Thu, 24 May 2018
ताजा समाचार
सर्वसाधारणले पनि प्रदेशसभामा प्रस्ताव लान पाउने || सवारी दुर्घटनामा दश महिनामा ९५ को मृत्यु || शिक्षामा लगानीअनुसार प्रतिफल आएन ः प्रधानमन्त्री || पाँचवर्षसम्म सरकार सञ्चालन हुन्छ ः प्रचण्ड || ठक्कर दिने टिपरका सवारी चालक पक्राउ || नीति तथा कार्यक्रममा छुटेका विषय बजेटले समेटोस् || राजविराज विमानस्थल एक दशकपछि पुनः सञ्चालनमा || पोखरीमा डुबेर चार बालिकाको मृत्यु || गुण्डाराजको अन्त्य गर्दै जनताको राज स्थापना हुन्छ : गृहमन्त्री || दुर्गम गाउँमा अफिम खेती || महोत्तरीमा बढ्यो गर्मी || तत्मा समाजको राष्ट्रिय कार्यकारिणी समिति गठन || मन्त्री यादव थाइल्याण्डतर्फ || एकैरातमा तीन घरमा चोरी || डोम समुदायका बालबालिका विद्यालय भर्ना || हजार विद्यार्थीमा एउटै शौचालय || सडक र ऊर्जा प्राथमिकतामा छः मुख्यमन्त्री राउत || उखु किसानद्वारा मिलमा धर्ना मालिक फरार || वडाध्यक्ष पौडेलको घरमा बम विष्फोट, दुई घाइते || सरकारको नीति तथा कार्यक्रम आज संघीय संसदको संयुक्त बैठकमा प्रस्तुत || ओली ५ वर्षकै लागि प्रधानमन्त्री हो, त्यसमा तल–माथि हुँदैन : || रावणको जन्मभूमि मानिएको पौलस्त्य आश्रम ओझेलमा || सोलु करिडोर प्रसारण लाइन समयमै सक्न प्राधिकरणको ठेकेदारलाई ताकेता || विषाक्त मदिरा सेवन गर्दा १२ जनाको मृत्यु, मदिरा बिक्रीवितरण गर्ने || सन्दीप लामिछानेको खुलेर प्रशंसा गरे रिकी पोन्टिङले || विद्यार्थी मृतावस्थामा फेला || बजेटमा मधेससंग विभेद गरीए संसद अवरुद्ध गर्ने सांसद यादवको चेतावनी || प्रदेश नं २ का सञ्चारमाध्यमलाई राहतपूर्ण वर्गीकरण गर्न आग्रह || मालपोत कर तिर्नु पर्दैनः नगर प्रमुख || पुर्व राजा ज्ञानेन्द्रलाई नागरिक अभिनन्दन || तरुण दलको जिल्लास्तरीय प्रशिक्षण कार्यक्रम || शिक्षक संगठन धनुषामा महतो || सर्पदंशबाट महिलाको मृत्य || ससुराली पक्षको कुटाइबाट महिला गम्भीर || मधेशको लागि विशेष बजेटः मन्त्री महासेठ || गेरुका नदीमा सरसफाई || तुलसीदास पार्कमा सरसफाई || मिथिलाको युगभूमि सिम्रौनगढ हो : पुरातत्वविद मिश्र || ठेकदारको लापर्वाहीले बस दूर्घटना, २४ बढी घाईते || फोरम पदाधिकारी बैठक जारी, एकीकृत नेकपामाथि नजर ||
राज्यसत्ता र समाजबारे

जेठ ३०, २०७४

 


– रोशन जनकपुरी 


नेतृत्वहरुको पलायन र नयाँं परिस्थितिहरुको सटिक विश्लेषणको अभावमा देशमा प्रत्यक्ष वर्गसंघर्ष करिब करिब शून्यको स्थिति छ ।

तर हाल देशमा देखिएका संघीय अधिकारका द्वन्द र संघर्षहरुपनि सारमा वर्ग संघर्षकै रुप हुन । किनभने यी संघर्षहरुको अन्तर्यमा उत्पीडनबाट मुक्ति नै हो ।

