Sun, 20 Jan 2019
ताजा समाचार
लहानमा भव्य साँस्कृति कार्यक्रम हुने || श्रीमतीको हत्या गरी आत्महत्या || १२ दिनदेखि अनशनरत डा. केसीको स्वास्थ्य ‘उच्च जोखिम’मा || आगलगीबाट अठार लाख क्षति || तराईका प्रसिद्ध धनुषाधाम मकर मेला शुरु || सीके राउतका चार कार्यकर्ता पक्राउ || चौतर्फी विरोधका विच वरियारपट्टी गाउँपालिकामा दोस्रो गाउँसभा सम्पन || करेन्ट लाग्दा घटनास्थलमै दुईको मृत्यु || बलिदानी दिवसकै दिन राजपा निकट राष्ट्रिय विद्यार्थी संघ जनकपुरका नगर || सवारी दुर्घटनामा चारको मृत्यु, तीन घाइते || मिथिलामा लाईको प्रयोग || मोटरसाइकलको ठक्करबाट बालिकाको मृत्यु || माेबाइलकाे पासवर्ड नदिँदा श्रीमतीले श्रीमानलाई जिउँदै जलाइन् || घटनाबाट वनमन्त्री दुखी || चैत्र मसान्त भित्रमा पर्सा जिल्लालाई खुलादिशा मुक्त जिल्ला घोषणा गर्ने || सवारी साधनहरुको मेकानिकल चेक जाँचतथाचालकहरुको स्वास्थ्य परिक्षण || सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव || वन सखाप पार्न लागेको प्रदेश मन्त्रीको आरोप || रेल खरिद गर्न सरकारको सैद्धान्ति सहमति || बेलायतकी महारानीका पति फिलिप सवारी दुर्घटनामा घाइते || बार्सिलोना कोपा डेल रे फुटबलको क्वाटरफाइनलमा || स्वास्थ्य अवस्था गम्भीर भएपछि डा. केसीलाई राति काठमाडौं ल्याइयो || २ करोड लागतमा अश्वमेध यज्ञ || वरियापट्टी गाउँपालिकामा संघर्ष समितिद्धरा धर्ना : कामकाज प्रभावित || सहारा विकास बैंकको सूचीकरण खारेज भएपछि कारोबारमा गिरावट || १८ वर्ष देखी फरार प्रतिवादी पक्राउ || डा.झाको लापर्वाहीले बिरामीको मृत्यु,अस्पतालमा तनाव || काँग्रेसलाई मजबुत बनाउनुको विकल्प छैन : नेता जोशी || एडिबीको काम गुणस्तरहिन भइरहेको गुनासो || जनता आवासले दलितको उठिबास || मेर्चाारा कार्बाही स्वरुप सप्तरीमा प्रहरी हवलदारमाथि गोली प्रहार , || अलपत्र परेका नेपाली कामदार नरेन्द्र स्वदेश फिर्ता || मिनि म्याराथनको उपाधि सुजनले जिते || २१ औं भूकम्पीय सुरक्षा दिवस मनाइँदै || सुन ६२ हजार नजिक || हात्तीबाट पिडित घर परिवारलाई नगरपालीकाले क्षतिपूर्ति दिने || बेटीलाई १ लाखको बीमा सुरु || संघिय सरकार विरुद्ध प्रदेश २ अदालत जाने || थारु समूदायको उत्थानका लागि प्रदेश सरकार प्रतिवद्ध : मुख्यमन्त्री राउत || लागुऔषध गाँजा सहित एक पक्राउ ||
काठमाडौं उपत्यकामा दशैं–तिहार

