Mon, 17 Dec 2018
ताजा समाचार
गुणस्तरी शिक्षाका लागि अभिभावक भेला || गाडिमा जथाभावी प्रेस लेख्नेमाथि कारवाही गर्ने || अदालतको पत्र वेवास्ता गर्दै ४७ वर्ष पुरानो कागज ज्यूदो पारे || विशाल गोल्डकप पुस २८ देखि || अमेरिकी फौजले १ सय १७ वर्षअघि लुटेको फिलिपिन्सको तीन वटा || जनकपुर–जयनगर चल्ने रेल सोनपुर स्टेशनमा || महासेठलाई साहको चुनौती, स्थायी कमिटीबाट हटाउन माग || ग्राबियल जिससको गोलले म्यानचेस्टर सिटी शीर्ष स्थानमा उक्लियो || तेनुवापट्टीमा परोपकारी संजालले जाडोको कपडा बाडे || वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम सम्पन्न || कार्यालय सहायकको डेरामा समानान्तर प्रशासन कार्यालय || लोहारपट्टि नगरपालिकाका अगामी बजेट करिव ४७ करोड || राउतलाई पक्राउ आदेश, यादव जेल चलान || वीरगन्जको विर्तामा मेयर जनाता आमने सामने कार्यक्रम सम्पन्न || हिन्दू परिसदको सक्रियताले नेपाल हिन्दू रास्ट्र हुने : युवानेता नबीन || बर्दिबासको खुल्ला दिसा मुक्त क्षेत्र कागजमै सिमित || बिद्युतको कर्मचारी बनेर ट्रान्सफर्मर चोरी गर्ने पक्राउ || सिरहाको दुर्गम भेगमा डाक्टर गोविन्द केसी शिविर || अबैध ढुंगा निकाल्ने ट्रेक्टर नियन्त्रण || नेकपाका प्रदेश सदस्यहरुले लिए सपथ || रामायण एक्सप्रेसले जनकपुरधामलाई जोड्ने || नाबालिगलाई सामुहिक बलात्कार || बैकुण्ठ दासको मुद्दा ६ नंं.इजलासमा || मेयर साहद्धारा पनि योगीको अभिनन्दन || ६३ चोर पक्राउ, अधिकांश महिला || महन्थ र राजेन्द्रसँगै देखिए || गंगासागरमा लाखौं श्रद्धालुद्धारा स्नान || योगी सवारीका लागि घण्टौं सडक अवरुद्ध || अयोध्या–जनकपुर रामजानकी राजमार्ग, उत्तरप्रदेशले सहयोग गर्न प्रतिबद्ध || मोदी र यादवबीच भेंट || सडक दुर्घटनामा परी एक जनाको मृत्यु || योगी जनकपुरधाममा || स्वास्थ्य चौकी कर्मचारीको मनोमानीले सर्व साधारणलाई सास्ती || सुखिपुरमा अगजनि वाट १० लाखको छति || बसले मोटरसाइकलमा ठक्कर दिदा महिलाको मृत्यु || आज मटकोर सम्पन || अस्पताल निर्माण नहुदा भतकियो पर्खाल || महन्त वैकुण्ठमाथि दुई मुद्दा || ससुरालीमा भगवान राम उपेक्षित || लोकतान्त्रिक समुहको प्रचार तिव्र ||
सबै बालबालिकालाई स्कुल जाने वातावरण छ त ?