र , वर्तमान राज्यसत्ताको स्वरुप हेर्ने हो भने त्यहाँं देशका सबै भागका मानिसहरु देखिन्छन् । यसले के साबित हुन्छ भने देशैभरि एउटा यस्तो वर्ग–समुदाय छ जो सत्तामा छ र बाँंकी उत्पीडनमा छन् ।
                               
समाजमा जब समस्याहरु असमाधेय हुँंदै जान्छन् अनि समाजले राज्यसत्ताको निर्माण गर्दछ । यस क्रममा समाजले आफ्ना केही निर्णायक अधिकारहरु राज्यसत्तामा प्रत्यायोजित गर्दछ ।

यी अधिकारहरुको कार्यान्वयनको निम्ति राज्यसतालाई सशस्त्र बल गठन गर्न छूट दिन्छ । राज्यसत्ताले आफ्नो कामकाज सुचारु रुपमा चलाउन कर्मचारीतन्त्र खडा गर्दछ । विभाजित समाज आफैमा अन्तरविरोधी हो त्यसैले समाजमा अन्तरविरोध र द्वन्द रहेसम्म राज्यसत्ताको आवश्यकता हुन्छ । यसरी राज्यसत्ताको उद्देश्य समाजमा विद्यमान समस्याहरुको समाधान गर्नु हो ।

तर जब विभाजित समाजको स्वभाव राज्यसत्तामा अभिव्यक्त हुन थाल्दछ र राज्यसत्ता समाजको कुनै एउटा वर्ग वा समुदायको प्रतिनिधित्व गर्न थाल्दछ , त्यसपछि उ सशस्त्र समूहहरुको एउटा झुण्डमा परिणत हुन्छ । उसले सबैको कल्याणकारी नाराको रटान गरेपनि उ आफैलाई जन्माउने समाजप्रति दमनकारी चरित्रमा परिणत हुन थाल्दछ ।

वर्तमान समयका राज्थहरु यस्तै प्रकारको दमनकारी राज्यसत्तामा परिणत भएका छन् ।
आफ्नो जन्मको समयमा समाजसंग अन्तरश्रृंखलित राज्यसत्ता कुनै एक वर्गको प्रतिनिधि र समाज प्रति असहिष्णु र दमनकारी भईदिएपछि समाज र राज्यसत्ताको दूरी बढदै जान्छ ।

दुबै दुई विपरित तत्वमा परिणत हुन्छन् र समाज र राज्यसत्ता बीच झडपहरु सृजना हुन्छ । यो नै राजनतिक आन्दोलन र क्रान्तिहरुको कारण बन्दछ । 

हम्रो समाज विभिन्न वर्गहरुबाट बनेको द्वन्दमय समाज हो ।
समाजमा रहेका यी वर्गहरु आफ्नो वर्गस्वार्थ अनुसार समाजका अन्य वर्ग र राज्यसत्तासंग सम्बन्ध बनाउने गर्दछ ।

हाम्रो पारम्परिक समाजमा वर्गहरुको प्रतिनिधित्व विभिन्न जात–जातिहरुले गर्दथ्ये ।
हरेक जातिको आ–आफ्नो सामुदायिक विधि र नेतृत्व तह थियो जसले जातीय समुदायलाई नियन्त्रित गर्दथ्यो । विभिन्न जातिहरुमा माइजन र देमान, कटुवाल आदिको परम्परा अव खासै प्रभावकारी नरहेपनि अहिलेपनि अवशेषको रुपमा विद्यमान छ र विवाह, मरण आदि सामाजिक अवसरमा देखिने गर्दछ ।

तात्पर्य के भने एउटा कालविशेषमा यी जातगत व्यवस्थापनले राज्यसत्ताको कामलाई सुचारु बनाउँदथ्यो । तर पूँज्विादी प्रवाह, विश्वमा भएका विभिन्न क्रान्तिहरु र जनआन्दोलन , शिक्षा र वैश्विक निकटताले उत्पन्न आधुनिक चेतनाले समाजको जातगत सम्बन्धहरुलाई वर्ग सम्बन्ध र चेतनालाई वर्गचेतनामा परिणत गरिदिएको छ । 