आश्वीन २८, २०७५

  •                                किशोर नेपाल

 दशैं  शुरु  भयो  ।  राजनीतिलाई  पनि  दशैं  लाग्यो  ।  पार्टीका  कार्यकर्ताहरु  दशैं  खर्चका  लागि  नेताहरुको  घर  घर  पुग्न  थाले  ।  आपसी  विभाजनले  नेताहरुलाई  सजिलो भएको छ । कार्यकर्ता आ–आफना नेताको घरमा पुग्दैछन । राजनीतिले चाड–पर्वलाई  व्यंग्यात्मक  तीर  हिर्काएको  छ  ।  दशै  र  तिहार  वीचको  समय  शरद्  ऋृतुका  दिन  सूर्योदयसंगै  चिरविराउने  रैथाने  भ“गेरा  जस्तै  भुर्रर  उडेर  सकिन्छन  ।  काठमाडौं  उपत्यकामा  अहिले  बकैना  र  लप्सीका  बोट, ढुंग्री पूmलका झाडी देखिदैनन । दशैं अव  पहिलेको  जस्तो  रहेन  ।  पूmलपातीका  दिन  टु“डिखेलमा  हुने  वढाईं  जस्तै  दशैं  औपचारिक  भएको  छ  ।  शहरका  प्रख्यात  दुर्गा    मन्दिरहरुमा    नवरात्रिको    पहिरन    रातो भोटो र रातो धोतीमा चण्डी पाठगर्ने पण्डितहरुको संख्या पातलिन थालेको छ । जो  देखिन्छन  ती  अघिल्लो  सा“झ  पिएको  गुह्येश्वरीको      जलले      लट्ठिएको      अनुमानगर्न सकिन्छ । देवी शक्तिकाप्रतीक मानिने मदिरा र मांसजस्ता प्रमुख तत्वबाट पण्डित मात्रै किन वन्चित रहने ?चार  दशक  पहिलेको  तीन  शहर  नेपाल  अर्थात  काठमाडौं  शहर  चाडवाड  र    जात्राको    हिसावले    अतुलनीय    थियो  ।  भदौ  महिनाको  मध्यतिर,  विहान  चारैवजे   वातावरणमा   बाजाको   मंगल   धून   घन्किन   थालेपछि   दशैं   आएको   आभाश हुन्थ्यो । पितृ पक्षको पन्ध्र विहान शहर  सूनसान  हुन्थ्यो  ।  त्यसपछि  फेरी  चर्को कोलाहल । घटस्थापनाका दिनदेखि नवरात्री  स्नान  र  देवी  दर्शनका  लागि  विहान तीन वजेदेखि नै नवरात्री मेलाका सहभागीहरुको  लर्को  लाग्दथ्यो  वागमती  र  विष्णुमतीको  किनारामा  ।  मेला  तन्नेरी  उमेरका  केटा–केटीहरुका  लागि  हलुका  रोमान्सको अनुभवगर्ने मौका पनि हुन्थ्यो । विष्णुमती  नुहाउनेहरु  शोभा  भगवतीको  दर्शनपछि  हा“स्दै  नाच्दै  गुह्येश्वरी  आइ  पुग्दथे भने वागमती नुहाउनेहरु गुह्येश्वरीको दर्शनपछि  हतार  हतार  शोेभा  भगवतीतिर  हानिन्थे   ।   वीचमा   पर्ने   मैतीदेवीदेखि   भद्रकालीसम्म   कुनैपनि   देवीको   दर्शन   छुटदैनथ्यो । अहिले     सामाजिक     अवस्थामा     उथल–पुथल नै आइ सकेको छ । दशैंको बहानामा घरघरमा विभेदको पर्खाल खडा गरिदैछ । दशैं हाम्रो होइन उसको मात्रै हो भन्नेहरुले  दशैं  जसले  मान्छ  त्यसैको  हो  भन्ने सदाशय राख्न सकेका छैनन । तै पनि, योे खाल्डोमा चाडवाड र जात्रा भनेपछि हुरुक्कहुने   रसीकहरुको   संख्या   घटेको   छैन । दशैको नवरात्री मेलामा भागलिनेहरु माइक्रो  वसमा  रिजर्भहुन  थालेका  छन  ।  तिहारको ।।।न्हू“ दया भिन्तुना’मासहभागिता वढन  थालेको  छ  ।  दशैं  हाइ  प्रोफाइल  भएको  छ  ।  कहा“  उतिवेलाको  असन  इन्द्रचोकको  किनमेल  ।  