Mon, 21 Jan 2019
ताजा समाचार
‘समुदाय-प्रहरी साझेदारी’ कार्यक्रम अन्तर्गत कपडा वितरण || गोलबजारमा नेपाल रेडक्रस उपशाखा भवन शिलान्यास || उप–महानगरपालिका र खानेपानी ढल व्यवस्थापन विभाग विच वैठक सम्पन्न || डा केसीको माग पूरा || केन्द्रीय कारागारमा १३ कैदीबन्दीको मृत्यु || फ्रान्समा सरकार विरोधी आन्दोलन झन चर्कियो, राष्ट्रपतिको राजीनामा माग || एएफसी यूथ-२३ च्याम्पियनसिपः पहिलो खेलमा नेपालले ओमानसँग खेल्ने || स्वस्थानी व्रत सुरु, शालिनदीमा माधवनारायणको मेला || चितुवाको छालासहित युवक पक्राउ || तीन वर्षदेखि फरार मुर्ति चोर प्रहरीको नियन्त्रणमा || दुर्गम बस्तीको विद्यालय नमूना बन्दै || प्रधानमन्त्री ओली दोहामा || दाइजोकै कारण दुई वर्षिया छोरी र आमाको हत्या , सासु || नेपाल राष्ट्र बैंकद्वारा भारतीय नोटमा प्रतिबन्ध || मधेशी आयोगमा दत्त || लहानमा भव्य साँस्कृति कार्यक्रम हुने || श्रीमतीको हत्या गरी आत्महत्या || १२ दिनदेखि अनशनरत डा. केसीको स्वास्थ्य ‘उच्च जोखिम’मा || आगलगीबाट अठार लाख क्षति || तराईका प्रसिद्ध धनुषाधाम मकर मेला शुरु || सीके राउतका चार कार्यकर्ता पक्राउ || चौतर्फी विरोधका विच वरियारपट्टी गाउँपालिकामा दोस्रो गाउँसभा सम्पन || करेन्ट लाग्दा घटनास्थलमै दुईको मृत्यु || बलिदानी दिवसकै दिन राजपा निकट राष्ट्रिय विद्यार्थी संघ जनकपुरका नगर || सवारी दुर्घटनामा चारको मृत्यु, तीन घाइते || मिथिलामा लाईको प्रयोग || मोटरसाइकलको ठक्करबाट बालिकाको मृत्यु || माेबाइलकाे पासवर्ड नदिँदा श्रीमतीले श्रीमानलाई जिउँदै जलाइन् || घटनाबाट वनमन्त्री दुखी || चैत्र मसान्त भित्रमा पर्सा जिल्लालाई खुलादिशा मुक्त जिल्ला घोषणा गर्ने || सवारी साधनहरुको मेकानिकल चेक जाँचतथाचालकहरुको स्वास्थ्य परिक्षण || सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव || वन सखाप पार्न लागेको प्रदेश मन्त्रीको आरोप || रेल खरिद गर्न सरकारको सैद्धान्ति सहमति || बेलायतकी महारानीका पति फिलिप सवारी दुर्घटनामा घाइते || बार्सिलोना कोपा डेल रे फुटबलको क्वाटरफाइनलमा || स्वास्थ्य अवस्था गम्भीर भएपछि डा. केसीलाई राति काठमाडौं ल्याइयो || २ करोड लागतमा अश्वमेध यज्ञ || वरियापट्टी गाउँपालिकामा संघर्ष समितिद्धरा धर्ना : कामकाज प्रभावित || सहारा विकास बैंकको सूचीकरण खारेज भएपछि कारोबारमा गिरावट ||
पहिला प्रदेशको चुुनाव

चैत्र १६, २०७३


चन्द्रकिसोर



नेपालको संविधान अब एउटा बस्तुगत यथार्थ हो । संविधानसभाद्वारा ल्याईएको चालु संविधानको अर्को विकल्प देखिदैन । संविधानसभाबाट जनताद्वारा जनताका लागि जनताको संविधान ल्याईएको भन्ने मान्यता हुुन्छ ।

