Sat, 04 Aug 2018
ताजा समाचार
अफगानिस्तानमा आत्मघाती दुई हमला, ३५ को मृत्यु ७० घाइते || इन्डोनेसिया र चीनमा भूकम्प || एप्पलको बजार मूल्य १० खर्ब डलर पुग्यो || जिम्बाबेमा विपक्षीद्वारा मतपरिणाम बहिस्कार || दुई मन्त्रीलाई शपथः चार महिला || रु २१ अर्ब ८० करोड राजश्व संकलन || पहिलो पटक प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीशको नाम अस्वीकृत || भौतिक पूर्वाधार तथा विकास मन्त्रालयमा नयाँ संरचना बन्दै || मन्त्री विश्वकर्माद्वारा निरीक्षण || आयुर्वेद, प्राकृतिक चिकित्सा पाठ्यक्रममा समावेश हुने || ट्रम्पको भारत भ्रमण निश्चित भइनसकेको अमेरिकी भनाइ || पिएमएल–एन नेताद्वारा पूर्व प्रधानमन्त्री शरीफसँग भेट || क्यालिफोर्निया डढेलोबाट एक हजार घर नष्ट || म्यानमारमा बाढीका कारण डेढलाख मानिस विस्थापित || सेन्ट्रल अफ्रिकन रिपब्लिकमा मारिएका रुसी पत्रकारलाई यातना नदिइएको पुष्टि || गुगलले चीनका लागि सेन्सर–मैत्री सर्च इन्जिन विकास गर्दैछः स्रोत || मुलुकलाई काठमा आत्मनिर्भर बनाउँछौँ : वनमन्त्री बस्नेत || दोलखामा ४.२ रिक्टरको परकम्प || घरजग्गा कारोवारबाट रु दुई करोड २८ लाख राजश्व || राष्ट्रियसभाका समितिमा रहने सदस्यको नाम अनुमोदित || आँखा पाक्ने रोगका बिरामी बढे || सरकारलाई आर्थिक र राजनीतिक रुपान्तरण गर्न समय दिनुपर्ने : अध्यक्ष || ट्याक्टर दुर्घटनामा दुईको मृत्यु || विकास र समृद्धिको नारा पूरा गर्न सक्दैनः नयाँ शक्ति || स्वास्थ्य सेवा केन्द्रमा सिलबन्दी || दश महिनाभित्र भैरहवाबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडान शुरु हुन्छ : मन्त्री अधिकारी || प्रदेश नं १ : दुई विधेयक पारित || पैसा र पहुँच नहुनेले सेयरमा हेरेरै बस्ने प्रवृत्तिको अन्त्यः मन्त्री || डुबेर बालिकाको मृत्यु || क्रिकेटः श्रीलंकाले पहिलो ब्याटिङ रोज्यो || राष्ट्रसंघीय महासचिव जापान जाने || प्रदेश नं. ७ प्रदेशसभा सदस्यद्वारा समसामयिक विषयमा ध्यानाकर्षण || महिला शिक्षित नभएसम्म सामाजिक विकृति अन्त हुन्न : मुख्यमन्त्री राउत || काँग्रेसले तीन दिन आधा झण्डा झुकाउने || बडाहाकिमका छोरा बने देशकै सर्वोकृष्ट किसान || पर्सागढीमा ‘विपन्नको आँगनमा मेयर’ कार्यक्रम || शोक प्रस्ताव पारित || कुरा गरिरहेकै समयमा मोबाइल फोन विस्फोट हुँदा युवकको मृत्यु || नेपाली क्रिकेटको तीन दशकः एक दिवसीय खेल्दासमेत पूर्वाधार निर्माणमा ढिलाइ || नयाँ दिल्लीमा दलालको फन्दाबाट ३९ नेपाली महिलाको उद्धार ||
देउवाका सामु चुनौतीका चाङग

जेठ २६, २०७४


 –धर्मेन्द्र झा


प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएसँगै लामो समयदेखिको देउवाको चीरप्रतिक्षित (कम्तिमा १२ वर्ष अघिदेखिको) दमित मनोकांक्षाले आकार ग्रहण गरेको छ । सुदूरपश्चिमको पहाडी जिल्ला डडेलधुराको रुवा खोलाको एक सामान्य विद्यार्थी देउवाको कांग्रेसको सभापति र देशको चारपटकको प्रधानमन्त्री बन्नेसम्मको राजनीतिक यात्रा कम रोमाञ्चक छैन । यसअघि तीनपटक देशको प्रधानमन्त्रीको कार्यभार समालिसकेका देउवा विविध कारणले राजनीतिक—चर्चामा रहे । 


