Sat, 24 Feb 2018
ताजा समाचार
छोराको रड प्रहार बाट आमाको मृत्यु || जंगली हात्तीको आक्रमणबाट दुईको मृत्यु || बारामा रु एक अर्ब ६३ करोड बराबरको आलु उत्पादन || तालाबन्दीले तीन महिनादेखि पढाई अवरुद्ध || परिक्रमा यात्रीको स्वागतमा धनुषाधाममा सरसफाइ || तीन‘स’बाट पूर्व सैनिक जोड्दै नेपाली सेना || राजधानी सिँगार्न प्रदेश सरकारद्वारा परामर्श प्रारम्भ || माधुर्यता र प्रेमभावका होली गीत लोप हुँदै || शिक्षाको सवालमा सुरुगामा सार्वजनिक सुनुवाई || प्रदेश मन्त्री छड्केमा || काँग्रेसले दुरी बढायो || प्रदेश मन्त्रीको आज टुंगो लाग्ने || मनोरञ्जनात्मक प्रस्तुतीको तयारी तिब्र || छोराले रडले हिर्काउदा आमा घाइते || नेपाल आयातको लागि कोलकत्ताभन्दा बिशाखापटनम सस्तो || पर्वतामा सरसफाई || खेलाडीहरुको विदाई ​ || परिक्रमा आज पर्वतामा || झुलुंगे पुलको निर्माण कार्य अधुरै || प्याराग्लाइडिङबाट पर्यटक आकर्षित || कलैयामा तरकारी सस्तो || नवाज सरिफ पार्टी अध्यक्ष हुन अयोग्य रहेको अदालतको फैसला || संघीय सांसदलाई यादव र भट्टले शपथ खुवाउने || खोलामा पानीको सतह घटेपछि सिंचाइको समस्या || कर्मचारी अभावले काम प्रभावित : डा. साह || महासंघका अध्यक्ष, सचिवलाई हत्याको धम्की || लहानमा दिउँसै बम विष्फोट, १ घाईते || जानकी मेडिकल कलेजमा ५ वर्षको सञ्चय कोष र १४ महिनाको || मुख्यमन्त्रीलाई दुई तिहाई बढी मत || ट्रक दुर्घटनाका मृतकको पहिचान || सवारी चालकको आँखा परीक्षण गरिने || पाकिस्तानका पूर्वप्रधानमन्त्री नवाज सरिफ अब पार्टी अध्यक्ष बन्न नमिल्ने || सर्जियो रामोसको पेनाल्टी गोलले रियाल मड्रिड विजयी, लेगानेज पराजित || म्यान्चेस्टर युनाईटेड र सेभियाले बराबरी खेले, शख्तरसँग रोमा पराजित || उपप्रमुखलाई तराजु || फागुन २३ देखि सामान आयात हुने || आमा समूहद्वारा न्यानो कपडा वितरण || बिहानै परकम्प || सिरियामा सेनाले गरेको बमबारीमा २ सय ५० बढी सर्वसाधारणको मृत्यु || चेल्सी र बार्सिलोनाले बराबरी खेले, बायर्न म्युनिखसँग बेसिक्तास पराजित ||
स्थानीय निर्वाचन र सीमान्त

जेठ ८, २०७४


राजकिशोर रजक 


पहिलो चरनको निर्वाचन सकेको छ ।मत परिणाम आईरहेको छ । मत परिणाम परम्परागत नै देखिन्छ । दोस्रो चरणको निर्वाचनको मिति जेष्ठ ३१ गते तय भएको छ । मधेशको माग संविधान संसोधनवाट सम्बोधननगरे सम्म शान्तिपूर्ण, स्वतन्त्र र भयरहितनिर्वाचनहुने कुरामाशंका नै छ । मधेश नेपाली राजनीतिको केन्द्रमाभएराज्यको सम्पूर्ण संसाधनमापहुँचपाएका छैन् । 