नेपालको विकसित राजनीतिक सामाजिक परिस्थितिलाई यति भनेर मात्र चुप लाग्न सकिदैन् । यस संविधानलाई साझा धरोहर बनाउने पक्रियाको बारेमा पनि राजनीतिक शक्तीहरुले खुल्ला हृदयले विमर्श चलाउन सकेका छैनन् । त्यसले गर्दा  यो संविधान आफैं जिउने र मर्ने डिलमा ठडिएको छ । 

पहिलो पक्ष, यो संविधानलाई जे जसरी भएपनि संविधानसभाबाट ल्याईएको हुनाले यसलाई राष्ट्रिय प्रस्थानविन्दु मान्नुपर्ने हुन्छ । हो यसलाई गतिशील र प्राणवन्त बनाउन यसप्रति देखिएका वृहत्तर असन्तुष्टीलाई पनि संवोधन गर्न संसोधनबाट अगाडी बढ्नुपर्छ ।

नेपाली राजनीतिका प्रत्येक मध्यमार्गी पक्षको नैतिक कर्तव्य हो कि संविधानसभाबाट ल्याईएको संविधानको अस्तित्वलाई स्वीकार गर्नु ।

यसो किन भनिदैछ भने संविधानसभाबाट ल्याईएको संविधान प्रति जे जति असन्तुष्टी र असहमति भएपनि, जे जस्तो तरिकाबाट संविधान ल्याईने प्रपञ्च गरिएपनि यो संविधान संविधानसभाबाटै ल्याईएको हो । यो संविधानले मृत्युवरण गर्यो भने त्यसपश्चातको लोकतान्त्रिक विधि के हुने त्यो आगतको गर्भमा छ । यहा“ यो पनि प्रष्ट्याउनु आवश्यक छ कि चालु संविधानको मृत्युलाई संविधानसभा पहिलोको मृत्युस“ग तुलना गर्न सकिदैन् ।

त्यतिखेरको शुन्य परिस्थितिमा जे जस्तो तरिकाले चुनावी सरकार आयो त्यसको बहुआयामिक असर सबै लोकतान्त्रिक राजनीतिक शक्तिले भोगेकै छन् । वर्तमान संविधानको मृत्यु भयो भने त्यसले नेपालका प्रत्येक मध्यमार्गी लोकतान्त्रिक शक्तिलाई चेपुवामा पार्छन र अनुदार आन्तरिक र बाह्य मनशुवाहरु हौसिन्छ । अहिले नै संविधान कार्यान्वयनको संक्रमणबाट गुज्रीराख्दा राज्यका अंगहरु लोकतान्त्रिक हुन नसक्दा विभिन्न रुप र रंगमा अनुदारता प्रक्षेपित भईरहेको छ ।

त्यसैले यो संविधान कार्यान्वयन हुन सकेन भने धेरै उपलब्धी धरापमा पर्ने देखिन्छ । संविधानले संस्थागत गरेका गणतन्त्र, लोकतन्त्र, सामाजिक न्याय जस्ता अधिकांश विषय लोकतान्त्रिक मध्यमार्गी सबैका लागि समान सहमति र गर्वका विषयबस्तु हुन् । 

पछिल्लो एक वर्षको अनुभवले के देखायो भने संविधानसभाको गणित मात्रले संविधान जारी हुन सक्छ तर लागु हुन सक्दैन । संविधान भनेको संविधानसभाको अंकगणित होईन् । यो सरकार बनाउने र गिराउने संसदको ४९ र ५१ को खेल पनि होईन् ।

संविधान जसका लागि बनाईएको छ, ति सरोकारराख्ने सबै वर्ग, पक्ष र भूगोलले त्यसलाई स्वीकार नगरेसम्म संविधान लागु हुन सक्दैन । त्यसैगरि संविधानसभाबाट संविधान ल्याईदा असहमतिलाई आन्दोलनमा रुपान्तरित गरेका पक्षले पनि के बुझ्दै गएका छन् भने संविधान जलाईएपनि संविधान भित्रका केहि तपशीलका विषयबस्तुहरु मात्र सुधार्नुपर्ने छन् ।

