Sat, 20 Oct 2018
ताजा समाचार
आठ महिने सोनालीका हत्याका फरार अभियुक्त सुनसरीबाट पक्राउ || मुसहरको सामूहिक टीका || खुकुरी प्रहार गरी युवकको हत्या || आज शुक्ल सप्तमीका दिन फूलपाती भित्रयाउँदै || आखिर नारीलाई राजदेवी मन्दिरमा निषेध किन ? || सुपथ मुल्यको पसलमा उपभोक्ताको भीड || शिक्षाविद् सम्मानित || वडा अध्यक्षले बाँडे चामल || लोप हुदै झिझिया || लडेर मजदूरको मृत्यु || ५ वर्ष भित्र जनकपुरको कायापलट गर्छुः नेता महतो || पिपल प्रमोटको १० औं साधारण सभा सम्पन्न || दशैंको अवसरमा शुभकामना आदानप्रदान || आसमानमा हरिश्चन्द्र || संघीयता सफल पार्न चुनौती || बलात्कारपछि बालिकाको हत्या, २ पक्राउ || प्रदेश प्रहरी विधेयक पारित || नेपाल प्रेस युनियन रौतहटको अध्यक्षमा पुरी,सचिमा मिश्र || चन्द्रनिगाहपुरमा आज लाईभ कन्सर्ट || प्रदेश २ को सुरक्षा सल्लाहकारमा कायस्थ || आज प्रदेश प्रहरी विधेयक पास हुने || खेलाडीको संरक्षण प्रदेश सरकारले गर्छः मुख्यमन्त्री राउत || दाहालका नजरमा यी हुन् सरकारका महत्वपूर्ण उपलब्धि, ‘ठन्डा दिमागले सोच्नोस्’ || पत्रकार हत्याको प्रमाण सुरक्षित, छानबिन गर्न साउदीको टोली इस्तानबुलमा || शिरीषले जिते ८औं ओपन वाटर स्वीमिङ च्याम्पियनसिप || दुई समुह बीच झडप हुँदा एकको मृत्यु || सातौ अन्तराष्ट्रिय बालिका दिवस मनाइयो || सरकारसित संवादका लागि मोर्चाको वार्ता टोली सार्वजनिक || जीतपुरमा सार्वजनिक पुस्ताकालय || आँखा शिविरमा सयभन्दा बढी मोतियाबिन्दू || गुणस्तरीय शिक्षा पहिलो प्राथमिकता || ५१ सदस्यीय दलित फोरम गठन || दशैतिहारलाई लक्षित गरी सुलभ मुल्यको पसल || शिक्षा समन्वय इकाइका प्रमुख घुस सहित पक्राउ || महिलाको मृत्यु || लाखौँ ठगेर दम्पती फरार || बम आक्रमणमा दोषी ठहर गर्दै १७ जनालाई मृत्युदण्ड || नेपाल र सिंगापुर भिड्दै, उपाधि जित्ने नेपालको लक्ष्य || संविधानको भावना बमोजिम प्रदेश प्रहरीः मुख्यमन्त्री राउत || २१ हजार अश्लील वेबसाइट बन्द ||
सबै बालबालिकालाई स्कुल जाने वातावरण छ त ?

आश्वीन १७, २०७५

  •                                  सञ्जय मित्र

 संसारको    जुनसुकै    देशलाई    पनि  राम्ररी  विचार  गरी  हेर्ने  हो  भने  विद्यालय  जान  नपाउने  वा  विद्यालय  नजाने  तथा  केही  समय  विद्यालय   गएर   बीचैमा   पढाइ   छोड्नेहरु    विपन्न    समुदायका    नै  हुन्छन्  ।  मध्यम  वा  उच्च  वगएका मानिसहरुका सन्तानहरुले मुस्किलले   कुनै   अन्य   कारणले   पढाइलाई    विद्यालय    तहसम्म    सिध्याउन   नसकेका   होलान्   ।   यस  प्रकारका  मनिसहरुको  संख्या  अत्यन्त न्युन हुनुपर्छ । पढाइ छोड्नुमा  आन्तरिक कारण हुन सक्ला तर  आर्थिक  कारणले  पनि  नपुग  भएर विद्यालय जान छोडेको भने ।