आश्वीन १७, २०७५

  •                                  सञ्जय मित्र

 संसारको    जुनसुकै    देशलाई    पनि  राम्ररी  विचार  गरी  हेर्ने  हो  भने  विद्यालय  जान  नपाउने  वा  विद्यालय  नजाने  तथा  केही  समय  विद्यालय   गएर   बीचैमा   पढाइ   छोड्नेहरु    विपन्न    समुदायका    नै  हुन्छन्  ।  मध्यम  वा  उच्च  वगएका मानिसहरुका सन्तानहरुले मुस्किलले   कुनै   अन्य   कारणले   पढाइलाई    विद्यालय    तहसम्म    सिध्याउन   नसकेका   होलान्   ।   यस  प्रकारका  मनिसहरुको  संख्या  अत्यन्त न्युन हुनुपर्छ । पढाइ छोड्नुमा  आन्तरिक कारण हुन सक्ला तर  आर्थिक  कारणले  पनि  नपुग  भएर विद्यालय जान छोडेको भने ।

एक  ठाउँमा  यस्तो  लेखिएको  पाएको  थिएँ  –  संसारमा जति मानिस खान नपाएर अर्थात् भोकभोकै मर्दछन्, त्यसभन्दा कैयौँ गुणा बढी मानिस धेरै खाएर हुने रोग लागेर मर्दछन् ।माथिको  भनाइमा  दुईवटा  तथ्य  छन्  –  संसारमा  भोकभोकै मर्ने मानिस छन् । संसारमा धेरै खाएर मर्ने पनि छन् । कतिपयले यसो पनि भन्ने गर्दछन् – खाने तरिका नजानेर मानिस भोकले वा धेरै खाएर पनि मर्दछन् । यसबाट यो बुझ्न सकिन्छ – भोकले मर्नेहरुमध्ये पनि कतिपयले  खान  नजानेर  भोकले  मरेका  हुन्छन्  भने  कतिपय  चाहिँ  खान  नजानेर  धेरै  खाएर  मरेका  हुन  सक्छन्  ।  खान  नपाउनु,  खाने  तरिका  नजान्नु,  खाना  धेरै  खानू  आदि  जे  जस्ता  तर्कहरु  आए  पनि  खान  नजानेर  मानिसहरु  मर्ने  गरेका  छन्  भन्ने  कुरामा  धेरै  सत्यता रहेको मान्न सकिन्छ । यसरी तर्क दिनेहरुले यो  पनि  भन्ने  गरेका  छन्  कि  पहिले  खेतीपाती  गर्न  नजानेको  मानव  समुदाय  जंगली  अवस्थामा  हुँदाको  बखत  त  खानाको  अभावमा  भोकभोकै  मर्नु  परेको  थिएन  भने  अहिलेको  अवस्थामा  त  भोकभोकै  मर्नु  भनेको बाँच्न नजान्नु नै हो । पहिले कन्दमूल थियो, जंगली  शिकार  थियो  र  घाँसपात  थियो,  यिनीहरुकै  आधारमा जीवन चलेको थियो तथा जीवनलाई सरल बनाउनेतिर विस्तारै ध्यान जान्थ्यो ।अहिले  पनि  जीवनलाई  सरल  बनाउन  सबैले  खोजिरहेका छन् । आफ्नो जीवनलाई सरल बनाउनु हरेकको  कर्तव्य  हो  ।  हरेकले  आफ्नो  जीवनलाई  सकेसम्म  सुगम  बनाउनेतिर  काम  गरिरहेको  हुन्छ  ।  यसलाई मानवको दैनिकी भन्दा पनि हुन्छ । मानवीय चाहना मान्दा पनि हुन्छ । तर पनि सबैको जीवन एक किसिमले  सार्थक  र  सजिलो  नभएको  अवस्था  पनि  यथार्थ नै हो ।हो। हरेकले चाहना गर्ने, आफ्नो चाहनाअनुसार श्रम पनि गर्ने, श्रमले प्रतिफल पनि दिने तर आफ्नो व्यक्तिगत, पारिवारिक र अन्य रोगव्याधिको कारणले सबै  कुरा  आफूले  सोचेको  वा  खोजेको  जस्तो  नभइदिन सक्छ । अवस्था फरक भइदिन सक्छ ।  यही फरकपना  भन्नु  चाहिँ  कहिलेकाहीँ  खान  नपाएर  मर्नु  वा  खान  नजानेर  मर्नु  तथा  धेरै  खाएर  मर्नु  सरह  हुन  जान्छ ।संसारमा  धेरै  मानिस  यस्ता  छन्  जो  निकै  गरिब  छन् । गरिब पनि सबै किसिमले । चेतनाले पनि गरिब र आर्थिक अवस्थाले पनि गरिब । चेतनाले सम्पन्न भएपछि  धेरै  हदसम्म  आर्थिक  गरिबीलाई  कम  गर्न  सकिन्छ । यसै कारण के पनि भनिएको छ भने शिक्षित मानिस  कहिल्यै  पनि  वा  कहीँ  पनि  भोकभोकै  मर्न  सक्दैनन्  ।  