कहा“  अहिले  विभिन्न अफरहरु सहितको शपिंग । दशैंका  लागि  किनिएको  कम्ब्याट  ड्रेस  लगाएर  रमाइरहेका  केटाकेटी  देख्दा  एक  लर्को  सम्झना  उर्लेर  आयो  ।  नया“  नानाको   चाड   थियो   दशै   उतिखेर   ।   नैनसूतको सेतो सुरुवाल र छिरविरे रंगको कमीज  लगाउन  पाएपछि  भूईंमा  पाइला  राख्नै मन नलाग्ने केटाहरु । घा“घर र वडो मुजा पारेर सिलाएको पन्जावी सुरुवालमा रमाउने केटीहरु । चिची – छर–छिमेकका घरमा खसी काटिदैनथ्यो । घरमा केटाकेटी मात्रै  मांसाहारी  ।  हाम्रो  सानो  वजारमा  मासु पसल एउटै थियो । त्यो पसलेमाथि आमाको  विश्वास  थिएन    ।  गाउ“मा  छिमेकीहरु मिलेर खसी ल्याउथे, ढाल्थे र दामासाही भाग लगाएर वेच्थे । एक एक भाग  हरेक  घरमा  भित्रिन्थ्यो  ।  घर  नै  पो  कति थियो र । एक दर्जनभन्दा कम ।घरको        टिका        सकिएपछि        कोजाग्रत    पूर्णिमासम्म    आफन्त    र    मान्यजनका    घरमा    टिका    लगाउन    हिंडनेको  ता“ती  लाग्दथ्यो  ।  सा“झ  घर  फर्केर दक्षिणामा पाइएको सिक्काहरु गन्थे केटाकेटीहरु  ।  दशैंसकिए  पछि  सरकारी  तथा  सरकारी  स्वामित्वका  स्वायत्तशासी  संस्थान  खुल्दछन  ।  यो  बर्ष  सरकारले  दशैं  घटस्थापनाको  बिदा  काटि  दियो  ।  जनताले नराम्रो माने ।कृषि प्रधान देश नेपालमा शरद ऋृतुको आगमनसंगै    किसानहरु    खेती–पातीको    व्यवस्थापनको काम सक्दछन । पितृ पक्षमा आफना वावु–वराजेका नाममा पार्वण श्राध्द गर्दछन  ।  त्यसपछि  काठमाडौ  उपत्यकाबाट  शुरुहुन्छ   –   चाडवाड,   जात्रा   र   पर्वको   सिलसिला । तर, एकमहिनाको अन्तरालमा आउने  दशैं–तिहारभन्दा  ठूलो  हैसियत  अरु  कुनै चाडपर्वले पनि पाएका छैनन । धेरैको   मतमा   दशैंभन्दा   रमाइलो   चाड हो तिहार । दशैं अलि गह्ु्रंगो हुन्छ । खर्चिलो  पनि  ।  जुवा  खेल्नेका  लागि  त  तिहार  पनि  वोझिलो  हुन्छ  ।  तिहारलाई  जुवाको  मार्रासंग  जोडनेहरु  विर्सिन्छन–  तिहार  त  उज्यालोको  अभ्यर्थना  हो  ।  तिहार अर्थात पूmलको उत्सव । फलपूmल खाने  आदत  नपरेको  देशमा  फलपूmलको  उत्सव  ।  पूmल  र  फलपूmलको  प्रसंगमा  कुनैवेला पूरै उपत्यका रंगीचंगी पूmलहरुले ढाकिएको    देखिन्थ्यो    ।    रंगी–विरंगी    पुतली  पूmलहरु,  सयपत्री,  मखमली  र  लाहुरे  ।  हरेक  घरका  गमलामा  गुनकेशरी  पूmल्नै पथ्र्यो । नत्र कसरी देख्ने थिए कवि भानुभक्तले गुनकेशरी पूmलले शिर सिंगारेर एकसुरमा    हिंडेका    चपला–अवलाहरु    ?  उपत्यकाको  मौलिक  प्रकृतिको  देन  ।  त्यो  पूmल  आ“खामा  चढनेहरु  सवै  काल–कवलित भै सकेका छैनन । उतिबेला    तिहारको    पहिलो    दिन    केटाकेटीहरु कागको वथान देखेर रमाउ“थे । कागको  वथान  केही  वेर  रछानमा  भातका  सिता  टिपेर  वेपत्ता  हुन्थे  ।  घरमा  भात  पाकेपछि  स–साना  वोहोतामा  दाल–भात,  दूवो र तेल, धूप–वत्ती, अवीर–केसरी कागको नाममा  छुट्याइन्थ्यो  ।  