एक  ठाउँमा  यस्तो  लेखिएको  पाएको  थिएँ  –  संसारमा जति मानिस खान नपाएर अर्थात् भोकभोकै मर्दछन्, त्यसभन्दा कैयौँ गुणा बढी मानिस धेरै खाएर हुने रोग लागेर मर्दछन् ।माथिको  भनाइमा  दुईवटा  तथ्य  छन्  –  संसारमा  भोकभोकै मर्ने मानिस छन् । संसारमा धेरै खाएर मर्ने पनि छन् । कतिपयले यसो पनि भन्ने गर्दछन् – खाने तरिका नजानेर मानिस भोकले वा धेरै खाएर पनि मर्दछन् । यसबाट यो बुझ्न सकिन्छ – भोकले मर्नेहरुमध्ये पनि कतिपयले  खान  नजानेर  भोकले  मरेका  हुन्छन्  भने  कतिपय  चाहिँ  खान  नजानेर  धेरै  खाएर  मरेका  हुन  सक्छन्  ।  खान  नपाउनु,  खाने  तरिका  नजान्नु,  खाना  धेरै  खानू  आदि  जे  जस्ता  तर्कहरु  आए  पनि  खान  नजानेर  मानिसहरु  मर्ने  गरेका  छन्  भन्ने  कुरामा  धेरै  सत्यता रहेको मान्न सकिन्छ । यसरी तर्क दिनेहरुले यो  पनि  भन्ने  गरेका  छन्  कि  पहिले  खेतीपाती  गर्न  नजानेको  मानव  समुदाय  जंगली  अवस्थामा  हुँदाको  बखत  त  खानाको  अभावमा  भोकभोकै  मर्नु  परेको  थिएन  भने  अहिलेको  अवस्थामा  त  भोकभोकै  मर्नु  भनेको बाँच्न नजान्नु नै हो । पहिले कन्दमूल थियो, जंगली  शिकार  थियो  र  घाँसपात  थियो,  यिनीहरुकै  आधारमा जीवन चलेको थियो तथा जीवनलाई सरल बनाउनेतिर विस्तारै ध्यान जान्थ्यो ।अहिले  पनि  जीवनलाई  सरल  बनाउन  सबैले  खोजिरहेका छन् । आफ्नो जीवनलाई सरल बनाउनु हरेकको  कर्तव्य  हो  ।  हरेकले  आफ्नो  जीवनलाई  सकेसम्म  सुगम  बनाउनेतिर  काम  गरिरहेको  हुन्छ  ।  यसलाई मानवको दैनिकी भन्दा पनि हुन्छ । मानवीय चाहना मान्दा पनि हुन्छ । तर पनि सबैको जीवन एक किसिमले  सार्थक  र  सजिलो  नभएको  अवस्था  पनि  यथार्थ नै हो ।हो। हरेकले चाहना गर्ने, आफ्नो चाहनाअनुसार श्रम पनि गर्ने, श्रमले प्रतिफल पनि दिने तर आफ्नो व्यक्तिगत, पारिवारिक र अन्य रोगव्याधिको कारणले सबै  कुरा  आफूले  सोचेको  वा  खोजेको  जस्तो  नभइदिन सक्छ । अवस्था फरक भइदिन सक्छ ।  यही फरकपना  भन्नु  चाहिँ  कहिलेकाहीँ  खान  नपाएर  मर्नु  वा  खान  नजानेर  मर्नु  तथा  धेरै  खाएर  मर्नु  सरह  हुन  जान्छ ।संसारमा  धेरै  मानिस  यस्ता  छन्  जो  निकै  गरिब  छन् । गरिब पनि सबै किसिमले । चेतनाले पनि गरिब र आर्थिक अवस्थाले पनि गरिब । चेतनाले सम्पन्न भएपछि  धेरै  हदसम्म  आर्थिक  गरिबीलाई  कम  गर्न  सकिन्छ । यसै कारण के पनि भनिएको छ भने शिक्षित मानिस  कहिल्यै  पनि  वा  कहीँ  पनि  भोकभोकै  मर्न  सक्दैनन्  ।  तर  अशिक्षित  मानिस  वा  पढ्दै  नपढेको  मानिस  ययद  आर्थिक  रुपले  विपन्न  छन्  र  अझ  शारीरिक समस्या तथा पारिवारिक समस्यामा पर्दछन् भने झन् विकराल अवस्थामा पुग्नु स्वाभाविक हुन्छ । हामीले राम्ररी देखेका छौँ – विपन्नताको अगाडि कुनै मानिसको केही पनि चल्दैन । संसारको  जुनसुकै  देशलाई  पनि  राम्ररी  विचार  गरी हेर्ने हो भने विद्यालय जान नपाउने वा विद्यालय नजाने तथा केही समय विद्यालय गएर बीचैमा पढाइ छोड्नेहरु  विपन्न  समुदायका  नै  हुन्छन्  ।  