हिजोसम्म प्रायः एकैखालका आर्थिकस्तरमा रहेका ग्रामीण जीवनमा रमाई रहेका जातीय समुदायहरुमापनि शहर, उद्योगधन्दा र रुपियाँंमा लेनीदेनीले असमान आर्थिक स्थिति सृजना ग¥यो । परिणाममा शासक जाति भनिेने ब्राह्मण, कायस्त र राजपूत आदि जो प्रायः अर्थ र प्रतिष्ठामा समुद्ध मानिन्थे , उनिहरुको समुदायभित्रपनि गरिबी र वर्णवादी सामाजिक व्यवस्था अनुसार सेवाकालागि मात्र र अभाव र गरीबी स्वाभाविक मानिने शूद्र भनिने समुदाय भित्रपनि थौरै भएपनि आर्थिक समृद्ध मानिसहरु जन्मियो ।

पूँंजीपनिलाई कामगर्ने मानिसको आवश्यकता थियो र उसलाई धर्म र पारम्परिक सामाजिक व्यवस्थासंग कुनै मतलब थिएन । 

यस प्रकार वैश्विक पूँंजी र आधुनिक चेतनासंगको निकटताले हाम्रो पारम्परिक समाजलाई वर्ग विभाजित समाजमा परिणत गरिदियो । हाम्रो वर्तमान समाजलाई हेर्ने हो भने त्यहाँं जातीय आकर्षण त अझै देखिन्छ तर समाजको अन्तर्यमा भने वर्ग चेतना अर्थात धनी र गरिबको रुपमा पनि सामूहिकीकरण भै रहेको हामी सहजै हेर्न सक्दछौँं ।

दश वर्ष पहिला माओवादीहरुद्वारा संचालित दशवर्षे जनयुद्धमा देशका सबैक्षेत्र र जातिबाट सहभागिता हाम्रो समाजमा वर्गसम्बन्धका आधारमा भै रहेको ध्रुविकरणलाई दर्शाउँंदछ ।

इतिहासको प्रवाहमा मानवीय स्वत्व र स्वाभिमान (जो वास्तवमा सत्तामा भागिदारी खोज्नु नै हो) जस्ता विषयहरुपनि जन्मिए । पूँंजीको वैश्विकीकरणको क्रममा एउटा समद्ध समुदायले अर्को र एउटा देशले अर्को देश कब्जा ग¥यो ।

यस्ले देशभक्ति, राष्ट्रियता र जातीय अस्तित्व जस्ता विषयहरु जन्मायो । यसले समाज र राज्यसत्ताको द्वन्दमा यी विषयहरुपनि समायोजित भयो । यद्यपि सारमा हेर्ने हो भने यी विषयहरुको मूलमा उत्पीडन र मुक्ति नै थिए । यसभित्रपनि विजयी वर्चस्वधारी वर्गसंग समाजका विविध समुदायको स्वार्थपूर्ण सम्बन्ध विकसित भएकै थिए ।

 हाम्रो देशको न्यूनतम सय वर्षको सामाजिक व्यवस्थाको इतिहासलाई हे¥यौ भने समाजमा विद्यमान जातिभेद र उत्पीडनहरु वर्गीय शोषणको अभिव्यक्तिमा परिणत भएको तथ्य सहजै बुझ्न सक्छौँं । हुन त यो वर्गद्वन्द हिजोपनि थियो ।

तर उतिबेला यस द्वन्दमा श्रमजीवि जाति समुदायहरु नै विपन्न वर्ग थिए र शामेल थिए । तर आधुनिक चेतनाले कथित उच्च जातमा आर्थिकरुपमा तल झरेको समूहपनि यस द्वन्दमा शामेल हुन पुग्यो । यसप्रकार राज्यसत्ताको चरित्र दमनकारी र समृद्ध वर्गपक्षीय भएपछि यो द्वन्द समाज र राज्यसत्ताको विचमा देखियो ।