निर्वाचनलोकतन्त्रको अनिवार्य सर्त हो । जनताले आफ्नो प्रतिनिधिआवधिक रुपमानिर्वाचनमार्फत छनौट गर्छन् । जनता, राजनीतिकदल, जनप्रतिनिधि र सरकारि अधिकारि लोकतान्त्रिकशासनकाप्रमुख सरोकारवालाहुन् । यी सरोकारवालाको विचमालोकतान्त्रिकजवाफदेहिताको सम्बन्धकायम हुन्छ । अधिकार र कर्तब्यको परिभाषा स्पष्ट गरिएका हुन्छन् । 

संसद जसलाई लोकतन्त्रको मंदिर पनि भन्छ त्यहाँ समानता र न्यायको मात्र कुरा हुँदैन् सिमान्तको प्रतिनिधित्व र अधिकारलाई कटौति र निशेध गर्ने कुरा पनि हुन्छ । प्रमुखदलकामहिला संसद दलितमहिलालाई स्थानीयतहमाअनिवार्य सहभागिता गराउने व्यवस्थालाई हकाहाकिखारेज गर्न माग गरेको छ । सवै वडामा दलितमहिला भेटाउन गाह«ो छ रे ।

दलितको कारण महिलाको प्रतिनिधित्वमा असर गर्छ भने कुतर्क कतिको न्याय संगत छ ? के आधारमा संसद जस्तो गरिमामय स्थानमाविनाकुनै अनुसन्धानदलितको प्रतिनिधित्व घटाउने कुरा गरेका छन् ?जनप्रतिनिधिजनताप्रतिजवाफदेहि तथाजिम्मेवारि बोध हुनु पर्छ कि पर्दैन् ? गैर जिम्मेवार अभिव्यत्तिलोकतन्त्रमाहुदैन् दलतन्त्रवा गुटतन्त्रमा होला ।

वर्तमान तन्त्रवाट लोक तङ्ग भैसकेका छन् । तन्त्रमाथिलोकको नियन्त्रण छैन् । तन्त्रमाथि देउवा, ओलि, दहाल, थापा, नेपाल, खनालको पूर्ण नियन्त्रण कायम छ । 
राजनीतिकलोकतन्त्रले जनतालाई राजनीतिक रुपमा स्वतन्त्रता र समानताको अधिकार दिन्छ । एक व्यत्ति एक भोट एक मुल्यको विचारलाई आत्म साथ गर्छ । नेपालको राजनीतिकलोकतन्त्रमाहिमालमा १३ र १७हजार, पहाडमा २२ र ३१ हजार र तराई÷मधेशमा ४० र ६० हजार जनसंख्याको निर्धारण गरेको छ । मतलव एक व्यत्ति एक भोट एक मुल्यको सिद्धान्तलाई नजरअन्दाजगरिएको छ । 
राजनीति समाजको दर्पण हुन्छ । समाजको बनौट सोपानतन्त्रमाआधारित श्रेणिकृत छ जुनजन्मको आधारमानिर्धारण हुन्छ । प्रत्येक एक जातले आफु कुनै एक जातभन्दाश्रेष्ठ छु भने मनोविज्ञान र व्यवहार प्रदर्शन गर्छ । समाजको बनौट अलोकतान्त्रिक, असमानता र अन्यायमाआधारित छ ।

समाजमालोकतन्त्रनभए पछि राजनीतिमालोकतन्त्रहुने कुरै भएन । सामाजिकलोकतन्त्रविनाको राजनीतिकलोकतन्त्रको कुनै औचित्यहुदैन् । समाजिक र आर्थिक रुपमाअसमानभए पछि राजनीतिक रुपमा समानहुनुको खासै अर्थ हुदैन् ।
हम्रो सन्दर्भमा राजनीतिकप्रतिनिधित्वभनेको के हो ?के को र कसको प्रतिनिधित्वगर्ने भनेको हो ?दलप्रतिनिधि र जनप्रतिनिधिमा के फरक छन् ?दललोकतन्त्रको प्रमुख एक्टर हो तर दलमालोकतन्त्रको अभास सम्महुदैन् । दलपनिसिङ्गो रहेन । दलभित्र गुटगत प्रतिनिधित्व निर्णायकहुनथालेका छन् । दलको बनौटमा विविधता, समावेशिता, सह—शासनको रतीपनिगन्धपाउनमुस्किल छ । यसो देखाउनको लागिमधेशि, जनजाति, दलित, महिलाका केहि अनुहार प्राविधिक रुपमा देख्न सकिन्छ । राजनीतिकप्रतिनिधित्वभनेको जनताको चाहना, रुचि र आवश्यकताको प्रतिनिधित्वगर्नु हो । दलितको चाहना छुवाछुत मुत्त समाज, गरिमामयजीवन, समानता र स्वतन्त्रताको अनुभुतिगर्नु हो । दलितको चाहनामुलधार राजनीतिकदल र वर्तमान प्रक्रियावाट सम्भव नै छैन् ।