मध्यम  वा  उच्च  वगएका  मानिसहरुका  सन्तानहरुले  मुस्किलले  कुनै  अन्य  कारणले  पढाइलाई  विद्यालय  तहसम्म  सिध्याउन   नसकेका   होलान्   ।   यस   प्रकारका   मनिसहरुको  संख्या  अत्यन्त  न्युन  हुनुपर्छ  ।  पढाइ  छोड्नुमा  आन्तरिक कारण हुन सक्ला तर आर्थिक कारणले  पनि  नपुग  भएर  विद्यालय  जान  छोडेको  भने नहुन सक्छ । यद्यपि सरदर सबैलाई हेर्ने हो भने विद्यालय जान नपाएका बालबालिकाहरुमा सबैभन्दा बढी  चेतनाको  कमी  र  आर्थिक  अभावमा  परेका  परिवारका नै हुन्छन् ।आजको विश्वमा विज्ञान आदि क्षेत्रमा धेरै प्रगति गरेको  छ  ।  विगत  एक  सय  वर्षको  समयलाई  हेर्ने  हो  भने विज्ञानले विपन्नताको रुपलाई न त परिवर्तन गर्न सकेको छ र न त कम नै गर्न सकिन्छ । यो अहिलेसम्म देखिएको  परिणाम  हो  ।  विपन्नताले  विश्वलाई  अझै  पनि अंगालेको छ । हरेक वर्ष वृद्धि हुँदै गइरहेको महंगील्े गरिबलाई अझ धेरै गरिब बनाउन मदत गरेको छ । गरिबी  बढाउन  सहयोग  गरेको  छ  ।  कतिपय  अवस्थामा  यो  पनि  देखिएको  छ  कि  विज्ञानको  चमत्कारले गर्दा मानिसलाई धेरै सजिलो त भएको छ तर सयले गर्ने काम एउटा मसिनले गरिदिएर धेरैलाई बेरोजगार बनाएको छ । आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरिने  उद्योगहरुमा  भने  अदक्ष  कामदारको  कुनै  कामै  छैन, दक्ष कामदारले मात्र काम गर्न पाउँछन् । आर्थिक रुपले विपन्न र शिक्षा तथा तालिम प्राप्त गर्न नसकेका युवाहरु भने यस प्रकारको दक्ष तालिम लिन नपाएर बेरोजगार  हुनु  परेको  छ  ।  बेरोजगार  भएर  गरिबीको  मारबाट  उम्किन  सकेको  छैन  ।  गरिबी,  अशिक्षा  र  बेरोजगारी एक अर्काका परिपूरकका रुपमा आइरहेका छन्  ।  यस  चक्रबाट  उन्मुक्तिको  बाटो  खोज्नु  अति  आवश्यक भइसकेको छ । हामी  सबैले  बुझेका  छौँ  –  जबसम्म  गरिबीको  अन्त्य हुँदैन तबसम्म सबै बालबालिकालाई सजिलै विद्यालय पठाउन सकिँदैन, सजिलै विद्यालय पढाउन सकिँदैन  ।  बालबालिकालाई  विद्यालय  पठाउन  र  राम्ररी  पढाउने  चाहना  अधिकांशको  हुन्छ  ।  सबैको  हुन्छ  भन्न  अलिकित  अप्ठ्यारो  छ  किनभने  सम्पत्ति  भएर   पनि   आफना   नानीहरुलाई   राम्ररी   पढाउन   नचाहनेहरु ग्रामीण समाजमा अझै पनि धेरै पाइन्छन् । बालबालिकालाई  बिहान  र  बेलुका  काममा  लगाएर  दिउँसो  औपचारिकताको  लागि  विद्यालय  पठाउने  अभिभावकहरुको  अझै  पनि  कमी  छैन  ।  छोरालाई  संस्थागत   विद्यालयमा   र   छोरीलाई   सामुदायिक   विद्यालयमा   पढाउनेहरु   धेरै   छन्   ।   