हामी कहाँको राज्यसत्तापनि सशस्त्र समुह जस्लाई हामी सेना, सशस्त्र प्रहरी र नेपाल प्रहरी भन्दर्छाँं, त्यसको बलमा सञ्चालित दमनकारी चरित्रको राज्य सत्ता हो । इतिहासको प्रवाहमा देशका सबैतिर बाट एउटै वर्गका प्रतिनिधिरु सत्तामा पुगेका छन् ।

आम जनताबाट कटेपछि शासक वर्ग र जातिले बैश्विक पूँंजी वा पूँंजीपतिसंग गँंठजोड गरेर सत्ता चलाउँंदै छन् र उत्पीडित वर्ग र उत्पीडित समुदायमाथी शासन गर्दैछन् । देशमा रहेका अधिकांश श्रमजीवि वर्ग र समुदायका हितहरु उपेक्षित छन् ।

उनिहरु राज्यसत्ताको इच्छालाई जनताको इच्छा मान्नलाई स्वीकार्न बाध्य बनाइँदै छन् र विरोध गर्दा सेना र प्रहरी लगाएर विरोधको स्वरहरु दमित हुँंदैछन् । यसप्रकार लेनिनको भाषामा राज्यसत्ता सशस्त्रबलको बलमा शासन गर्ने ग्याङ्गमा परिणत भएको छ । 

नेतृत्वहरुको पलायन र नयाँं परिस्थितिहरुको सटिक विश्लेषणको अभावमा देशमा प्रत्यक्ष वर्गसंघर्ष करिब करिब शून्यको स्थिति छ । तर हाल देशमा देखिएका संघीय अधिकारका द्वन्द र संघर्षहरुपनि सारमा वर्ग संघर्षकै रुप हुन ।

किनभने यी संघर्षहरुको अन्तर्यमा उत्पीडनबाट मुक्ति नै हो । र , वर्तमान राज्यसत्ताको स्वरुप हेर्ने हो भने त्यहाँं देशका सबै भागका मानिसहरु देखिन्छन् । यसले के साबित हुन्छ भने देशैभरि एउटा यस्तो वर्ग–समुदाय छ जो सत्तामा छ र बाँंकी उत्पीडनमा छन् । 

राज्य चतुर छ । उसले अनेक थरि दाउ जानेको छ । उसले चुनावलाई लोकतन्त्रको अनिवार्य अङ्ग भन्दछ ।  आफैले निर्वाचन आयोग गठन गर्दछ, आफै उम्मेदवार हुन्छ , आफ्नै प्रहरी,सेना राख्छ र आफै जित्छ । दुई–चारजना बाहिरका जीतेपनि तिनि भीडमा हराउँंछन् ।

आफै पक्षमा हुन्छ र आफै विपक्षमा ।
 र , यी सबको बलमा आफू अनुकूल सम्विधान जारी गर्दछ र यसको पालना गर्नु जनताको दायित्व हो भन्दछ । यसको विरोध गर्नु लोकतन्त्रको विरोध गर्नु हो भन्छ । यस प्रकार एउटा प्रक्रियामा राज्यसत्ताको इच्छा र हित लोकतान्त्रिक हुन्छ र समाजको अधिकांश  हिस्सा श्रमजीवि वर्ग र समुदायको इच्छा र हित अलोकतान्त्रिक हुँंदै जान्छ । 

नेपालको सम्विधान निर्माणका क्रममा नेपाली जनताले शासनको स्वरुप र राज्यको पुनर्निमाणको विषयमा आफ्ना अनूकूल अनेक विषयहरु उठाएका थिए ।

तर बाठो शासनले राजनीतिको कथित लोकतान्त्रिक चक्कर यसरी चलायो कि जनताका अनुकूलताको साटो उसले आफ्नो अनुकूलतामा सम्विधान निर्माण ग¥यो र अव त्यसै अनुकूल निर्वाचन गराएर आफ्ना वर्ग र वर्गका पिछलग्गूहरुलाई सत्तामा लैजाने प्रक्रियामा छ ।