ती  वोहोताहरुलाई  नांगलामा   राखेर   केटाकेटीहरु   आंगनमा   ओर्लिन्थे  ।  कागलाई  वोलाउन  थाल्दथे–काग,काग,काग  ।  निकै  वेरको  प्रयत्नपछि  काग  आउ“थ्यो  ।  नांगलावाट  चुच्चोले  केही  टिपेर भाग्दथ्यो । कुकुर तिहारको दिन त झन रमाइलो  हुन्थ्यो  ।  कुकुरहरु  धेरै  थिएनन  ।  सिक्रिमा वा“धेर कुकुर पाल्नेहरु त हाम्रो गाउ“मा त के, पूरै शहरमा नगण्य थिए । एउटै कुकुरले चार–पा“च घरको रखवाली गर्दथ्यो । सामान्य समयमा   समेत   भात–भान्साको   समयमा   उसलाई   पूmर्सद   नै   हु“दैनथ्यो   ।   कसैको   भान्सामा  मासु  पाकेको  रहेछ  भने  घण्टौं  त्यही घरमा अलमलिन्थ्यो । कात्तिक महिना कुकुरको  मेटिंग  सिजन  मानिन्छ  ।  कुकुर  त्यसमा अलमलियो भने त दिन डुव्थ्यो । तै पनि, हाम्रो गाउ“को रैथाने कुकुर ज्ञानी र भद्र नै थियो । उ गाउ“का सवै घरको पूजा ग्रहणगर्न भ्याउ“थ्यो ।काग, कुकुर, गाइ, गोरु – अहिले पनि तिहार सवैको मनाइन्छ । काग कहिलेकहीं कतै  कतै  देखिन्छन  वथानमा  ।  कुकुरको  समस्या  छैन  ।  उपत्यकामा  अरु  जीव–जिवात नदेखिए पनि कुकुरको संख्या वढदो छ  ।  घरघरको  ढोकामा  केनेल  क्लवको  पाटी   झुण्डिएको   देखिन्छ,   “कुकुरदेखि   सावधान ।” गाई–गोरुको समस्या नै भएन । तिहारको  दिन  दाम्लोमा  वा“धिएका  गाइ–गोरु   डोहोर्याएर   ढोका   ढोकामा   होम   डेलिभरी दिने समूहको संख्या वढदो छ ।तिहारको  सवभन्दा  रमाइलो  पक्ष  हो  मिठाइ  ।  तिनताका,  शहरमा  थोरै  मात्र  थिए  हलुवाइका  पसल  ।  अहिलेको  जस्तो  वहुराष्ट्रिय कर्पोरेट मिठाइ कम्पनीको विस्तार भएको  थिएन  काठमाडौंमा  ।  उपत्यका  मौलिक  मिठाइ  थिए,  शुध्द  ध्यूमा  तयार  पारिएका  जुल्फी  र  जेरी,  वम्वइसन  र  वर्फी,  लालमोहन  र  रसभरी,  लाखामरी  र  ऐंठे,  पेडा र लड्डु, खाजा र निम्की– सम्झनामा आएका  मिठाइ  यत्ति  नै  हुन  ।  तिहारका  लागि  प्राय  सवै  घरमा  भित्रिने  मिठाइ  हुन्थे  पेडा,  लड्डु  र  वर्फी  ।  सेल,  अर्सा–अनर्सा,  मालपुवा,   वावर,   पूवा   र   खुवा...घरैमा   वन्थ्यो । कसले पकाएको सेल राम्रो र मीठो ? एकप्रकारको प्रतिस्पध्र्दा हुन्थ्यो छिमेकका प्रत्येक घरका वीच । स्नेह र सदभावका साथ तयार  पारिएका  यी  मिष्ठान्न  र  पकवानहरु  स्वादिलो र स्वस्थ्यकर हुन्थ्यो । जे  भएपनि  र  जस्तो  भएपनि,  दशैं  छ  र  तिहार  छ  ।  उपत्यकाको  पूरै  नक्सा  वदलिएको  अहिलेको  अवस्थामा  दशैं  र  तिहारको  हुलिया  वदलिनु  अनौठो  होइन  ।  जनताको  संस्कृतिलाई  धर्मसंग  जोडनु चाहीं अनौठो हो । देश गणतन्त्र र धर्म–निरपेक्ष हुने वित्तिकै संस्कृति वेमाख हु“दैनन  ।  दशैंमा  किन  जमरा  लगाइस  वा  तिहारमा  किन  म्हःपूजा  गरिस  भनेर  प्रश्न  सोध्नु कठोर हठवाद हो । यस्तो हठवाद कतै  नदेखियोस  ।  दशैं–तिहार  सबैका  लागि सुखमय होस ।

