Tue, 13 Nov 2018
ताजा समाचार
सूर्यदेवको आराधना गरी छठपर्व मनाइँदै, यस्तो छ व्रतविधि || बरियारपट्टीको सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव || छठ पर्वमा चढाइने केरा जनकपुरधामको बार्ह बिघा || छठ पर्वमा चढाइने उखु जनकपुरधामको बार्ह बिघ्घा नजिकै || छठको तयारी अन्तिम चरणमा || विपन्न परिवारलाई वडाअध्यक्षको सहयोग || सरकार संघीय शिक्षा ल्याउने तयारीमा || शिक्षामा फड्को मार्दै प्रदेश || गरीब तथा विपन्नलाई छठ पूजाका लागि सामाग्री वितरण || छठ प्रारम्भ, आज खरना || भोजको निहुँमा युवतीमाथि सामूहिक बलात्कार || केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय तहबीच विदा प्रतिष्पर्धा || साँसद रौनियार योजना तर्जुमामा || प्रदेश २ ले खेलमैत्री नीति बनाईने || लागूऔषधसहित एक पक्राउ || नालामा मासु बेच्दा छठ व्रतालुलाई सकस || सुरू भयाे काठमाडौं–जनकपुर पर्यटकीय बस सेवा || गलत सूचना दिने पक्राउ || छठका लागि बाँसको सामग्री बनाउन व्यस्त मरिक समुदाय || विष्फोटक पदार्थ नष्ट || राजपुत क्षेत्रिय समाज नेपालको नवनिर्मित भवनको समुदघाटन सम्पन्न || तिहारमा रु ५० लाखको फूलमालाको कारोबार || रेडियो नेपालका पूर्व सम्पादक मास्केको निधन || सामुदायिक विद्यालयलाई सहयोग || पाँच घर जलेर नष्ट || राति १० बजेपछि देउसी भैलो खेल्न रोक || मनाइयो कुकुर तिहार || महिन्द्रा ब्रान्डका गाडिहरुको मेगा डेलिभरी कार्यक्रम || सेतो ब्राउन सहित महिला पक्राउ || विद्यापति स्मृति त्रिद्विवसीय || नगरपालिकाको मोबाइल एप्स || आगलागीबाट एकको मृत्यु || चोरीका सामान सहित ३ पक्राउ || सामुदायिक प्रहरी साझेदारीको संरचना गठन || जानकी मन्दिरको लागि पौने ८ करोड दिने || काँग्रेसको आन्दोलन स्थगन || लागुऔषध सहित २ पक्राउ || गाडी खरिदमा व्यापक कमिसन || जनकपुरमा दुई भारतीय नागरिक मृत फेला || चीनमा ट्रकको ठक्करबाट १५ जनाको मृत्यु, ४४ घाइते ||
स्थानीय निर्वाचन र सीमान्त

जेठ ८, २०७४


राजकिशोर रजक 


पहिलो चरनको निर्वाचन सकेको छ ।मत परिणाम आईरहेको छ । मत परिणाम परम्परागत नै देखिन्छ । दोस्रो चरणको निर्वाचनको मिति जेष्ठ ३१ गते तय भएको छ । मधेशको माग संविधान संसोधनवाट सम्बोधननगरे सम्म शान्तिपूर्ण, स्वतन्त्र र भयरहितनिर्वाचनहुने कुरामाशंका नै छ । मधेश नेपाली राजनीतिको केन्द्रमाभएराज्यको सम्पूर्ण संसाधनमापहुँचपाएका छैन् । 

निर्वाचनलोकतन्त्रको अनिवार्य सर्त हो । जनताले आफ्नो प्रतिनिधिआवधिक रुपमानिर्वाचनमार्फत छनौट गर्छन् । जनता, राजनीतिकदल, जनप्रतिनिधि र सरकारि अधिकारि लोकतान्त्रिकशासनकाप्रमुख सरोकारवालाहुन् । यी सरोकारवालाको विचमालोकतान्त्रिकजवाफदेहिताको सम्बन्धकायम हुन्छ । अधिकार र कर्तब्यको परिभाषा स्पष्ट गरिएका हुन्छन् । 

