Sun, 05 Aug 2018
ताजा समाचार
अफगानिस्तानमा आत्मघाती दुई हमला, ३५ को मृत्यु ७० घाइते || इन्डोनेसिया र चीनमा भूकम्प || एप्पलको बजार मूल्य १० खर्ब डलर पुग्यो || जिम्बाबेमा विपक्षीद्वारा मतपरिणाम बहिस्कार || दुई मन्त्रीलाई शपथः चार महिला || रु २१ अर्ब ८० करोड राजश्व संकलन || पहिलो पटक प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीशको नाम अस्वीकृत || भौतिक पूर्वाधार तथा विकास मन्त्रालयमा नयाँ संरचना बन्दै || मन्त्री विश्वकर्माद्वारा निरीक्षण || आयुर्वेद, प्राकृतिक चिकित्सा पाठ्यक्रममा समावेश हुने || ट्रम्पको भारत भ्रमण निश्चित भइनसकेको अमेरिकी भनाइ || पिएमएल–एन नेताद्वारा पूर्व प्रधानमन्त्री शरीफसँग भेट || क्यालिफोर्निया डढेलोबाट एक हजार घर नष्ट || म्यानमारमा बाढीका कारण डेढलाख मानिस विस्थापित || सेन्ट्रल अफ्रिकन रिपब्लिकमा मारिएका रुसी पत्रकारलाई यातना नदिइएको पुष्टि || गुगलले चीनका लागि सेन्सर–मैत्री सर्च इन्जिन विकास गर्दैछः स्रोत || मुलुकलाई काठमा आत्मनिर्भर बनाउँछौँ : वनमन्त्री बस्नेत || दोलखामा ४.२ रिक्टरको परकम्प || घरजग्गा कारोवारबाट रु दुई करोड २८ लाख राजश्व || राष्ट्रियसभाका समितिमा रहने सदस्यको नाम अनुमोदित || आँखा पाक्ने रोगका बिरामी बढे || सरकारलाई आर्थिक र राजनीतिक रुपान्तरण गर्न समय दिनुपर्ने : अध्यक्ष || ट्याक्टर दुर्घटनामा दुईको मृत्यु || विकास र समृद्धिको नारा पूरा गर्न सक्दैनः नयाँ शक्ति || स्वास्थ्य सेवा केन्द्रमा सिलबन्दी || दश महिनाभित्र भैरहवाबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडान शुरु हुन्छ : मन्त्री अधिकारी || प्रदेश नं १ : दुई विधेयक पारित || पैसा र पहुँच नहुनेले सेयरमा हेरेरै बस्ने प्रवृत्तिको अन्त्यः मन्त्री || डुबेर बालिकाको मृत्यु || क्रिकेटः श्रीलंकाले पहिलो ब्याटिङ रोज्यो || राष्ट्रसंघीय महासचिव जापान जाने || प्रदेश नं. ७ प्रदेशसभा सदस्यद्वारा समसामयिक विषयमा ध्यानाकर्षण || महिला शिक्षित नभएसम्म सामाजिक विकृति अन्त हुन्न : मुख्यमन्त्री राउत || काँग्रेसले तीन दिन आधा झण्डा झुकाउने || बडाहाकिमका छोरा बने देशकै सर्वोकृष्ट किसान || पर्सागढीमा ‘विपन्नको आँगनमा मेयर’ कार्यक्रम || शोक प्रस्ताव पारित || कुरा गरिरहेकै समयमा मोबाइल फोन विस्फोट हुँदा युवकको मृत्यु || नेपाली क्रिकेटको तीन दशकः एक दिवसीय खेल्दासमेत पूर्वाधार निर्माणमा ढिलाइ || नयाँ दिल्लीमा दलालको फन्दाबाट ३९ नेपाली महिलाको उद्धार ||
राम–जानकी मार्ग र जनकपुरको भविष्य

जेठ २४, २०७४

 



 संस्कृतिको साथै जनकपुर मिथिला कलाको पनि केन्द्र हो तर आजभोलि बाहिर जति चर्चा छ, जनकपुरमा कलाको क्षेत्र धुमिल बनेको जस्तो देखिन्छ । 