तात्कालीन सभापति सुशील कोइरालाको दैहिक अवसानको एक महिना नबित्दै सम्पन्न कांग्रेसको तेह्रौ महाधिवेशनबाट पार्टीको सर्वोच्च पद सभापतिमा निर्वाचित भएका शेरवहादुर देउवा त्यसपछिको करिव १५ महिनाको अन्तरालमा देशको ४०औं र गणतन्त्र नेपालको १० औं प्रधानमन्त्री बन्न पुगेका छन् ।

 पूर्वीय दर्शनले भाग्यवादमा विश्वास गर्छ र यस आधारमा हामीले भाग्यमा विश्वास गर्ने हो भने मान्नै पर्छ, शेरवहादुर देउवा नेपालका थोरै भाग्यमानी राजनीतिकर्मीको सूचीमा शीर्ष स्थानमा पर्दछन् ।

यसअघि २०५२ को भदौ २७ गते, २०५८ साउन ११ गते र २०६१ जेठ २० गते क्रमशः तीनपटक प्रधानमन्त्री बनेका देउवा यसपटक १२ वर्षपछि चौंथोपटक २०७४ जेठ २३ गते पुनः प्रधानमन्त्री  निर्वाचित भएका छन् । 
प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएसँगै लामो समयदेखिको देउवाको चीरप्रतिक्षित (कम्तिमा १२ वर्ष अघिदेखिको) दमित मनोकांक्षाले आकार ग्रहण गरेको छ ।

 सुदूरपश्चिमको पहाडी जिल्ला डडेलधुराको रुवा खोलाको एक सामान्य विद्यार्थी देउवाको कांग्रेसको सभापति र देशको चारपटकको प्रधानमन्त्री बन्नेसम्मको राजनीतिक यात्रा कम रोमाञ्चक छैन । यसअघि तीनपटक देशको प्रधानमन्त्रीको कार्यभार समालिसकेका देउवा विविध कारणले राजनीतिक—चर्चामा रहे । 

वैचारिक र सैद्धान्तिक आधारका लागिभन्दा पनि आक्रामक व्यक्तित्व, सत्ता—चातुर्य, सागठनिक चुस्तता तथा कार्यकर्ता संरक्षणका दृष्टिले प्रायः चर्चामा रहने देउवा चौंथोपटक प्रधानमन्त्रीमा निर्वाचित भएसँगै नेपाली कांग्रेसमात्र होइन देशको समग्र राजनीतिले नयाँ धारमा प्रवेश गरेको विश्वास गर्न सकिन्छ ।  

उनीसँग विगतमा संयुक्त सरकार सञ्चालनको अनुभव छ । संयोगले यसपटक पनि देउवा संयुक्त सरकार सञ्चालन गर्नुपर्ने बाधयात्मक अवस्थामा देशको कार्यकारी प्रमुख बन्न पुगेका छन् । 

संसदमा कुल सदस्य संख्यामध्ये ३ सय ८८ को प्रचण्ड बहुमत र निवर्तमान प्रधानमन्त्री प्रचण्डद्वारा पदमै रहँदा प्रधानमन्त्रीका लागि प्रस्तावित देउवाले विगतको सरकार सञ्चालनको अनुभवलाई यसपटक पनि प्रयोग गर्ने विश्वास अनपेक्षित होइन । 

विगतमा संयुक्त सरकारको बाध्यताका कारण पनि हुन सक्छ केही सकारात्मक र धेरै नकारात्मक सन्दर्भले चर्चित उनको कार्यकारी प्रमुखको कार्यकालभन्दा यसपटकको कार्यकाल फरक तर सफल हुने कामना गर्नु उचित हुन्छ । 

यसपटकको कार्यकाल विगतको उनको सबै कार्यकालको तुलनामा बढी कष्टकर, जटील र कठीन हुने कुरामा शंका छैन । तर सुन्दर कमल हिलोमै फुल्दछ । 

उनीसँग सुदूर भविष्यमा इतिहासलाई आफूलाई सम्झिनयोग्य बनाउन सुन्दर अवसर उपलब्ध छ । उनले यस अवसरको उपयोग गर्न सक्छन् । योसँगै अर्को पक्ष विचारणीय छ । 