यस क्रममा उसले सबभन्दा पहिले उत्पीडित वर्ग र समुदायहरुलाई विभाजित ग¥यो । जस्तै— उसले संघीयतामा मधेशी अधिकारका लागि लडिरहेका मधेशवादी राजनीतिक दल तथा वर्गीय र जातीय उत्पीडित समुदायहरु एकजूट हुनुपर्दछ भन्ने धारणासहित सम्पूर्ण मुक्तिको निम्ती संघर्षरत माओवादी शक्तिहरुवीच विभाजन र द्वन्दात्मक मानसिकता सृजना ग¥यो । 

त्यसपछि उसले वर्गहितको प्रतिनिधित्व र संघर्ष गर्ने शक्ति माओवादीहरुलाई टुक्रयायो र पतीत बनायो । त्यसपछि संघीयतामा स्वायत्तता र आत्मनिर्णयको अधिकारको निम्ति संघर्ष गरिरहेका शक्तिहरुलाई पनि विभाजित पा¥यो । आदिवासी–जनजातिहरुको आन्दोलन त प्रभावकारी संघर्षको साटो आइएनजीओ टाइप कार्यक्रमहरुमा परिणत भैसकेको छ ।

केही झडपपूर्ण संघर्षमा देखिएको मधेश आन्दोलनपनि राज्यसत्ताको गोलचक्करमा परेर विभाजित भैसकेको छ । 
मधेश आन्दोलनमा भेट्रान र सबैभन्दा हक्की भनिएका उपेन्द्र यादव राज्यसत्ताका पुच्छर समातेर वैतरणी पार गर्नमा लागिसकेका छन् र महन्थ ठाकुर र राजेन्द्र महतोहरु सडकमा संघर्षरत् छन् । 

कुनैसमयमा देशको सबैभन्दा सशक्त आन्दोलनको रुपमा देखिएको मधेशी आन्दोलनपनि अन्ततः माओवादी आन्दोलनको हविगत भोग्दैछ । यस्को एउटै कारण छ , आन्दोलनभित्रको अवसरवादी चरित्र । 
 फासिस्ट चरित्र ग्रहण गरिसकेको नेपाली राज्यसत्ताले सम्विधान घोषणा र चुनाव  गराएर आफैलाई धेरै हद्सम्म सुविधाजनक स्थितिसम्म पु¥याई सकेको छ ।

यसमा संघर्षशील शक्तिहरुको अवसरवादी चरित्र र राज्यसत्ताको कुटिलताको कारण जनताको नजरमा पतीत हुनु हो । अहिले महन्थ ठाकुर र राजेन्द्र महतोको राष्ट्रिय जनता पार्टी सडकमा देखिएको छ । तर ध्यान दिने हो भने यो संघर्ष मधेशी अधिकार भन्दापनि राज्यसत्ताले उनिहरुसंग गरेको सम्झौता पूरा नगरेर हो । 

कदाचित सरकारले यिनीहरुले भनेजस्तो गरिदिए भने यिनीहरुपनि यसै सत्तामा पस्छन् । कसैलाई भ्रम छ भने स्पष्ट भए हुन्छ, सरकार र राजपाबीचको सहमति मधेशी स्वायत्ततार आत्मनिर्णयको अधिकारसहितको प्रदेशको निम्ति होइन । यो त यसै राज्य व्यवस्थाभित्र निर्वाचन क्षेत्रमा बढोत्तरी र आफूले रोजेको निर्वाचन चिन्ह सहित निर्वाचनमा भागलिनको निम्तिी मात्र हो ।

यसमा सरकारबाट कार्यकर्तामाथीका राजनीतिक मुद्दा फिर्ता र शहिद घोषणा जस्ता राम्रा कुरापनि छन् , तर यी तपसीलका विषय हुन् । जुन उद्देश्यको निम्ति मधेश आन्दोलन शुरु भएको हो ती उद्देश्यहरु उपेक्षित र धेरै पर पुगिसकेका छन् । यसप्रकार हामी हे देख्दछौँ भने सरकारमा होस वा सडकमा अहिले राज्यसत्ता नै देखिन्छ ।