तर  अशिक्षित  मानिस  वा  पढ्दै  नपढेको  मानिस  ययद  आर्थिक  रुपले  विपन्न  छन्  र  अझ  शारीरिक समस्या तथा पारिवारिक समस्यामा पर्दछन् भने झन् विकराल अवस्थामा पुग्नु स्वाभाविक हुन्छ । हामीले राम्ररी देखेका छौँ – विपन्नताको अगाडि कुनै मानिसको केही पनि चल्दैन । संसारको  जुनसुकै  देशलाई  पनि  राम्ररी  विचार  गरी हेर्ने हो भने विद्यालय जान नपाउने वा विद्यालय नजाने तथा केही समय विद्यालय गएर बीचैमा पढाइ छोड्नेहरु  विपन्न  समुदायका  नै  हुन्छन्  ।  मध्यम  वा  उच्च  वगएका  मानिसहरुका  सन्तानहरुले  मुस्किलले  कुनै  अन्य  कारणले  पढाइलाई  विद्यालय  तहसम्म  सिध्याउन   नसकेका   होलान्   ।   यस   प्रकारका   मनिसहरुको  संख्या  अत्यन्त  न्युन  हुनुपर्छ  ।  पढाइ  छोड्नुमा  आन्तरिक कारण हुन सक्ला तर आर्थिक कारणले  पनि  नपुग  भएर  विद्यालय  जान  छोडेको  भने नहुन सक्छ । यद्यपि सरदर सबैलाई हेर्ने हो भने विद्यालय जान नपाएका बालबालिकाहरुमा सबैभन्दा बढी  चेतनाको  कमी  र  आर्थिक  अभावमा  परेका  परिवारका नै हुन्छन् ।आजको विश्वमा विज्ञान आदि क्षेत्रमा धेरै प्रगति गरेको  छ  ।  विगत  एक  सय  वर्षको  समयलाई  हेर्ने  हो  भने विज्ञानले विपन्नताको रुपलाई न त परिवर्तन गर्न सकेको छ र न त कम नै गर्न सकिन्छ । यो अहिलेसम्म देखिएको  परिणाम  हो  ।  विपन्नताले  विश्वलाई  अझै  पनि अंगालेको छ । हरेक वर्ष वृद्धि हुँदै गइरहेको महंगील्े गरिबलाई अझ धेरै गरिब बनाउन मदत गरेको छ । गरिबी  बढाउन  सहयोग  गरेको  छ  ।  कतिपय  अवस्थामा  यो  पनि  देखिएको  छ  कि  विज्ञानको  चमत्कारले गर्दा मानिसलाई धेरै सजिलो त भएको छ तर सयले गर्ने काम एउटा मसिनले गरिदिएर धेरैलाई बेरोजगार बनाएको छ । आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरिने  उद्योगहरुमा  भने  अदक्ष  कामदारको  कुनै  कामै  छैन, दक्ष कामदारले मात्र काम गर्न पाउँछन् । आर्थिक रुपले विपन्न र शिक्षा तथा तालिम प्राप्त गर्न नसकेका युवाहरु भने यस प्रकारको दक्ष तालिम लिन नपाएर बेरोजगार  हुनु  परेको  छ  ।  बेरोजगार  भएर  गरिबीको  मारबाट  उम्किन  सकेको  छैन  ।  गरिबी,  अशिक्षा  र  बेरोजगारी एक अर्काका परिपूरकका रुपमा आइरहेका छन्  ।  यस  चक्रबाट  उन्मुक्तिको  बाटो  खोज्नु  अति  आवश्यक भइसकेको छ । हामी  सबैले  बुझेका  छौँ  –  जबसम्म  गरिबीको  अन्त्य हुँदैन तबसम्म सबै बालबालिकालाई सजिलै विद्यालय पठाउन सकिँदैन, सजिलै विद्यालय पढाउन सकिँदैन  ।  बालबालिकालाई  विद्यालय  पठाउन  र  राम्ररी  पढाउने  चाहना  अधिकांशको  हुन्छ  ।  सबैको  हुन्छ  भन्न  अलिकित  अप्ठ्यारो  छ  किनभने  सम्पत्ति  भएर   पनि   आफना   नानीहरुलाई   राम्ररी   पढाउन   नचाहनेहरु ग्रामीण समाजमा अझै पनि धेरै पाइन्छन् । बालबालिकालाई  बिहान  र  बेलुका  काममा  लगाएर  दिउँसो  औपचारिकताको  लागि  विद्यालय  पठाउने  अभिभावकहरुको  अझै  पनि  कमी  छैन  ।  