संयुक्त सरकार सञ्चालनका सन्दर्भमा संसदीय पद्धतिमै केही विकृति भित्र्याएको भनी देउवाको आलोचना गर्ने गरिएको छ । यो आलोचना ठीक वा बेठीक आफ्नो ठाउँमा होला, तर यसपटकको सन्दर्भमा यो आलोचनालाई पृष्ठपोषण्का रुपमा स्वीकार गरी देउवाले भावी कार्यदिशा र नीति तय गर्नु वाञ्छनीय छ । 

यो आलोचना पूर्णतः असत्यमा आधारित छ भनेर अगाडी बढने प्रयत्न हुने हो भने यसले झन अप्ठ्यारो थप्ने निश्चित छ  ।

विगतमा माओवादीको टाउकोको मूल्य तोक्ने तात्कालीन सरकार प्रमुख देउवाको घाँटी अहिले त्यही माओवादीसँग जोडिन पुगेको छ ।  त्यसो त राजनीतिमा केही पनि असम्भव हुँदैन र कुनै पनि कुरा निषेधित हुँदैन, यो सत्य हो तर विगतका तीता विर्सन सहज हुँदैन यो पनि सत्य हो । 

राजनीतिक उचाइ प्राप्त गर्न प्रयत्नरत माओवादीसँग टाउको जोडेर सरकार सञ्चालनको बाध्यता रहेको अहिलेको अवस्थामा स्वयं कांग्रेसकै राजनीतिक उचाईलाई कायम राख्नु देउवाका लागि चुनौतीको विषय हुनेछ । एमालेजस्तो सशक्त प्रतिपक्षीलाई व्यवस्थापन गर्ने चुनौती छँदैछ ।  

देउवा अब प्रधानमनत्री हुन् । यस अर्थमा उनी पुरै देशका नेता हुन् । प्रतिस्पर्धाकालीन तुसहरुको उचित व्यवस्थापनका माध्यमबाट सबैलाई समायोजन गरी जनतालाई सुशासनको समान सहभागिताको अनुभव गराउने दायित्व अब देउवाको काँधमा छ । 

हिजोको दिनमा देउवाले एक गुटको नेतृत्व गरेको आरोप लागेको हो । तर अब सर्वोच्च नेतृत्वप्राप्तिपछि पनि स्वयं देउवा र हिजोका दिनमा उनलाई सघाउनेबाट पुरानै मनोविज्ञान प्रदर्शित हुने हो भने सिंगो कांग्रेस र सरकारको भविष्य पनि संकटमा पर्न सक्ने सम्भावनालाई नकार्न सकिँदैन । 

सांगठनिक चातुर्यताका दृष्टिले देउवाको छवी कांग्रेसभित्र चामात्कारिक नेताका रुपमा स्थापित भएको छ । उनको यो छवी भोलीका दिनमा पार्टीभित्र, बाहिर र सरकारका सन्दर्भमा कसरी प्रयुक्त हुनेछ, राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा चासोको विषय बनेको छ । 

कांग्रेसको नेतृत्वमा नयाँ सरकारको गठनपछि, विपक्षी दलले हिजोका दिनमा कांग्रेसबारे विकसित गरेको दृष्टिकोण अर्थहीन बन्न पुगेको सन्दर्भमा, कांग्रेसको नयाँ दृष्टिकोणले निकै अर्थ राख्ने कुरालाई अस्वीकार गर्न मिल्दैन । 

प्रधानमन्त्रीका रुपमा देउवाका सामु केही मुद्दा महत्वपूर्ण रुपमा अस्तित्वमा छन् । वास्तवमा देउवा कार्यकालका यी यस्ता चुनौती हुन् जसको अवस्थितिले देशको सफलता र असफलताको मापन गर्नेछ ।
 आगमाी माघ ७ गतेसम्म सबै पक्षलाई सहमत गराई दोस्रो चरणको स्थानीय तहको निर्वाचन सम्पन्न गर्नुलगायत प्रादेशिक र संघीय संसदको निर्वाचनको चुनौती देउवाका सामु छ ।

 यस्तै अर्को महत्वपूर्ण चुनौती संविधानको कार्यान्वयनको हो । यस्तै मधेश मुद्दाको सम्बोधन उनका लागि अर्को चुनौतीको विषय बन्नेछ ।