जनहितमा आन्दोलन विकसित गर्ने हो र लक्ष्यसम्म पु¥याउने आँंट गर्ने हो भने उत्पीडित वर्ग र उत्पीडित समुदायहरु एकजूट हुनु पर्दछ ।

यसको निम्ति वर्गसंघर्ष पक्षधर शक्ति र जातीय अधिकारको पक्षधरशक्तिहरुले नयाँं धरातलबाट बहस, विमर्श र संघर्षको बाटो खोज्नु अपरिहार्य छ । 

 

रुकुम : प्रदेश नं ५ का सभामुख पूर्णबहादुर घर्तीले...

विराटनगर : चालु आर्थिक वर्षको १० महिनामा मोरङ जिल्लामा...

काठमाडौँ : प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले शिक्षा क्षेत्रबाट लगानीअनुसार...

काठमाडौँ : नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले...

नगरकोट : अरनिको राजमार्गअन्तर्गत भक्तपुरको नलिञ्चोक नजिकै सडकमा बुधबार...

काठमाडौँ : राष्ट्रियसभाका सदस्यले सरकारको नीति तथा कार्यक्रममा छुटेका...

राजविराज : पटक पटक उडान सञ्चालन तथा स्थगन हुँदै...

लुम्बिनी : रुपन्देहीको लुम्बिनी सांस्कृतिक नगरपालिका–११ मसिना गडिदियाको नौखनिया...

भक्तपुर : गृहमन्त्री रामबहादुर थापाले अब देशभर गुण्डाराजको अन्त्य...

जाजरकोट : नलगाड नगरपालिकाका विभिन्न स्थानमा अवैध रुपमा अफिम...

महोत्तरी : जिल्लामा केही दिनदेखि अति गर्मी बढेकोे...

जनकपुरधाम । राष्ट्रिय तत्मा समाज नेपालले राष्ट्रिय कार्यकारिणी समिति गठन...

जनकपुरधाम । उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री मातृकाप्रसाद यादव थप उपचारका...

गौर । रौतहट जिल्लाको सदरमुकाम ...

पोखरिया । विद्यालय भर्ना हुन नसकेका...

जनकपुरधाम । मुख्यमन्त्री लालबाबु...

गौशाला (महोत्तरी)। दुई अर्ब रुपैया बढी भुक्तानी ...

दमक । झापाको दमक–७ का वडाध्यक्ष भीम पौडेलको घरमा गएराति...

काठमाडौं । सरकारले आगामी आर्थिक २०७५/७६ को नीति तथा कार्यक्रम...

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का नेता एवं पूर्वगृहमन्त्री...

म्याग्दी । रामायणमा वर्णित रावणको जन्मभूमि मानिएको म्याग्दीको पौलस्त्य आश्रम...

सोलुखुम्बु । नेपाल विद्युत प्राधिकरणले सोलु करिडोर १३२ केभी...

काठमाडौं । भारतको कानपुरमा विषाक्त मदिरा सेवन गर्दा १२...

नयाँ दिल्ली । आइपिएल टिम दिल्ली डेयरडेभिल्सका प्रशिक्षक तथा अस्ट्रेलियाली...

महेन्द्रनगर, धनुषा : जनकपुर उपमहानगरपालिकास्थित एक विद्यालयमा आज बिहानै एक...

वीरगन्ज । आगामि बजेटमा मधेससंग संघीय सरकारले बिभेद गरे संघीय...

महेन्द्रनगर, धनुषा : नेपाल पत्रकार महासंघ प्रादेशिक समिति...

नेपाल शिक्षक संगठन धनुषाको १२ औं जिल्ला अधिवेशनले ...

मलगंवा । सर्लाहीको दक्षिणी भेगमा पर्ने विष्णु ...

जनकपुरधाम । महोत्तरी ...

जनकपुरधाम । जनकपुर स्थित...

त्रिलोकीनाथ यादवबारा । वरिष्ठ पुरातत्वविद...

काठमाण्डु ।प्रदेश नम्बर २ को सत्तारुढ दल संघिय ...