छोराछोरीमा   भेदभाव  गर्नु  तथा  छोरालाई  संस्थागत  विद्यालयमा  र  छोरीलाई  सामुदायिक  विद्यालयमा  पढ्न  पठाउनु  अभिभावकहरुको  बाध्यता  वा  आर्थिक  लोभ  वा  विभेद जुन पनि कारण हुन सक्छ । अभिभावक  जब  आर्थिक  दृष्टिले  विपन्न  र  चेतनाको दृष्टिले कमजोर हुन्छन् तब बालबालिकाले राम्ररी     शिक्षा     पाउन     नसक्नु     स्वाभाविक     हो । तर अब नेपालको वर्तमान संविधानले शिक्षालाई मौलिक  अधिकारको  रुपमा  परिभाषित  गरिसकेको  छ । नेपालको संविधानले तोकेका मौलिक हकहरुको कार्यान्वयनको लागि कानुनको पनि निर्माण भइसकेको छ  ।  मौलिक  हकलाई  कार्यान्वयन  गरिने  चरणमा  देश  प्रवेश  गरिसकेको  छ  ।  यस  अवस्थामा  देशका  सबै बालबालिकाले कम्तीमा निशुल्क र आधारभूत शिक्षा पाउने विश्वास जागेको छ ।  शिक्षामा सबैको अधिकार स्थापित भइसकेपछि अब विस्तारै राज्यले सबै  बालबालिकालाई  शिक्षाको  अधिकार  उपलब्ध  गराउने दिशामा अग्रसर हुने छ । राज्यले शिक्षालाई मौलिक अधिकारको रुपमा परिभाषित गरेको र संघीय सरकारमा दुई तिहाईको बहुमत रहेको तथा प्रदेशहरुमा पनि  सोही  दलको  सरकार  रहेकाले  कार्यान्वयनमा  सजिलो  हुने  कुरामा  विश्वस्त  हुन  सकिने  आधारहरु  देखिएका  छन्  ।  सर्वसाधारणको  अपेक्षा  पनि  यही  रहेको छ । साथै प्रदेश दुईको सरकारले बेटी बचाऊ, बेटी पढाऊ अभियान नै चलाइरहेकोले छोरी मान्चेको शिक्षामा  थप  सकारात्मक  प्रभाव  पर्ने  विश्वास  लिन  सकिन्छ ।सामान्यतया  शिक्षाको  सन्दर्भमा  यो  कुरा  निकै  प्रभावकारी  हुन्छ  कि  एकचोटि  कसैका  अभिभावक  शिक्षित  बन्दछन्  भने  तिनीपछिका  सम्पूर्ण  पुस्ता  शिक्षित  नै  रहन्छन्  ।  अशिक्षित  बन्ने  सम्पूर्ण  बाटो  बन्द  भइसकेको  हुन्छ  ।  शिक्षाले  एकचोटि  उज्यालो  भइसकेको  घरमा  निरक्षरता  वा  अशिक्षाको  अँध्यारो  फेरि पनि फर्केर आउँदैन ।  तर  एउटा  सामान्य  कुरो  के  पनि  विचारणीय  छ  भने  राज्यले  कानुनलाई  लागू  गराउँदैमा  सबै  विपन्नले   आफ्ना   बालबालिकालाई   विद्यालयमा   पठाउन र पढाउन थाल्छन् भन्ने होइन । विद्यालयमा बालबालिकालाई    आकर्षणका    केही    उपायहरु    अपनाउनु पर्दछ । विपन्न र दलित ग्रामीण समुदायका बालबालिकाहरु  विद्यालयमा  भर्ना  हुने  र  विद्यालय  बीचैमा  छोड्ने  अर्थात  पढाइ  पूरा  गर्न  नसक्ने  धेरै  कारणहरुमध्ये   तिनीहरुको   लागि   विशेष   केही   आकर्षण नभएर पनि हो । विपन्न समुदायका र दलित समुदायका   बालबालिकाको   लागि   विद्यालयमा   खाजा,   पोसाक,   छात्रवृत्ति   जस्ता   कार्यक्रमहरु   ल्याउँदा  मुख्य  रुपमा  विद्यालय  जान  बाँकी  रहेका  बालबालिका  पनि  विद्यालयतिर  आकर्षित  हुन्थे  ।  अझ छात्रवृत्तिलाई विद्यालयमा उपस्थित हुने दिनको आधारमा अर्थात् हरेक दिनको उपस्थिति वा हाजिरी हेरी दैनिक पाँच रुपैया वा दश रुपैया छात्रवृत्ति दिने हो  भने  विद्यालयबाहिर  कोही  पनि  बालबालिका  रहँदैनन् ।