छोरालाई  संस्थागत   विद्यालयमा   र   छोरीलाई   सामुदायिक   विद्यालयमा   पढाउनेहरु   धेरै   छन्   ।   छोराछोरीमा   भेदभाव  गर्नु  तथा  छोरालाई  संस्थागत  विद्यालयमा  र  छोरीलाई  सामुदायिक  विद्यालयमा  पढ्न  पठाउनु  अभिभावकहरुको  बाध्यता  वा  आर्थिक  लोभ  वा  विभेद जुन पनि कारण हुन सक्छ । अभिभावक  जब  आर्थिक  दृष्टिले  विपन्न  र  चेतनाको दृष्टिले कमजोर हुन्छन् तब बालबालिकाले राम्ररी     शिक्षा     पाउन     नसक्नु     स्वाभाविक     हो । तर अब नेपालको वर्तमान संविधानले शिक्षालाई मौलिक  अधिकारको  रुपमा  परिभाषित  गरिसकेको  छ । नेपालको संविधानले तोकेका मौलिक हकहरुको कार्यान्वयनको लागि कानुनको पनि निर्माण भइसकेको छ  ।  मौलिक  हकलाई  कार्यान्वयन  गरिने  चरणमा  देश  प्रवेश  गरिसकेको  छ  ।  यस  अवस्थामा  देशका  सबै बालबालिकाले कम्तीमा निशुल्क र आधारभूत शिक्षा पाउने विश्वास जागेको छ ।  शिक्षामा सबैको अधिकार स्थापित भइसकेपछि अब विस्तारै राज्यले सबै  बालबालिकालाई  शिक्षाको  अधिकार  उपलब्ध  गराउने दिशामा अग्रसर हुने छ । राज्यले शिक्षालाई मौलिक अधिकारको रुपमा परिभाषित गरेको र संघीय सरकारमा दुई तिहाईको बहुमत रहेको तथा प्रदेशहरुमा पनि  सोही  दलको  सरकार  रहेकाले  कार्यान्वयनमा  सजिलो  हुने  कुरामा  विश्वस्त  हुन  सकिने  आधारहरु  देखिएका  छन्  ।  सर्वसाधारणको  अपेक्षा  पनि  यही  रहेको छ । साथै प्रदेश दुईको सरकारले बेटी बचाऊ, बेटी पढाऊ अभियान नै चलाइरहेकोले छोरी मान्चेको शिक्षामा  थप  सकारात्मक  प्रभाव  पर्ने  विश्वास  लिन  सकिन्छ ।सामान्यतया  शिक्षाको  सन्दर्भमा  यो  कुरा  निकै  प्रभावकारी  हुन्छ  कि  एकचोटि  कसैका  अभिभावक  शिक्षित  बन्दछन्  भने  तिनीपछिका  सम्पूर्ण  पुस्ता  शिक्षित  नै  रहन्छन्  ।  अशिक्षित  बन्ने  सम्पूर्ण  बाटो  बन्द  भइसकेको  हुन्छ  ।  शिक्षाले  एकचोटि  उज्यालो  भइसकेको  घरमा  निरक्षरता  वा  अशिक्षाको  अँध्यारो  फेरि पनि फर्केर आउँदैन ।  तर  एउटा  सामान्य  कुरो  के  पनि  विचारणीय  छ  भने  राज्यले  कानुनलाई  लागू  गराउँदैमा  सबै  विपन्नले   आफ्ना   बालबालिकालाई   विद्यालयमा   पठाउन र पढाउन थाल्छन् भन्ने होइन । विद्यालयमा बालबालिकालाई    आकर्षणका    केही    उपायहरु    अपनाउनु पर्दछ । विपन्न र दलित ग्रामीण समुदायका बालबालिकाहरु  विद्यालयमा  भर्ना  हुने  र  विद्यालय  बीचैमा  छोड्ने  अर्थात  पढाइ  पूरा  गर्न  नसक्ने  धेरै  कारणहरुमध्ये   तिनीहरुको   लागि   विशेष   केही   आकर्षण नभएर पनि हो । विपन्न समुदायका र दलित समुदायका   बालबालिकाको   लागि   विद्यालयमा   खाजा,   पोसाक,   छात्रवृत्ति   जस्ता   कार्यक्रमहरु   ल्याउँदा  मुख्य  रुपमा  विद्यालय  जान  बाँकी  रहेका  बालबालिका  पनि  विद्यालयतिर  आकर्षित  हुन्थे  ।  अझ छात्रवृत्तिलाई विद्यालयमा उपस्थित हुने दिनको आधारमा अर्थात् हरेक दिनको उपस्थिति वा हाजिरी हेरी दैनिक पाँच रुपैया वा दश रुपैया छात्रवृत्ति दिने हो  भने  विद्यालयबाहिर  कोही  पनि  बालबालिका  रहँदैनन् ।