संविधानसभाबाट ल्याईएको उपलब्धीलाई समग्रतामा लत्याउने स्थिति छैन् । यहिनेर अवतरणको उचित अवसरको ढोका खुल्न सक्छ । संविधान संसोधनको कुनै विकल्प छैन् । संविधान संसोधनका निमित्त उचित तत्परता र संवेदनशीलता नदेखाईकन फगत संविधान दिवस मनाउन  तिर संविधानका रचनाकार पक्षहरु उद्दत भए भने त्यसले यी रचनाकारहरु नै संविधानलाई जहरको सुई दि“दैछन् भनेर बुझ्नुपर्ने हुन्छ ।

सरकारमा रहेका वा नरहेका ति दलहरु जो संविधानका मुल रचनाकार पक्ष हुन्, उनीहरुले सार्वजनिक खपतका लागि जे जस्ता महावाणी प्रकट गरेपनि, आहान र आक्षेप प्रतिध्वनित गरेपनि मुलतः संविधान संसोधन प्रति उदासिन देखिनु भनेको प्रकारान्तरमा सबै मध्यमार्गीका निमित्त प्रत्युत्पादक हुनेछ । यसैले संविधान संसोधन गर्नेपर्छ ।  

यतिखेर दुईवटा दायित्व छ, एउटा संविधानलाई स्वीकार गर्ने पक्षहरुको आयतन बढाउने, दोस्रो स्वीकार गर्न पुगेका राजनीतिक शक्तिहरुमाझको ऐक्यबद्धताले संविधान भित्रका अन्तरविरोधहरुलाई निफन्ने ।  छोटो अनुभवले के प्रमाणित गर्दै गएको छ भने कि संविधानका रचनाकार पक्षले तत्कालिन ‘ईगो’ का कारणले जे जस्तो तरिकाले संविधान ल्याएपनि त्यसभित्र अनेकौं रिक्तताहरु छन्, अनेकौं यथार्थहरुलाई असम्मान गरिएको छ, कैयौं विरोधाभासका गा“ठोहरु त्यहा“ लुकेका छन् ।

यी सबैलाई संविधान मान्ने सबै राजनीतिक शक्तिहरुले उच्चतम विवेकको प्रयोग गरी एक्यबद्ध रुपमा प्रकट भए संविधानलाई सहज प्रवाहमान बनाउन सकिन्छ । यसका निमित्त संविधान मान्ने र संविधानमा संसोधन चाहने दुईटै पक्षहरुले तत्कालिन राजनीतिक जोडघटाउ भन्दा माथि उठेर संविधान संसोधनको यथार्थ पक्षलाई हेर्न आवश्यक छ । 

‘नेपालको संविधान २०७२’ ले आफ्नो प्रस्तावना मै भनेको छ, संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्थाको माध्यमद्वारा दिगो शान्ति, सुशासन, विकास र समृद्धिको आकांक्षा पुरा गर्न संविधानसभाबाट यो संविधान जारी गरिएको छ । भनेपछि यो संविधानमार्फत गणतन्त्र र संघियता लोकतान्त्रिक पद्धतिबाट संस्थागत हुने र जनताको समृद्धि हुने संकल्प लिईएको छ ।

तर जसरी स्थानीय तहको संख्या तथा सीमाना निर्धारण आयोगको कामकारबाही अघि बढिरहेको छ र त्यसले जुन अवधारणा ल्याएको छ । त्यो सारमा प्रदेशको विरुद्धमा ल्याईएको प्रपञ्चको रुपमा देखापर्न थालेको छ । निश्चित रुपमा लोकतान्त्रिक राज्य प्रणालीमा नागरिकलाई बलियो बनाउन राज्य स्वयं उसको समक्ष पुगेको अनुभूति हुनुपर्दछ ।

