकपुरधाम उप–महानगरपालिकाका मेयर...

जनकपुरधाम । विवाह पंचमीको दिन बुधवार भिडभाडका बेला पाकेट मार्ने...

जनकपुरधाम : राष्ट्रिय जनता पार्टी (राजपा)का संयोजक राजेन्द्र महतो र...

जनकपुरधाम : रामजानकी विवाह पंचमीको दिन जनकपुरस्थित ऐतिहासिक गंगासागर पोखरीमा...

जनकपुरधाम : उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री जनकपुरधाम प्रवेश गरेलगत्तै घण्टौं...

जनकपुरधाम । भारत उत्तर प्रदेश राज्यका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथले नेपाल...

काठमाण्डु । एकता महाधिवेशनको तयारीमा रहेको संघिय समाजवादी फोरम नेपालका...

सिरहा। पूर्वपश्चिम लोमार्ग अन्तर्गत सिरहाको धनगडीमाई नगरपालिका सोनापुर नजिक सडक...

जनकपुरधाम : भारतको युपी राज्यका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथ जनकपुरधाम आईपुगेका...

सिरहा । कर्जन्हा नगरपालिका वडा नम्बर ११ मा रहेको...

सिरहा । सिरहाको सुखिपुर नगरपालिका वाडा नम्बर ४ काविलासिमा सोमबार...

सिरहा । सिरहाको लहान ठाडी सडकखण्डअन्तर्गत सखुवानन्कारकट्टी गाउँपालिका वाडा नम्बर...

जनकपुरधाम : भगवान् सीताराम विवाह महोत्सवअन्तर्गत आज मटकोर विधि सम्पन्न...

सिरहा । सिरहाको बिष्णुपुर गाउँपालिका वाडा नम्बर २...

जनकपुरधाम । साधुसन्तहरु रामजानकी विवाहमहोत्सवको तयारीमा जुटेको बेला रामजानकी मन्दिर...

जनकपुरधाम । त्रेता युगकालिन भगवान राम र जानकीको विवाहमहोत्सव धुमधाम...

वीरगञ्ज । नेपाल ईञ्जिनियर्स एशोसिएशनको ३२ औं महाधिवेशनको क्रममा लोकतान्त्रिक...