संसद जसलाई लोकतन्त्रको मंदिर पनि भन्छ त्यहाँ समानता र न्यायको मात्र कुरा हुँदैन् सिमान्तको प्रतिनिधित्व र अधिकारलाई कटौति र निशेध गर्ने कुरा पनि हुन्छ । प्रमुखदलकामहिला संसद दलितमहिलालाई स्थानीयतहमाअनिवार्य सहभागिता गराउने व्यवस्थालाई हकाहाकिखारेज गर्न माग गरेको छ । सवै वडामा दलितमहिला भेटाउन गाह«ो छ रे ।

दलितको कारण महिलाको प्रतिनिधित्वमा असर गर्छ भने कुतर्क कतिको न्याय संगत छ ? के आधारमा संसद जस्तो गरिमामय स्थानमाविनाकुनै अनुसन्धानदलितको प्रतिनिधित्व घटाउने कुरा गरेका छन् ?जनप्रतिनिधिजनताप्रतिजवाफदेहि तथाजिम्मेवारि बोध हुनु पर्छ कि पर्दैन् ? गैर जिम्मेवार अभिव्यत्तिलोकतन्त्रमाहुदैन् दलतन्त्रवा गुटतन्त्रमा होला ।

वर्तमान तन्त्रवाट लोक तङ्ग भैसकेका छन् । तन्त्रमाथिलोकको नियन्त्रण छैन् । तन्त्रमाथि देउवा, ओलि, दहाल, थापा, नेपाल, खनालको पूर्ण नियन्त्रण कायम छ । 
राजनीतिकलोकतन्त्रले जनतालाई राजनीतिक रुपमा स्वतन्त्रता र समानताको अधिकार दिन्छ । एक व्यत्ति एक भोट एक मुल्यको विचारलाई आत्म साथ गर्छ । नेपालको राजनीतिकलोकतन्त्रमाहिमालमा १३ र १७हजार, पहाडमा २२ र ३१ हजार र तराई÷मधेशमा ४० र ६० हजार जनसंख्याको निर्धारण गरेको छ । मतलव एक व्यत्ति एक भोट एक मुल्यको सिद्धान्तलाई नजरअन्दाजगरिएको छ । 
राजनीति समाजको दर्पण हुन्छ । समाजको बनौट सोपानतन्त्रमाआधारित श्रेणिकृत छ जुनजन्मको आधारमानिर्धारण हुन्छ । प्रत्येक एक जातले आफु कुनै एक जातभन्दाश्रेष्ठ छु भने मनोविज्ञान र व्यवहार प्रदर्शन गर्छ । समाजको बनौट अलोकतान्त्रिक, असमानता र अन्यायमाआधारित छ ।

समाजमालोकतन्त्रनभए पछि राजनीतिमालोकतन्त्रहुने कुरै भएन । सामाजिकलोकतन्त्रविनाको राजनीतिकलोकतन्त्रको कुनै औचित्यहुदैन् । समाजिक र आर्थिक रुपमाअसमानभए पछि राजनीतिक रुपमा समानहुनुको खासै अर्थ हुदैन् ।
हम्रो सन्दर्भमा राजनीतिकप्रतिनिधित्वभनेको के हो ?के को र कसको प्रतिनिधित्वगर्ने भनेको हो ?दलप्रतिनिधि र जनप्रतिनिधिमा के फरक छन् ?दललोकतन्त्रको प्रमुख एक्टर हो तर दलमालोकतन्त्रको अभास सम्महुदैन् । दलपनिसिङ्गो रहेन । दलभित्र गुटगत प्रतिनिधित्व निर्णायकहुनथालेका छन् । दलको बनौटमा विविधता, समावेशिता, सह—शासनको रतीपनिगन्धपाउनमुस्किल छ । यसो देखाउनको लागिमधेशि, जनजाति, दलित, महिलाका केहि अनुहार प्राविधिक रुपमा देख्न सकिन्छ । राजनीतिकप्रतिनिधित्वभनेको जनताको चाहना, रुचि र आवश्यकताको प्रतिनिधित्वगर्नु हो । दलितको चाहना छुवाछुत मुत्त समाज, गरिमामयजीवन, समानता र स्वतन्त्रताको अनुभुतिगर्नु हो । दलितको चाहनामुलधार राजनीतिकदल र वर्तमान प्रक्रियावाट सम्भव नै छैन् ।

समाजमाजात छ त्यसैले राजनीतिमापनिजात हुन्छ । समाजमाजुनजातको ब्रचश्वहुन्छ राजनीतिमापनित्यहिजातको वर्चश्वको साथ साथै निकृष्ठता पनिकायम हुन्छ । यस्ता निकृष्ठता बिभिन्न रुपमाहामि देख्न सक्छौ । 