जनकपुरधाम : धनुषाको बिदेह नगरपालिका गिद्धाबेलापटीस्थित जनता नमूना प्राविधिक माध्यमिक...

लहान । पत्रकारको नाममा जथाभावी प्रेस लेखेर सिँगो प्रेस जगतलाई...

सिरहा । सिरहाको साविक गाविस असनपुर वडा नं. ९ हाल...

वीरगञ्ज । दोस्रो विशाल मेमोरियल गोल्डकप फुटवल पुस महिनाको...

काठमाडौं । अमेरिकी फौजले १ सय १७ वर्षअघि लुटेका फिलिपिन्सको...

जयनगर(मधुवनी, बिहार)। भारत सरकारको सहयोगमा निर्माण भएको जयनगर–जनकपुरधाम रेल मार्गमा...

काठमाण्डु । लामो विवाद र अल्मल पछि शनिवारबाट प्रारम्भ भएको...

काठमाडौं । साविक विजेता म्यानचेस्टर सिटी इङ्लिस प्रिमियर लिग फुटबलको...

सिरहा । बरियारपट्टी गाउँपालिका वडा नम्बर ४ तेनुवापट्टी स्थित...

सिरहा। सिरहाको सुखिपुर नगरपालिका वाडा नं. ११ दहिपौडी बजारमा वित्तीय...

जनकपुरधाम । जिल्ला प्रशासन कार्यालय धनुषामा कार्यरत एकजना कार्यालय सहायकले...