मधेशलाई उनले हेर्ने र मधेशले उनलाई हेर्ने दुवैथरि दृष्टिकोण आरोपित छन् (विगतमा देउवा अखण्ड सुदूर पशिचमका पक्षधर थिए भन्ने बुझाई मधेशको छ) । 

यस्तोमा सबैलाई स्वीकार्य हुने गरी समस्याको समाधान पहिल्याउनु र हिजोजस्तै मधेशमा कांग्रेसको संगठन विस्तार गर्ने विषय नेतृत्वका लागि कम चुनौतीपूर्ण हुने छैन । यसैसँग जोडिएको छ, संविधान संशोधनको विषय ।

 राष्ट्रिय राजनीतिमा निकै महत्वपूर्ण तरंग स्थापित गरेको संविधान संशोधनको विषयले भावी दिनमा सरकारको आयु निर्देशित गर्ने कुरामा दुई मत हुन सक्दैन ।

मधेशका जनताको अधिकारसँग जोडिएको संविधान संशोधनको विषय आगामी निर्वाचन र संविधान कार्यान्वयनसँग पनि सम्बद्ध छ भन्दा अतिशयोक्ति हुँदैन ।

 यी विषयमा पनि देउवाले नेतृत्वका हैसियतले कांग्रेसको दृष्टिकोणसमेत विकसित गर्नुपर्नेछ । यसैगरी नेपालले ओबोरमा सम्झौता गरिसकेको पृष्ठभूमीमा दुई छिमेकीसँगको सम्बन्धलाई नयाँ ढंगले व्यवस्थापन गर्नु देउवाका लागि थप चुनौती बन्न सक्दछ ।   

देउवाका सामु उपस्थित सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो संविधान कार्यान्वयनको । संविधान निर्माणका सन्दर्भमा हिजोका दिनमा देउवाको सहभागिता कांग्रेसका नेताका रुपमा मात्र थियो । तर अहिले भूमिका परिवर्तित भएको छ । 

कांग्रेसको नेतृत्वमा आएको संविधानको कार्यान्वयनको जिम्मेबारी अहिले पार्टी सभापति र सरकार प्रमुखका दृष्टिले देउवाको काँधमा थपिएको छ । हिजो पार्टी नेतृत्वको आलोचनामात्र गरे पनि शायद पुग्थ्यो तर अब देउवाले आलोचनाहरुको सम्बोधन गर्नुपर्नेछ । 

संविधानप्रति मधेशलगायत विभिन्न पक्षका असन्तुष्टि छन् । संविधान सर्वस्वीकार्य हुन सकेको छैन ।
यस्तोमा संविधानलाई सबैको दृष्टिमा स्वीकारयोग्य बनाई कार्यान्वयनमा लैजानु निश्चय पनि सहज छैन । 

तर आँटु गर्नु अपरिहार्य छ । आँट गरे नयाँ इतिहास रच्न सफल हुनेछन् देउवा । गिरिजाप्रसाद कोइरालाले देशमा शान्ति स्थापनाका सन्दर्भमा इतिहास रचे । सुशील कोइरालाले संविधान निर्माण सम्भव बनाएर इतिहास रचे ।

 देउवाका सामु संविधान कार्यान्वयन्को अवसर छ । उनी यस सन्दर्भमा इतिहास रच्न सक्छन् । 
तर यो कार्य उनी एक्लै र उनको हिजोको गुटबाटमात्र सम्भव हुने छैन भन्ने जानकारी उनलाई हुनुपर्छ । 
यसका लागि उनले सबै कांग्रेसजनलाई विश्वासमा लिई वास्तविक अर्थमा पार्टीलाई एक ढिक्का बनाउन सक्नुपर्छ, अनिमात्र उनको नेतृत्वको सरकार सफल हुने विश्वास गर्न सकिन्छ । 
 

गार्डेज, अफगानिस्तान : अफगानिस्तानको पूर्वी सहर गार्डेजमा भएका आत्मघाती हमलाम...

जाकार्ता : इन्डोनेसियाको पूर्वी भागमा पर्ने मालुकु प्रान्तमा शुक्रबार...

न्यूयोर्क : आइपड, आइफोन र आइप्याडको उत्पादक कम्पनी एप्पलले बिहीबार...

हरारे : जिम्बाबेको प्रमुख विपक्षी गठबन्धन मुभमेन्ट फर डेमोक्रेटिक...