वास्तवमा राम–जानकी राजमार्गको निर्माण सम्पन्न भएपछि भारतीय पर्यटकहरुको आगमन नयाँ रुपमा जब हुन थाल्छ, त्यसवेला जनकपुरको परिचय परम्परागत किसिमको होओस् नै तर धेरै नयाँपनहरुको साथमा यदि जनकपुरले अयोध्यालाई चिनाउन सक्छ भने केही वर्षमै नेपालको सबैभन्दा कम श्रमिक विश्व बजारमा पठाउने जिल्लाको रुपमा धनुषा नहोला भन्न सकिन्न । 
—    सञ्जय मित्र


नेपालमा राम–जानकी मार्गको उति धेरै चर्चा सुनिँदैन । तर राम–जानकी पथ वा मार्ग वा राजमार्गको चर्चा भारतमे भने धेरै छ । 

उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री आदित्यनाथ योगीले मुख्यमन्त्रीको हैसियतमा गरेको पहिलो अयोध्या यात्राको क्रममा भारत सरकारको लगानीमा राम जन्मभूमि र जानकी जन्मभूमिलाई जोड्न चार लेनको राजमार्गको निर्माणको प्रसंग उठाएका छन् ।

 अयोध्या र जनकपुरलाई जोड्न भारत सरकारको लगानीमा चार लेनको एउटा विशाल राजमार्गको निर्माण भइरहेको प्रसंगले नेपालीहरुमा पनि खुसी थपेको छ । यस राजमार्गको निर्माण सम्पन्न भएपछि दुई देशका हिन्दु समुदायबीच सम्बन्धको एउटा साँच्चै नयाँ मार्ग खुल्ने छ ।

यसले जनकपुर र अयोध्याको सांस्कृतिक सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउनेमात्र होइन, दुई देशबीच जनस्तरमा यसको महत्वलाई थप बलियो बनाउने कुरामा अलिकति पनि शंका छैन ।
नेपाल र भारतबीच सांस्कृतिक सम्बन्ध  धरतीको इतिहासजतिकै पुरानो छ । 

सम्भवतः धरतीको जन्म भएदेखि नै वा संस्कृतिको कुरा आएदेखि नै दुवै देशबीच सम्बन्ध स्थापित भएको हो ।
 दुवै देशबीच सम्बन्धको अर्थ नबुझीकनै स्थापित भएको सम्बन्धले राजनैतिक सीमा नाघेकै छ । 
दुई देशबीचको राजनैतिक सम्बन्ध जस्तोसुकै भए पनि सांस्कृतिक सम्बन्ध भने इतिहासले जन्म लिनुअघिदेखि नै एकैनाशको रहिआएको छ ।

दुवै देशका जनतामा सांस्कृतिक दृष्टिकोणले कुनै भिन्नता छैन, कुनै फरक रहेको देखिँदैन । यी दुई सार्वभौम सत्तासम्पन्न अलग अलग देश हुन् तर दुई देशको सांस्कृतिक एकता अद्वितीय रहेको छ । 

आज पनि बेटीरोटीको सम्बन्ध रहेको यी दुई देशमा राम र सीताको वैवाहिक सम्बन्धलाई लिएर दुवैतिर गर्व गर्ने प्रवृत्ति छ ।
सीता नेपालकी चेली हुन् । जनकपुरकी छोरी हुन् । तत्कालीन राजा जनककी पुत्री हुन् । यसै गरी अयोध्याका तत्कालीन राजा दशरथका छोरा राम हुन् । 

हिन्दुहरुले मर्यादा पुरुषोत्तम मानी पूजा गर्ने राम र आदर्श नारी भनेर पूजा गर्ने सीताबीच तत्कालीन चलनअनुसार विवाह सम्पन्न भएको थियो । 

दुवैको विवाह सम्पन्न भएको दिन अहिले पनि जनकपुरले उत्सव मनाउँछ । रामको जन्म भएको दिन पनि जनकपुरले उत्सव मनाउँछ भने सीता जयन्ती पनि भव्यतापूर्वक मनाउँछ । 

अयोध्यामा पनि राम जन्म दिवस र सीता जयन्ती भव्यतापूर्व मनाइन्छन् । तर एउटा साह्रै सुन्दर सांस्कृतिक सम्बन्ध दुवैको विवाह भएको दिनको हो । 

आजसम्म यस दिन अयोध्याबाट जन्ती जनकपुर आउँछ । यसले राम जानकी विवाहको पौराणिकतलाई सम्झना गराउँछ । दुवैतिरका साधुहरुबीच जुन किसिमको सम्बन्ध छ, कुनै यान्त्रिक शब्दले वर्णनको सामथ्र्य राख्न सक्दैन ।