सिरहाको लहानमा आउदो माघ २६ गते भव्य साँस्कृति...

कैलाली । कैलालीको जानकी गाउँपालिका–७ गोलौरीमा प्रेमलाल चौधरीले श्रीमतीको हत्या...

काठमाडौं । चिकित्सा शिक्षा सुधारको माग राखेर १२ दिनदेखि आमरण...

सर्लाही : घरमा बालेको घुरबाट आगलगी हुँदा बलरा नगरपालिका–८...

धनुषाधाम : जिल्लाको पूर्वी उत्तरी क्षेत्रस्थित धनुषाधाममा माघ...

राजविराज । सप्तरीबाट सीके राउत समर्थक चार जना कार्यकर्ता पक्राउ...

लहान । सिरहा जिल्लाको वरियारपट्टी गाउँपालिकाले दोस्रो ऐतिहासिक गाउँसभा...

जनकपुरधाम : जनकपुरधाममा करेन्ट लागेर घटनास्थलमै दुई जनाको...

जनकपुरधाम : राजपा निकट राष्ट्रिय विद्यार्थी संघ जनकपुरका नगर उप-सभापति...

सर्लाही : सर्लाही जिल्लामा आज बिहान भएको छुट्टछुट्टै सवारी...

गोपाल बराल ,बर्दिवास : ‘खाजा खाउँ...लाई, सनेस (कोसेली)...

अछाम : अछामको कमलबजार नगरपालिकामा मोटरसाइकलको ठक्करबाट एक बालिकाको मृत्यु...

काठमाडौं : आफ्नाे माेबाइलकाे पासवर्ड निदिँदा श्रीमतीले श्रीमानलाई जिउँदै...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ को उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण...

वीरगन्ज : पर्सा जिल्लालाई चैत्र मसान्तसम्ममा खुलादिशा मुक्त जिल्ला घोषणा...

जीतपुर : सवारी दुर्घटना न्युनिकरणकोलागि सवारी साधनहरुको मेकानिकल...

सिरहा : सिरहाको बरियारपट्टी गाउँपालिकामा रहेका सरकारी अस्पतालमा औषधिको...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ का उधोग पर्यटन, वन तथा वातावरण...

भारतको जयनगरदेखि जनकपुरधाम सम्म पहिलो चरणमा सञ्चालन गर्न नेपाल सरकारले...

लण्डन । बेलायतकी महारानी एलिजाबेथ द्वितीयका पति फिलिप एक...

काठमाडौं । लेभान्तेलाई पाखा लगाँउदै बार्सिलोना स्पेनिस कप अर्थात कोपा...

काठमाडौं : चिकित्सा शिक्षा सुधारको माग गरेर १६ औं...

वीरगन्ज । अश्वमेध गायत्री महायज्ञको तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ...

सिरहाको वरियापट्टी गाउँकार्यपालिकाको प्राङगनमा संघर्ष समितिले आज देखि कामकाज प्रभावित...

सर्लाही : देव विकास बैंकसँग मर्जरको प्रकृयामा रहेको सहारा...

बारा । १८ वर्ष देखि फरार रहेका चुरी मुद्दाका प्रतिवादी...

गजेन्द्रनारायण सिंह सगरमाथा अस्पतालमा उपचारका क्रममा बुधवार एक जना बिरामीको...

जनकपुरधाम । नेपाली काँग्रेसका केन्द्रिय सदस्य नवीन्द्रराज जोशीले काँग्रेसलाई मजबुत...

एसियाली विकास बैंक (एडिबी)द्धारा संचालित विकास निर्माणका कामहरु गुणस्तरहीन भइरहेको...

सिरहा । जनता अावास कार्यक्रमका कारण नवराजपुर गाउँपालिकाका ५० घर...

सप्तरीमा गएराति एक जना प्रहरी हवल्दार महेन्द्र चतरी यादवमाथि अज्ञात...

सुरेन्द्र महतो , जोहोर, मलेशिया : मलेशियामा...

तनहुँ । तनहुँको बन्दीपुरमा आयोजना गरिएको मिनि म्याराथनको उपाधि बन्दीपुरका...

काठमाडौं । २१ औं भूकम्पीय सुरक्षा दिवस विभिन्न कार्यक्रम गरी...

जनकपुरधाम । सुनको मुल्य बढने क्रम हप्तादिन देखि जारी छ...

सर्लाहीको लालबन्दी नगरपालीकाले जंगली हात्तीले क्षति पुर्याएका घरका पिडित परिवारलाई...

प्रदेश २ को आठ जिल्लामा आजबाट जन्मिने सबै बेटीको १...

जनकपुरधाम । संघिय (केन्द्र)सरकारले संसदमा दर्ता गरेको ‘नेपाल प्रहरी र...

सप्तरी । प्रदेश २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले थारु समुदायको...

जनकपुरधाम । लागुऔषध गाँजा सहित प्रहरीले एकलाई पक्राउ...