समाजमाजात छ त्यसैले राजनीतिमापनिजात हुन्छ । समाजमाजुनजातको ब्रचश्वहुन्छ राजनीतिमापनित्यहिजातको वर्चश्वको साथ साथै निकृष्ठता पनिकायम हुन्छ । यस्ता निकृष्ठता बिभिन्न रुपमाहामि देख्न सक्छौ । 

बाबासाहेव डा. भिम राव अम्बेडकरले सिमान्तको स्वयतता (यउउचभककभम बगतयलयmथ० विना राजनीतिकप्रतिनिधित्वको कल्पनापनिगर्न सकिदैन्भने विचार भारतको सन्दर्भमाव्यत्त गरेका थिए । दलित, मधेशि र जनजातिको स्वयतताको निर्माण हुनसकेका छैन् । यसको लागि डा. अम्बेडकरले अछुतको लागिअलगनिर्वाचन मण्डलको माग गरेका थिए ।

दलितको स्वयततानिर्माणमा अलगनिर्वाचन मण्डल नै एक मात्रविकल्पको रुपमा अगाडि सारेको थियो । दलितको अलगनिर्वाचन मण्डलको मागको विरुद्ध महात्मागान्धिभोक हरताल सम्मगर्नु पर्यो । कथित सत्याग्रहको नाममा अछुतको सत्य र न्यायको अधिकारलाई पुना प्याक्टवाट खारेज गर्न सफलभए र अछुतको राजनीतिकप्रतिनिधित्व र अधिकारवाट बञ्चितगराए । 

वर्तमान राजनीतिक प्रणालि भित्रदलित, मधेशि, जनजाति र महिलाको प्रतिनिधित्वको कुरा गर्नु भनेको दिउसै सपना देख्नु जस्तै हो । यस सन्दर्भमाबहुजनविचारक तथा राजनीतिज्ञ कांशीरामले ‘चमचायुग’ पुस्तकमादलितवाबहुजनको राजनीतिकप्रतिनिधित्वलाई चमचाको संज्ञा दिएको छ । यसलाई गहिरिएर विचार गर्दा नेपालको मुलधार राजनीतिक दलवाट प्रतिनिधित्वगर्ने दलित, जनजाति र मधेशि सहि रुपमाआ—आफनो समुदायको प्रतिनिधित्वगरिरहेका छन् ।

कदापिगरिरहेका छैन् । चमचाको रुपमाआफनो समुदायको मुलमुदासँग सम्झौतागरि एउटा चमचायुगनिर्माणमा योगदानदिईरहेको छ । 

लोकतन्त्रमा गणितको भुमिकाप्रमुख हुन्छ । गणितले नै सवथोक निर्धारण हुन्छ । सिमान्तको गणित बहुसँख्यकभएपनि राजनीतिक सत्तावाट किन र कसरि वहिष्कृत भएभन्ने सन्दर्भमा समिक्षागर्नु पर्छ । सिमान्तएकता (यउउचभककभम गलष्तथ)अनिवार्य सर्त हो ।

यदि उत्पीडनको डण्डा एउटै छ भने पिठ किन एक हुन सकेको छैन् ?दलित, मधेशि, जनजाति, महिलाआदि सवै समाजिक÷राजनीतिकव्रचश्वशालि समुदायसँग एक ढिक्का भएर लढ्नुको कुनै विकल्प छैन् । राजनीतिकलोकतन्त्रको लाभ समाजिक सम्भ्रान्तले मात्रपाउन सक्छन् । सामाजिकन्याय र समानताकोलागि सामाजिकलोकतन्त्रपुर्वसर्त हो ।