यथार्थमा राजनीतिक सीमाबाहेक दुई देशबीच कुनै सांस्कृतिक भिन्नता नरहेको वर्तमानमा अयोध्या र जनकपुरको तीर्थाटन अर्थात धार्मिक पर्यटनका लागि एउटा नयाँ आकाशको खोजी भएको छ । 

यस राम–जानकी मार्गले दुवै सहरमा पर्यटनको एउटा नयाँ रुटको व्यवस्थापन गर्ने कुरामा दुई मत छैन । यसको सम्बन्ध धार्मिक पर्यटनसित मात्रै होइन, सांस्कृतिक सम्बन्धमा थप नयाँपन आउने निश्चित छ । 
राम–जानकी राजमार्गको निर्माणले जनकपुरको भाग्य र भविष्य नयाँ किसिमले परिवर्तन हुने सम्भावना छ ।
 अहिले जुनरुपमा र जसरी जनकपुरको समृद्धि र सम्बन्ध नेपाल तथा भारतका विभिन्न सहरसित रहेको छ, राम–जानकी राजमार्गले पूर्णता प्राप्त गरेपछि बदलिने छ । 

यता नेपालमा काठमाडौँलाई तराईसित जोड्ने एक घन्टाको द्रुतमार्गले जनकपुरको यात्रालाई छोटो बनाउने छ भने अर्कोतिर भारतका विभिन्न सहरसित जनकपुरलाई जोड्ने छ । 

विश्वका हिन्दुहरुको मानसिकताको एकाकार मात्र जनकपुरसित जोडिने होइन कि जनकपुर चाहिँ सडकमार्गले धेरै मानिसको नजिक हुने छ । 

अहिले हजारौँको संख्यामा जनकपुर पुग्ने पर्यटकहरु राम–जानकी मार्ग र द्रुतमार्गको निर्माणपछि लाखौँको संख्यामा पुग्न थाल्ने छन् । यो कुनै निराधार कल्पना होइन, सार्थक हुने किसिमको सपना रहेको छ ।
विशाल भारतसित सडकमार्गको सिधा सम्बन्ध र सञ्जालमा जनकपुर गाँसिएपछि जनकपुरको मात्र नभएर सिँगो धनुषा जिल्लाको भाग्यमा परिवर्तन ल्याउने छ । 

यो यसकारण पनि महत्वपूर्ण छ कि नेपालको तथ्यांक हेर्दा सबैभन्दा बढी धनुषा जिल्लाबाटै बाहिरिने छन् । देशको पचहत्तर जिल्लामध्ये कामदारको रुपमा विदेशमा रोजगारीमा जाने सबैभन्दा बढी धनुषाको रहेको छ । 
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको क्षेत्रीय कार्यालय जनकपुरका अधिकृत इन्द्रजीत सहनीले उपलब्ध गराएको तथ्यांक अनुसार देशबाट सबैभन्दा बढी नेपाली नागरिक विदेसिएको वर्ष २०७०।७१ हो । यस वर्ष पाँच लाख सत्ताइस हजार आठ सय चौधजना नेपाली विदेसिएका छन् । 

धनुषा जिल्लाको तथ्यांक हेर्दा २०७१।७२ सम्म एक लाख आठ हजार नौ सय अडसठी जना विदेशमा कामको खोजीमा गएका छन् ।

कुनै एक जिल्लाबाट विदेशमा कामको खोजीमा गएको सबैभन्दा धेरै यही अर्थात धनुषाकै भएको तथ्यांकमा देखिएको मानव अधिकार आयोग जनकपुरका अधिकृत सहनीको भनाइ छ । 
यहाँ यो प्रसंग किन कोट्याउन खोजिएको हो भने मधेसको जिल्ला भएर पनि धनुषा सबैभन्दा बढी वैदेशिक रोजगारमा जानुको पछाडिको मुख्य कारण यहाँको बेरोजगारी नै हुनुपर्छ ।

 वैदेशिक रोजगारीमा सबैभन्दा बढी पठाइरहेको धनुषा जिल्लाको नामकरण जुन ठाउँको आधारमा भएको मानिन्छ, त्यो पनि विशाल सम्भावना भएको पर्यटकीय ठाउँ हो । 

जिल्लामा धनुषा किन भयो भनेर जनकपुर आउने जो कोहीले पनि धनुषाको भ्रमण नगरी छोड्दैन । यसले पर्यटकको कम्तीमा एक दिनको बसाइँ अवधिलाई लम्ब्याउँछ ।