जनकपुरधाम । महोत्तरीको औरही नगरपालिकाका ८ महिने शिशु सोनालिका चौधरी...

बर्दिवास : महोत्तरी जिल्लाको बर्दिवास नगरपालिका–१४ स्थित एकीकृत नमूना...

उर्लाबारी : मोरङको पथरीशनिश्चरे–८ स्थित शुक्रबारेमा गए राति एक...

जनकपुरधाम । प्रत्येक वर्ष...

जनकपुरधाम । हिन्दू धर्ममा नारीलाइ शक्ती स्वरुपको रुपमा पुजा गरिन्छ...

जीतपुर । बाराको जीतपुरस्थित सुपथ ...

गौशाला । महोत्तरी गौशाला ११ स्थित लोकहरि स्मृति...

गौर । प्राचीन कालदेखि नै महिलाहरुले खेलिदै आएको झिझिया...

लहान । सिरहाको नरहा गाउँपालिका–२ स्थित हिमालय सुगर मिलको...

जनकपुरधाम । पिपल प्रमोट सेन्टर जनकपुरको ...

जनकपुरधाम । हिन्दुहरुको महान चार्डपर्व ...

जनकपुरधाम । करिब दुुई दशकदेखि तराईका जिल्लाहरुमा समाज विकासको क्षेत्रमाा...

राजविराज । प्रदेश २ का भूमी व्यवस्था, कृषि तथा...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ को प्रदेश सभाले शनिवार ...

चन्द्रपुर । नेपाल प्रेस युनियन रौतहटको अध्यक्षमा यादवराज पूरी निर्वा्चित...

चन्द्रपुर । रौतहटको चन्द्रनिगाहपुरमा लाईभ कन्सर्ट कार्यक्रम हुने भएको...

जनकपुरधाम ।प्रदेश सभा २ ले ...

जनकपुरधाम । मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले राज्यको उदासिनताको कारण खेलाडीहरु निरुत्साहित...

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले वर्तमान...

काठमाडौं । टर्कीका अधिकारीहरुले साउदी अरबका पत्रकार जमाल खसोगी हत्या...

पोखरा । ओलम्पियन शिरीष गुरुङले शुक्रबार पोखराको फेवातालमा सम्पन्न ८औं...

जनकपुरधाम ।सरकारसित वार्ताका लागि जनतान्त्रिक तराई मुक्ती मोर्चाले विहिवार वार्ता...

जीतपुर । युवाहरुमा बढ्दो पुस्ताकालयप्रति ...

गौर । संघीय समाजवादी फोरम नेपाल जिल्ला कार्य समिति...

जीतपुर । बाराको जीतपुरमा पहिलोपटक ...

भोजपुर । ट्याक्टरबाट खसेर टेम्केमैयङु गाउँपालिका–९ वलौटे भञ्ज्याङमा...

नवलपरासी । पूर्वी नवलपरासीको कावासोती नगरपालिका–८ का एक...

कायरो । इजिप्टको एउटा सैनिक अदालतले १७ जनालाई बम...

काठमाडौं । मलेसियामा जारी आईसीसी टि–२० विश्वकप छनोट अन्तर्गत...

जनकपुरधाम । मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले संविधानको भावना बमोजिम प्रदेश...

काठमाडौँ । सरकारले यौनजन्य अश्लील सामग्री राख्ने २१ हजारभन्दा...