त्यसैले त तीन तहको संरचनाको व्यवस्था गरिएको छ । 
संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको मुल संरचना संघ, प्रदेश र स्थानीय तह गरि तीन तहको स्वीकारिएको छ । स्थानीय तहका बारेमा जेजति अधिकार र कार्यक्षेत्र बा“डफा“ड गरिएको छ । त्यसले प्रदेशलाई केवल आलंकारिक मात्र बनाउन खोजिएको छ ।

आयोगको काम कारबाही र अवधारणा पनि प्रदेशलाई ओझेल पारेर स्थानीय तहलाई शक्तिशाली बनाउन खोजिएको देखिन्छ । नेपालको केन्द्रिकृत राज्य संरचनालाई परिवर्तित गर्न मधेश विद्रोह मार्फत हस्तक्षेप गरेर संघियताको जुन अवधारणा स्वीकार गराईयो त्यसलाई अहिले पनि राजनीतिका मुख्य खेलाडीहरु आत्मवरण गर्न सकेका छैनन् ।

त्यसैको प्रतिच्छाया“ संविधानमा स्थानीय तहको अधिकारहरुको सूची तथा तीनै तहको अधिकारको साझा सूचीमा प्रतिविम्बित भएको छ ।

अहिले आयोगले जे जसरी गा“उपालिका र नगरपालिकाको संख्या निर्धारण गर्न खोजेको छ त्यसले राष्ट्रियसभा सदस्य निर्वाचित गर्न र प्रकारान्तरमा राष्ट्रपति चयन गर्न मधेसको प्रतिनीधित्वलाई कुण्ठित गर्नेछ । यो सबै मधेशको प्रतिनीधित्व र पहु“चलाई नियोजित गर्ने औजारको रुपमा आएका अवधारणा हुन् । पुर्ननिर्र्धारणका बारेमा जे जसरी तथ्य र सत्यहरु बाहिरीदै गएका छन्, त्यसले मधेसमा थप उकुसमुकुस बढाउ“दै गएको छ ।

अन्य मुलुकको ‘कपी पेष्ट’ गरेर नेपालमा संरचनाहरु खडा गर्ने, यहा“को स्थानीयता, सामाजिक चेतना, व्यवहारिकता, अभ्यासको पृष्ठभूमि, जवाफदेहिताको मात्रा जस्ता पक्षहरुलाई ‘इग्नोर’ गर्नु जस्तो हो । केन्द्र र स्थानीय तह मात्रै हु“दाको अवस्थामा आयोगले ल्याको अवधारणा प्रयोग हुन सक्थ्यो होला, तर यहा“ त बीचमा प्रदेश छ ।

प्रदेश निर्माणको खा“चो नेपालको राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक आवश्यकताले परेको हो । प्रदेशलाई प्रभावकारी नबनाईकन सामथ्र्य र पहिचानका पक्षहरुको सन्तुलन हुनै सक्दैन । केन्द्रको एकलका“टेपनलाई जतिसुकै शक्तिशाली स्थानीय तहले लगाम लगाउन सक्दैन् । स्थानीय तहलाई शक्तिशाली बनाउने ललिपप देखाएर मुलतः राज्यको केन्द्रिकृत शक्ति सञ्चयका अभ्यासलाई निरन्तरता दिने मनोविज्ञानले काम गरेको छ ।

समाधान छ तर त्यसका लागि सबै पक्षले विवेक पुर्याउनैपर्छ । पहिला प्रादेशिक सिमांकनको झमेलालाई संसोधन मार्फत सुल्झाउनुपर्यो । संघियता भनेकै सहमति र समझदारी हो, सबैले संविधानबाट आफैंजस्तो खोजेको र रोजेको पाउन सक्दैनन् ।