काठमाडौँ : राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नवनियुक्त दुई मन्त्रीलाई पद तथा...

चितवन : आन्तरिक राजश्व कार्यालय भरतपुरले आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा...

काठमाडौँ : नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीशको नाम...

धनगढी : प्रदेश नं ७ को भौतिक पूर्वाधार तथा...

काठमाडौँ : युवा तथा खेलकूदमन्त्री जगतबहादुर सुनार (विश्वकर्मा) ले नेपालमा...

काठमाडौँ : राष्ट्रिय पाठ्यक्रम विकास तथा मूल्यांकन परिषद्को आज बसेको...

वासिङटन : अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प भारत जाने निश्चित भइनसकेको...

इश्लामावाद, पाकिस्तान : पाकिस्तान मुस्लिम लिग–नवाज (पिएमएल–एन) का नेता सेहवाज...

लस एन्जलस, संयुक्तराज्य अमेरिका : क्यालिफोर्नियाको जङ्गलको केही भागमा लागेको...

बागो, म्यानमार : दक्षिणपश्चिमी म्यानमारमा भीषण वर्षापछि आएको बाढीको कारण...

मस्को : यसै हप्ता सेन्ट्रल अफ्रिकन रिपब्लिकमा मारिएका रुसी पत्रकारलाई...

बेइजिङ : गुगलले चीनको कठोर सेन्सरसीप (नियन्त्रण) नियमलाई सम्बोधन गर्नेगरी...

काठमाडौँ : वन तथा वातावरणमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेतले काठकोे उत्पादनमा वृद्धि...

काठमाडौँ : दोलखाको नाम्दु आसपास केन्द्रबिन्दु भएर आज गोरखा भूकम्पको...

म्याग्दी : जिल्लामा घरजग्गा कारोवारबाट आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा...

काठमाडौँ : राष्ट्रियसभा मातहतका चार विषयगत समितिमा रहने सदस्यको...

तुलसीपुर : राप्ती आँखा अस्पताल दाङमा आँखा पाक्ने रोगका बिरामी...

विराटनगर : राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष कमल थापाले वर्तमान सरकारलाई...

रोल्पा : गएराति रोल्पा माडी गाउँपालिका–१ धारावाङमा भएको ट्याक्टर दुर्घटनामा...

काठमाडौँ : नयाँ शक्ति पार्टी नेपालले विकास र समृद्धिको...

काठमाडौँ : अनुगमनका क्रममा क्लिनिक सञ्चालनसम्बन्धी कुनै पनि कागजातहरु फेला...

काठमाडौँ : संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उडड्यनमन्त्री रवीन्द्र अधिकारीले आगामी...

विराटनगर : प्रदेश नं १ को प्रदेश सभाको आज बसेको...

दोलखा : ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइमन्त्री वर्षमान पुनले पैसा...

बनियानी, झापा : झापाको मेचीनगरमा एक बालिकाको डुबेर मृत्यु भएको...

दाम्बुल्ला, श्रीलंका : श्रीलंका र दक्षिण अफ्रिकाबीचको दोस्रो एक दिवसीय...

संयुक्त राष्ट्रसंघ : संयुक्त राष्ट्रसंघीय महासचिव एन्टोनियो गुटर्रेस नागासाकी समारोहमा...

धनगढी : प्रदेश नं ७ प्रदेशसभाको आज बसेको बैठकको विशेष...

महेन्द्रनगर, धनुषा : प्रदेश २ मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले महिला शिक्षित...

काठमाडौँ : नेपाली काँग्रेसले पार्टीका पूर्व केन्द्रीय सदस्य एवं...

गोरखा । उनी काठमाडौंको खानदानी परिवारमा जन्मिएका थिए । बाबु...

वीरगञ्ज । पर्साको पर्सागढी नगरपालिकाले ‘विपन्नको आँगनमा मेयर’ कार्यक्रमसहित चालु...

काठमाडौँ,: राष्ट्रिय सभाको आजको बैठकले प्रजातान्त्रिक एवं लोकतान्त्रिक आन्दोलनका अथक...

नयाँ दिल्ली । मोबाइल फोनमा कुरा गरिरहेको समयमा अचानक...

काठमाडु । नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट काउन्सिल (आइसिसी)को मान्यता...

काठमाडु । भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीबाट ३९ नेपाली महिलाको...