समाजिकलोकतन्त्रभनेको जातव्यवस्थाको खारेजिप्रमुखपक्षहो । जातव्यवस्था र लोकतन्त्र एक साथजान सक्दैन् । जातव्यवस्था र लोकतन्त्रअन्तरविरोधिविचार हो ।

जातव्यवस्था सोपानतन्त्र रुपीश्रेणि विभाजनहो जहाँजन्मजातकथितश्रेष्ठले बाँकि सवै सवैमाथिशासनथोपार्ने गर्छन् । सिमान्तको सहमतिमा सम्भ्रान्तको बर्चश्व (जभनझयलथ दथ अयलकभलत) कायमभएको छ ।

सिमान्तले वर्चश्व स्वीकार्ने सहमतिखारेज गर्नु पर्छ । सिमान्तआफ्नो राजनीतिकस्वयततानिर्माणमा सम्पूर्ण शक्तिनिर्माण गर्नु पर्छ । 
(लेखक सामजिक अभियन्ता हुन् ।)

गोलबजार । सिरहाको लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिका ४ मा छोराको रड...

सुरुङ्गा, झापा : झापाको बिर्तामोड नगरपालिका – ७ मा...

कलैया : बारामा यस वर्ष रु एक अर्ब ६२...

गोलबजार । १२ फाल्गुन सिरहाको सिरहा नगरपालिकामा सुर्यनारायण...

राजविराज । सप्तरीको कुशहा स्थित श्रोत केन्द्रमा गुणस्तरिय शिक्षा हामी...

जनकपुरधाम । प्रदेश नम्बर २ का भौतिक पुर्वाधार तथा विकास...

जनकपुरधाम ।प्रदेश नम्बर २ मा ...

सरकारमा आउन राजपालाई प्रधानमन्त्रीको आग्रह...

गोलबजार । बुधबार सिरहाको लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपलिका ४ मा आफनै...

जनकपुरधाम । मिथिला ...

जनकपुरधाम । मिथिला मध्यमा परिक्रमा शुक्रबार धनुषाको पर्वता पुग्ने भएको...

मलंगवा । सामान्यतया एउटा झुलुंगे पुल बनाउन ६ महिनादेखि...

कलैया । बारामा यस वर्ष हिउँदे तरकारी कूल ...

इस्लामावाद । पाकिस्तानको सर्वोच्च अदालतले...

काठमाण्डु । संघीय संसद्अन्तर्गतका ...

गौर । जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय ...

राकेश यादवगौर । नेपाल पत्रकार महासंघ रौतहट शाखाका अध्यक्ष ,सचिव...

जनकपुरधाम ।प्रदेश नम्बर २ मा ...

एमाले, माओवादी पक्षमा, काँग्रेस विपक्षमा...

रत्ननगर, चितवन ; नारायणगढ मुग्लिन सडकखण्डअन्तर्गत चितवनको घुमाउनेमा भारतीय...

पोखरा : बढ्दो सवारी दुर्घटना न्यूनीकरण गर्ने उद्देश्यले पोखरामा...

काठमाडौं । पाकिस्तानको सर्वोच्च अदालतले पूर्वप्रधानमन्त्री नवाज सरिफलाई पार्टी अध्यक्षको...

काठमाडौं । स्पेनिस लिग फुटबलमा रियाल मड्रिडले लेगानेजलाई ३-१ ले...

काठमाडौं । च्याम्पियन्स लिग फुटबलमा स्पेनिस क्लब सेभियाले इङ्ल्यान्डको म्यान्चेस्टर...

नगरकोट : न्यायिक दिवसका अवसरमा समाजवाद अध्ययन केन्द्र भक्तपुरले...

रसुवा : सामान आयात क्रमशः बढ्न थालेपछि रसुवागढी भन्सारको...

काठमाडौँ : आमा समूह तमू समाज बेल्जियमले शीतलहर प्रभावित तराई...

काठमाडौँ : आज बिहान यहाँ ‘गोरखा भूकम्प’को परकम्प गएको छ...

काठमाडौं । सिरियामा विद्रोही नियन्त्रित पूर्वी क्षेत्र गुटामा सरकारी सेनाले...

काठमाडौं । युरोपियन च्याम्पियन्स लिग फुटबलमा चेल्सी र बार्सिलोनाले १-१...