वैदेशिक रोजगारीमा नेपालको सबैभन्दा बढी श्रमिक निर्यात गर्ने धनुषा जिल्लालाई एकसाथ तीनवटा सम्भावना प्राप्त भइरहेको छ । 

प्रदेश नम्बर दुईको राजधानी पनि जनकपुरको सपना हो । अहिलेसम्मको अवस्थालाई हेर्दा करिब निश्चितजस्तै छ ।

जनकपुरलाई राजधानी बनाइनु, राम–जानकी राजमार्गले जनकपुरलाई अयोध्यासित जोड्नु र द्रुतमार्गको निर्माणले प्रदेश नम्बर दुईको सबैभन्दा ठूलो धार्मिक तथा पर्यटकीय केन्द्र जनकपुर नजिकिनुले जनकपुरको भविष्यलाई नयाँ रेखाले कोर्ने सम्भावनालाई बढाएको छ । 

अबको एक दशकमा जनकपुर अहिलेकोजस्तो नरहने निश्चित नै छ । यस सम्भावनाको अनुकूल जनकपुरले आफूलाई बनाउँदै वर्तमान कल्पनाभन्दा अझ एक कदम अगाडि बढ्नु आवश्यक छ किनभने जनकपुरको मुख्य समस्या भनेको फोहोर र लामखुटे हो ।

 मधेस आन्दोलनपछि जनकपुरमा फोहोर बढेको मानिँदैछ । दुनियाँ विकासतिर लम्किँदै गर्दा जनकपुरमा भने मधेस आन्दोलनपछि खासै आकर्षण थपिएको छैन ।

अहिले आएर भारतसितको सडक छ लेनले जोडिँदैछ । जनकपुरको सफाइ तथा लामखुटे नियन्त्रणमा तत्काल ध्यान पुग्नु जरुरी छ । 
जनकपुर धार्मिक केन्द्रमात्र नभएर सांस्कृतिक वर्तमान पनि हो । भारतमा अहिले स्वच्छ भारत अभियान चलिरहेको छ । जनकपुरमा स्वच्छता आवश्यक छ ।

 धार्मिक दृष्टिले यहाँका पोखरीहरु निकै महत्वपूर्ण छन्, पोखरीहरु स्नान गर्न सक्ने बन्न सकून् स्वच्छ भएर । यहाँका बाटा र नालाहरु सफा बनून् ।

 सडक किनार भएर हिँड्ने बटुवालाई नाला नगन्हाओस् । सडक किनारमा हरिया रुखहरु रोपियून् जसले सुन्दरता दिनुका साथै यहाँको वातावरणलाई राम्रो बनाओस् ।

यसले पर्यटनलाई सहयोग पुग्छ । पर्यटनलाई सहयोग पुग्नुको अर्थ हो जनकपुरको समृद्धि हुनु ।
 जनकपुरको समृद्धि नचाहने कोही हुन सक्दैन । मिथिला कलाले विश्वको ध्यानाकृष्ट गरेको छ तर कला संग्रहालय बन्न सकेको छैन ।

 संस्कृतिको साथै जनकपुर मिथिला कलाको पनि केन्द्र हो तर आजभोलि बाहिर जति चर्चा छ, जनकपुरमा कलाको क्षेत्र धुमिल बनेको जस्तो देखिन्छ । 

वास्तवमा राम–जानकी राजमार्गको निर्माण सम्पन्न भएपछि भारतीय पर्यटकहरुको आगमन नयाँ रुपमा जब हुन थाल्छ, त्यसवेला जनकपुरको परिचय परम्परागत किसिमको होओस् नै तर धेरै नयाँपनहरुको साथमा यदि जनकपुरले अयोध्यालाई चिनाउन सक्छ भने केही वर्षमै नेपालको सबैभन्दा कम श्रमिक विश्व बजारमा पठाउने जिल्लाको रुपमा धनुषा नहोला भन्न सकिन्न । 

गार्डेज, अफगानिस्तान : अफगानिस्तानको पूर्वी सहर गार्डेजमा भएका आत्मघाती हमलाम...

जाकार्ता : इन्डोनेसियाको पूर्वी भागमा पर्ने मालुकु प्रान्तमा शुक्रबार...

न्यूयोर्क : आइपड, आइफोन र आइप्याडको उत्पादक कम्पनी एप्पलले बिहीबार...