जनकपुरधाम । लोहारपट्टि नगरपालिकाले करिव ४७ करोड बरावरको बजेट...

जनकपुरधाम ।राज्य विरुद्धको अभियोगमा रौतहट जिल्लाको थुनामा रहेका...

वीरगन्ज: वीरगन्जको मुर्लीमा जनता मेयर आमने सामने कार्यक्रम सम्पन्न...

रौतहट : हिन्दू परिसद नेपाल आफ्नो शाखा एवं संगठन बिस्तार...

बर्दिबास : महोत्तरीको बर्दिवास नगरपालिकको खुल्ला दिसा मुक्त अभियान कागजमै...

मलंगवा : सर्लाहीको कविलासी नगरपालिका वडा न–२, पिपरीया स्थित शिव...

सिरहा । त्रिवि शिक्षण अस्पतालका हाडजोर्नी डा. गोविन्द केसीले सिरहाको...

रौतहट : चन्द्रपुर खोलाबाट अबैध रुपमा ढुंगा निकाल्ने ३ वटा...

चन्द्रपुर : नेकपाका प्रदेश २ ईन्चार्ज सत्यनाराण मण्डलले प्रदेश दुईमा...

जनकपुरधाम । भारत उत्तर प्रदेशको अयोध्याबाट जनकपुरलाइ राजमार्गबाट जोड्ने कार्य...

सिरहा । सिरहा जिल्लाको सुखिपुर नगरपालिकामा बुधवार राती एउटी नाबालिगलाई...

जनकपुरधाम । गुठी संस्थानको चलनचल्तीको मुल्य अनुसार ५ अर्ब बढीको...

जनकपुरधाम: उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथलाई जनकपुरधाम उप–महानगरपालिकाका मेयर...

जनकपुरधाम । विवाह पंचमीको दिन बुधवार भिडभाडका बेला पाकेट मार्ने...

जनकपुरधाम : राष्ट्रिय जनता पार्टी (राजपा)का संयोजक राजेन्द्र महतो र...

जनकपुरधाम : रामजानकी विवाह पंचमीको दिन जनकपुरस्थित ऐतिहासिक गंगासागर पोखरीमा...

जनकपुरधाम : उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री जनकपुरधाम प्रवेश गरेलगत्तै घण्टौं...

जनकपुरधाम । भारत उत्तर प्रदेश राज्यका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथले नेपाल...

काठमाण्डु । एकता महाधिवेशनको तयारीमा रहेको संघिय समाजवादी फोरम नेपालका...

सिरहा। पूर्वपश्चिम लोमार्ग अन्तर्गत सिरहाको धनगडीमाई नगरपालिका सोनापुर नजिक सडक...

जनकपुरधाम : भारतको युपी राज्यका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथ जनकपुरधाम आईपुगेका...

सिरहा । कर्जन्हा नगरपालिका वडा नम्बर ११ मा रहेको...

सिरहा । सिरहाको सुखिपुर नगरपालिका वाडा नम्बर ४ काविलासिमा सोमबार...

सिरहा । सिरहाको लहान ठाडी सडकखण्डअन्तर्गत सखुवानन्कारकट्टी गाउँपालिका वाडा नम्बर...

जनकपुरधाम : भगवान् सीताराम विवाह महोत्सवअन्तर्गत आज मटकोर विधि सम्पन्न...

सिरहा । सिरहाको बिष्णुपुर गाउँपालिका वाडा नम्बर २...

जनकपुरधाम । साधुसन्तहरु रामजानकी विवाहमहोत्सवको तयारीमा जुटेको बेला रामजानकी मन्दिर...

जनकपुरधाम । त्रेता युगकालिन भगवान राम र जानकीको विवाहमहोत्सव धुमधाम...

वीरगञ्ज । नेपाल ईञ्जिनियर्स एशोसिएशनको ३२ औं महाधिवेशनको क्रममा लोकतान्त्रिक...