बाबासाहेव डा. भिम राव अम्बेडकरले सिमान्तको स्वयतता (यउउचभककभम बगतयलयmथ० विना राजनीतिकप्रतिनिधित्वको कल्पनापनिगर्न सकिदैन्भने विचार भारतको सन्दर्भमाव्यत्त गरेका थिए । दलित, मधेशि र जनजातिको स्वयतताको निर्माण हुनसकेका छैन् । यसको लागि डा. अम्बेडकरले अछुतको लागिअलगनिर्वाचन मण्डलको माग गरेका थिए ।

दलितको स्वयततानिर्माणमा अलगनिर्वाचन मण्डल नै एक मात्रविकल्पको रुपमा अगाडि सारेको थियो । दलितको अलगनिर्वाचन मण्डलको मागको विरुद्ध महात्मागान्धिभोक हरताल सम्मगर्नु पर्यो । कथित सत्याग्रहको नाममा अछुतको सत्य र न्यायको अधिकारलाई पुना प्याक्टवाट खारेज गर्न सफलभए र अछुतको राजनीतिकप्रतिनिधित्व र अधिकारवाट बञ्चितगराए । 

वर्तमान राजनीतिक प्रणालि भित्रदलित, मधेशि, जनजाति र महिलाको प्रतिनिधित्वको कुरा गर्नु भनेको दिउसै सपना देख्नु जस्तै हो । यस सन्दर्भमाबहुजनविचारक तथा राजनीतिज्ञ कांशीरामले ‘चमचायुग’ पुस्तकमादलितवाबहुजनको राजनीतिकप्रतिनिधित्वलाई चमचाको संज्ञा दिएको छ । यसलाई गहिरिएर विचार गर्दा नेपालको मुलधार राजनीतिक दलवाट प्रतिनिधित्वगर्ने दलित, जनजाति र मधेशि सहि रुपमाआ—आफनो समुदायको प्रतिनिधित्वगरिरहेका छन् ।

कदापिगरिरहेका छैन् । चमचाको रुपमाआफनो समुदायको मुलमुदासँग सम्झौतागरि एउटा चमचायुगनिर्माणमा योगदानदिईरहेको छ । 

लोकतन्त्रमा गणितको भुमिकाप्रमुख हुन्छ । गणितले नै सवथोक निर्धारण हुन्छ । सिमान्तको गणित बहुसँख्यकभएपनि राजनीतिक सत्तावाट किन र कसरि वहिष्कृत भएभन्ने सन्दर्भमा समिक्षागर्नु पर्छ । सिमान्तएकता (यउउचभककभम गलष्तथ)अनिवार्य सर्त हो ।

यदि उत्पीडनको डण्डा एउटै छ भने पिठ किन एक हुन सकेको छैन् ?दलित, मधेशि, जनजाति, महिलाआदि सवै समाजिक÷राजनीतिकव्रचश्वशालि समुदायसँग एक ढिक्का भएर लढ्नुको कुनै विकल्प छैन् । राजनीतिकलोकतन्त्रको लाभ समाजिक सम्भ्रान्तले मात्रपाउन सक्छन् । सामाजिकन्याय र समानताकोलागि सामाजिकलोकतन्त्रपुर्वसर्त हो ।

समाजिकलोकतन्त्रभनेको जातव्यवस्थाको खारेजिप्रमुखपक्षहो । जातव्यवस्था र लोकतन्त्र एक साथजान सक्दैन् । जातव्यवस्था र लोकतन्त्रअन्तरविरोधिविचार हो ।

जातव्यवस्था सोपानतन्त्र रुपीश्रेणि विभाजनहो जहाँजन्मजातकथितश्रेष्ठले बाँकि सवै सवैमाथिशासनथोपार्ने गर्छन् । सिमान्तको सहमतिमा सम्भ्रान्तको बर्चश्व (जभनझयलथ दथ अयलकभलत) कायमभएको छ ।

सिमान्तले वर्चश्व स्वीकार्ने सहमतिखारेज गर्नु पर्छ । सिमान्तआफ्नो राजनीतिकस्वयततानिर्माणमा सम्पूर्ण शक्तिनिर्माण गर्नु पर्छ । 
(लेखक सामजिक अभियन्ता हुन् ।)

जनकपुरधाम : छठ पर्वको मुख्य दिन आज साँझ अस्ताउँदो...