हरारे : जिम्बाबेको प्रमुख विपक्षी गठबन्धन मुभमेन्ट फर डेमोक्रेटिक...

काठमाडौँ : राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नवनियुक्त दुई मन्त्रीलाई पद तथा...

चितवन : आन्तरिक राजश्व कार्यालय भरतपुरले आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा...

काठमाडौँ : नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीशको नाम...

धनगढी : प्रदेश नं ७ को भौतिक पूर्वाधार तथा...

काठमाडौँ : युवा तथा खेलकूदमन्त्री जगतबहादुर सुनार (विश्वकर्मा) ले नेपालमा...

काठमाडौँ : राष्ट्रिय पाठ्यक्रम विकास तथा मूल्यांकन परिषद्को आज बसेको...

वासिङटन : अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प भारत जाने निश्चित भइनसकेको...

इश्लामावाद, पाकिस्तान : पाकिस्तान मुस्लिम लिग–नवाज (पिएमएल–एन) का नेता सेहवाज...

लस एन्जलस, संयुक्तराज्य अमेरिका : क्यालिफोर्नियाको जङ्गलको केही भागमा लागेको...

बागो, म्यानमार : दक्षिणपश्चिमी म्यानमारमा भीषण वर्षापछि आएको बाढीको कारण...

मस्को : यसै हप्ता सेन्ट्रल अफ्रिकन रिपब्लिकमा मारिएका रुसी पत्रकारलाई...

बेइजिङ : गुगलले चीनको कठोर सेन्सरसीप (नियन्त्रण) नियमलाई सम्बोधन गर्नेगरी...

काठमाडौँ : वन तथा वातावरणमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेतले काठकोे उत्पादनमा वृद्धि...

काठमाडौँ : दोलखाको नाम्दु आसपास केन्द्रबिन्दु भएर आज गोरखा भूकम्पको...

म्याग्दी : जिल्लामा घरजग्गा कारोवारबाट आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा...

काठमाडौँ : राष्ट्रियसभा मातहतका चार विषयगत समितिमा रहने सदस्यको...

तुलसीपुर : राप्ती आँखा अस्पताल दाङमा आँखा पाक्ने रोगका बिरामी...

विराटनगर : राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष कमल थापाले वर्तमान सरकारलाई...

रोल्पा : गएराति रोल्पा माडी गाउँपालिका–१ धारावाङमा भएको ट्याक्टर दुर्घटनामा...

काठमाडौँ : नयाँ शक्ति पार्टी नेपालले विकास र समृद्धिको...

काठमाडौँ : अनुगमनका क्रममा क्लिनिक सञ्चालनसम्बन्धी कुनै पनि कागजातहरु फेला...

काठमाडौँ : संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उडड्यनमन्त्री रवीन्द्र अधिकारीले आगामी...

विराटनगर : प्रदेश नं १ को प्रदेश सभाको आज बसेको...

दोलखा : ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइमन्त्री वर्षमान पुनले पैसा...

बनियानी, झापा : झापाको मेचीनगरमा एक बालिकाको डुबेर मृत्यु भएको...

दाम्बुल्ला, श्रीलंका : श्रीलंका र दक्षिण अफ्रिकाबीचको दोस्रो एक दिवसीय...

संयुक्त राष्ट्रसंघ : संयुक्त राष्ट्रसंघीय महासचिव एन्टोनियो गुटर्रेस नागासाकी समारोहमा...

धनगढी : प्रदेश नं ७ प्रदेशसभाको आज बसेको बैठकको विशेष...

महेन्द्रनगर, धनुषा : प्रदेश २ मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले महिला शिक्षित...

काठमाडौँ : नेपाली काँग्रेसले पार्टीका पूर्व केन्द्रीय सदस्य एवं...

गोरखा । उनी काठमाडौंको खानदानी परिवारमा जन्मिएका थिए । बाबु...

वीरगञ्ज । पर्साको पर्सागढी नगरपालिकाले ‘विपन्नको आँगनमा मेयर’ कार्यक्रमसहित चालु...

काठमाडौँ,: राष्ट्रिय सभाको आजको बैठकले प्रजातान्त्रिक एवं लोकतान्त्रिक आन्दोलनका अथक...

नयाँ दिल्ली । मोबाइल फोनमा कुरा गरिरहेको समयमा अचानक...

काठमाडु । नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट काउन्सिल (आइसिसी)को मान्यता...

काठमाडु । भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीबाट ३९ नेपाली महिलाको...