तर सबैले हाम्रो पनि खोजाई र रोजाईको अशं त्यहा“ छ भन्ने फराकिलो बुझाई हुनैपर्छ । यसरी नै संविधानलाई स्थायित्व प्रदान गर्न सकिन्छ र मृत्युु हुुनबाट जोगाउन सकिन्छ । सम्पूर्ण नेपालबासीको भरोशा र अपनत्व ग्रहण गराउन सकिन्छ । प्रदेशको सिमांकन छिनोफानो भएपछि यसले स्थानीय तहको पूर्नसंरचना कार्यलाई गति दिन सक्छ ।

२०७४ माघ ७ भित्र तीन निर्वाचन सम्पन्न गरिसक्ने भन्ने कुरा संविधानमै उल्लेख गरिसकिएको छ । त्यसका लागि  प्रदेशको चुनाव सम्पन्न गर्न प्राथमिकता दिनुुपर्छ । यसका लागि मधेसका शक्तिहरुलाई पनि सहयोगी र स्वीकार्य बनाउन सकिन्छ ।

स्थानीय तहको संख्या निर्धारण संघियतामैत्री हुनुपर्छ, अहिले संविधानले प्रदेशलाई उछिन्नेगरि स्थानीय तहको अधिकारसूची तथा प्रदेश र केन्द्रसगको साझा सूची जे जसरी राखेको छ त्यसमा परिमार्जनको आवश्यकता छ । प्रदेशको सिमांकनका लागि संसोधन गर्ने बेलामा स्थानीय तहको अधिकारलाई प्रदेशमैत्री बनाउने हिसाबले संसोधन गर्नुपर्छ ।

अनिमात्र यसले आर्थिक समानता, समृद्धि र सामाजिक न्याय सुनिश्चित गर्न, समानुपातिक समावेशी र सहभागितामुुलक सिद्धान्तका आधारमा समतामुुलक समाजको निर्माण गर्न सक्छ । यति गर्न सकियो भने मात्र तोकिएको समयमा निर्वाचनहरु क्रमवार हुन सक्छ ।  

मधेसका संघर्षरत दलहरुले उठाईराखेका माग र त्यसको संवोधनका लागि सरकार र संसदबाट हुनसक्ने प्रयत्नको औचित्य यथावत छ । यसका निमित्त संघर्षरत मधेसीदल जति जवाफदेहि हुनु जरुरी छ, त्यति नै अहिले प्रतिपक्ष कित्तामा उभिन पुुगेका एमाले विवेकशील हुन ।

सरकारमा रहेका मुख्य दल माओवादी केन्द्र र नेपाली का“ग्रेसले मधेसलाई इन्गेज गर्न आफूूभित्र प्रष्ट मार्गचित्र बोक्न त्यतिकै जरुरी छ । यति गरेपछि मात्र सबै पक्षले संविधानलाई अबको एउटा बस्तुुगत यथार्थ मानेको प्रमाणित हुन्छ र नेपाली राजनीतिमा खुला र उदार मध्यमार्गको आयतन फराकिलो हुन्छ । 

 

जनकपुरधाम : ‘समुदाय-प्रहरी साझेदारी’ कार्यक्रम अन्तर्गत जिल्ला प्रहरी कार्यालय...

सिरहा : नेपाल रेडक्रस उपशाखा गोलबजारको विधिवत रुपमा भवन शिलान्यास...

जनकपुरधाम । जनकपुरधाम उप–महानगरपालिका र खानेपानी ढल व्यवस्थापन विभाग...

काठमाडौँ : स्वास्थ्य राज्यमन्त्री सुरेन्द्र यादवले अनशनरत प्राध्यापक डा...

काठमाडौँ : नेपालकै सबैभन्दा ठूलो कारागारका रुपमा रहेको केन्द्रीय कारागारमा...

फ्रान्समा सरकार विरोधी आन्दोलन झन् चर्कंदै गएको छ ।...

काठमाडौं । एएफसी यूथ–२३ च्याम्पियनसिप फुटबलका लागि छनोट चरणको खेल...

पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म गरिने स्वस्थानी व्रत आजदेखि...