सिरहा । बरियारपट्टी गाउँपालिकामा रहेका सरकारी अस्पतालमा औषधिको अभाव भएपछि...

छठ पर्वमा चढाइने केरा जनकपुरधामको बार्ह बिघा ...

छठ पर्वमा चढाइने उखु जनकपुरधामको बार्ह बिघ्घा नजिकै...

अनिल कुशवाहा , महेन्द्रनगर (धनुषा) । ...

जीतपुर । दलित, गरिब तथा बिपन्न बर्गहरुलाई छठ मनाउनकोे लागि...

कुलदिप दास ( प्रेम ) , जनकपुरधाम : जनकपुरधाम...

जनकपुरधाम । छठ पर्व आईतवारबाट विधिवत प्रारम्भ भएको छ ।छठको...

लहान । सिरहा जिल्लाको लक्ष्मीपुर पतारी गाउँ पालिका–२ की एक...

वीरगञ्ज । देशभरी नै लोकप्रिय बन्न थालेको छठ पर्वको अवसरमा...

वीरगञ्ज । पर्सा जिल्ला निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ बाट प्रतिनिधि...

जीतपुर (सिमरा) ।बाराको जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका बासीहरु ...

जनकपुरधाम : दीपज्योती टुर्स एण्ड ट्राभल प्रालिले पहिलोपटक काठमाडौंबाट पर्यटकीय...

बाजुरा : १०० नं मा फोन गरेर गलत सूचना...

इनरुवा : छठ पर्व शुरु भएसँगै सुनसरीका मरिक समुदायलाई अहिले...

सिरहा । सिरहाको औरही गाउँपालिकाका सशस्त्र वेश क्याम्पमा वाडा नम्बर...

राजपुत क्षेत्रिय समाज नेपालको नवनिर्मित भवनको समुदघाटन सम्पन्न ...

जनकपुर : यस वर्ष तिहारमा जनकपुरमा रु ५० लाख...

काठमाडौँ : रेडियो नेपालका पूर्व समाचार सम्पादक तथा प्रसारक...

लेखनाथ : कास्कीको पोखरा महानगरपालिका–३१ बेगनासस्थित आनन्दज्योति माविमा विद्यार्थीसँगै...

कृष्णनगर : कपिलवस्तुको शिवराज नगरपालिका–१० इस्लामनगरस्थित तिहारका लागि बालेको...

काठमाडौँ, : जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौँले राति १० बजेभन्दा...

काठमाडौँ : यमपञ्चकको दोस्रो दिन आज इमान्दारीपूर्वक घरको सुरक्षामा...

जनकपुरधाम । नेपालको लागी महिन्द्रा गाडिको आधिकारीक बिक्रेता ...

गोलबजार , सिरहा : लागूऔषध सेतो ब्राउन ...

जनकपुरधाम : जनकपुरमा विद्यापति ट्रस्टले त्रिद्विवसीय विद्यापति स्मृति पर्व...

लमजुङ : बेंसीशहर नगरपालिकाले ‘बेंसीशहर नगरपालिका’ नामक मोबाइल एप्स...

मेलम्ची : सिन्धुपाल्चोकको पाँचपोखरी थाङ्पालगाउँपालिका–५ गुन्सामा गए राति १...

चन्द्रपुर । रौतहटको चन्द्रनिगाहपुरमा रहेको चा“द अफसेट प्रेसबाट समान चार्ने...

सिरहा । सिरहाको बरियारपट्टी ईलाका प्रहरी कार्यालय परिसरमा गाउँपालिका स्तरिए...

जनकपुरधाम । प्रदेश २ का मुख्यमन्त्री मो. लालबाबु राउत गद्दीले...

मलंगवा । सर्लाहीको रामनगर गोली काण्ड पछि आन्दोलित बनेका नेपाली...

बर्दिवास । जनकपुरधामबाट काठमाण्डु तर्फ जाने नेपाल माईक्रोको चेकजाँच गर्ने...

गाडी खरिदमा मेयर साह नजिकका केहि कर्मचारी र उनको प्रत्यक्ष...

जनकपुरधाम : जनकपुरमा आईतवार दुई भारतीय नागरिक मृत अवस्थामा...

बेइजिङ । ट्रक चालकले नियन्त्रण गुमाएपछि ट्रकले ठक्कर दिएर चीनको...