सुर्खेत : कर्णाली प्रदेशको राजधानी वीरेन्द्रनगर सुर्खेतमा आइतबार ध्वाँसे चितुवाको...

डोल्पा : डोल्पामा एक थान बुद्धमूर्ति चोरी गरी फरार रहेका...

डडेल्धुरा : डडेल्धुराका दुर्गम बस्तीका सामुदायिक विद्यालय नमूना बन्दै...

भ्रमण टोली आजै स्वीट्जरल्याण्डको जुरिचतर्फ प्रस्थान गर्ने कार्यक्रम रहेको छ...

जनकपुर उपमहानगरपालिका ४ की दुई वर्षिया गौरी शर्मा र...

अब नेपाल राष्ट्र बैंकले सर्वसधारणलाई १ सय दरको भन्दा माथिको...

जनकपुरधाम । मधेशी आयोगको अध्यक्षमा धनुषाका डा विजय दत्तको...

सिरहाको लहानमा आउदो माघ २६ गते भव्य साँस्कृति...

कैलाली । कैलालीको जानकी गाउँपालिका–७ गोलौरीमा प्रेमलाल चौधरीले श्रीमतीको हत्या...

काठमाडौं । चिकित्सा शिक्षा सुधारको माग राखेर १२ दिनदेखि आमरण...

सर्लाही : घरमा बालेको घुरबाट आगलगी हुँदा बलरा नगरपालिका–८...

धनुषाधाम : जिल्लाको पूर्वी उत्तरी क्षेत्रस्थित धनुषाधाममा माघ...

राजविराज । सप्तरीबाट सीके राउत समर्थक चार जना कार्यकर्ता पक्राउ...

लहान । सिरहा जिल्लाको वरियारपट्टी गाउँपालिकाले दोस्रो ऐतिहासिक गाउँसभा...

जनकपुरधाम : जनकपुरधाममा करेन्ट लागेर घटनास्थलमै दुई जनाको...

जनकपुरधाम : राजपा निकट राष्ट्रिय विद्यार्थी संघ जनकपुरका नगर उप-सभापति...

सर्लाही : सर्लाही जिल्लामा आज बिहान भएको छुट्टछुट्टै सवारी...

गोपाल बराल ,बर्दिवास : ‘खाजा खाउँ...लाई, सनेस (कोसेली)...

अछाम : अछामको कमलबजार नगरपालिकामा मोटरसाइकलको ठक्करबाट एक बालिकाको मृत्यु...

काठमाडौं : आफ्नाे माेबाइलकाे पासवर्ड निदिँदा श्रीमतीले श्रीमानलाई जिउँदै...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ को उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण...

वीरगन्ज : पर्सा जिल्लालाई चैत्र मसान्तसम्ममा खुलादिशा मुक्त जिल्ला घोषणा...

जीतपुर : सवारी दुर्घटना न्युनिकरणकोलागि सवारी साधनहरुको मेकानिकल...

सिरहा : सिरहाको बरियारपट्टी गाउँपालिकामा रहेका सरकारी अस्पतालमा औषधिको...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ का उधोग पर्यटन, वन तथा वातावरण...

भारतको जयनगरदेखि जनकपुरधाम सम्म पहिलो चरणमा सञ्चालन गर्न नेपाल सरकारले...

लण्डन । बेलायतकी महारानी एलिजाबेथ द्वितीयका पति फिलिप एक...

काठमाडौं । लेभान्तेलाई पाखा लगाँउदै बार्सिलोना स्पेनिस कप अर्थात कोपा...

काठमाडौं : चिकित्सा शिक्षा सुधारको माग गरेर १६ औं...

वीरगन्ज । अश्वमेध गायत्री महायज्ञको तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ...

सिरहाको वरियापट्टी गाउँकार्यपालिकाको प्राङगनमा संघर्ष समितिले आज देखि कामकाज प्रभावित...

सर्लाही : देव विकास बैंकसँग मर्जरको प्रकृयामा रहेको सहारा...