Sun, 05 Aug 2018
ताजा समाचार
अफगानिस्तानमा आत्मघाती दुई हमला, ३५ को मृत्यु ७० घाइते || इन्डोनेसिया र चीनमा भूकम्प || एप्पलको बजार मूल्य १० खर्ब डलर पुग्यो || जिम्बाबेमा विपक्षीद्वारा मतपरिणाम बहिस्कार || दुई मन्त्रीलाई शपथः चार महिला || रु २१ अर्ब ८० करोड राजश्व संकलन || पहिलो पटक प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीशको नाम अस्वीकृत || भौतिक पूर्वाधार तथा विकास मन्त्रालयमा नयाँ संरचना बन्दै || मन्त्री विश्वकर्माद्वारा निरीक्षण || आयुर्वेद, प्राकृतिक चिकित्सा पाठ्यक्रममा समावेश हुने || ट्रम्पको भारत भ्रमण निश्चित भइनसकेको अमेरिकी भनाइ || पिएमएल–एन नेताद्वारा पूर्व प्रधानमन्त्री शरीफसँग भेट || क्यालिफोर्निया डढेलोबाट एक हजार घर नष्ट || म्यानमारमा बाढीका कारण डेढलाख मानिस विस्थापित || सेन्ट्रल अफ्रिकन रिपब्लिकमा मारिएका रुसी पत्रकारलाई यातना नदिइएको पुष्टि || गुगलले चीनका लागि सेन्सर–मैत्री सर्च इन्जिन विकास गर्दैछः स्रोत || मुलुकलाई काठमा आत्मनिर्भर बनाउँछौँ : वनमन्त्री बस्नेत || दोलखामा ४.२ रिक्टरको परकम्प || घरजग्गा कारोवारबाट रु दुई करोड २८ लाख राजश्व || राष्ट्रियसभाका समितिमा रहने सदस्यको नाम अनुमोदित || आँखा पाक्ने रोगका बिरामी बढे || सरकारलाई आर्थिक र राजनीतिक रुपान्तरण गर्न समय दिनुपर्ने : अध्यक्ष || ट्याक्टर दुर्घटनामा दुईको मृत्यु || विकास र समृद्धिको नारा पूरा गर्न सक्दैनः नयाँ शक्ति || स्वास्थ्य सेवा केन्द्रमा सिलबन्दी || दश महिनाभित्र भैरहवाबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडान शुरु हुन्छ : मन्त्री अधिकारी || प्रदेश नं १ : दुई विधेयक पारित || पैसा र पहुँच नहुनेले सेयरमा हेरेरै बस्ने प्रवृत्तिको अन्त्यः मन्त्री || डुबेर बालिकाको मृत्यु || क्रिकेटः श्रीलंकाले पहिलो ब्याटिङ रोज्यो || राष्ट्रसंघीय महासचिव जापान जाने || प्रदेश नं. ७ प्रदेशसभा सदस्यद्वारा समसामयिक विषयमा ध्यानाकर्षण || महिला शिक्षित नभएसम्म सामाजिक विकृति अन्त हुन्न : मुख्यमन्त्री राउत || काँग्रेसले तीन दिन आधा झण्डा झुकाउने || बडाहाकिमका छोरा बने देशकै सर्वोकृष्ट किसान || पर्सागढीमा ‘विपन्नको आँगनमा मेयर’ कार्यक्रम || शोक प्रस्ताव पारित || कुरा गरिरहेकै समयमा मोबाइल फोन विस्फोट हुँदा युवकको मृत्यु || नेपाली क्रिकेटको तीन दशकः एक दिवसीय खेल्दासमेत पूर्वाधार निर्माणमा ढिलाइ || नयाँ दिल्लीमा दलालको फन्दाबाट ३९ नेपाली महिलाको उद्धार ||
चुनाव, शान्ति र मेलमिलाप

असाड ११, २०७४



  • किशोर नेपाल


बाबुराम जस्ता महत्वाकांक्षी नेतालाई झेल्नु प्रचण्डका लागि कुनैपनि हिसावले सजिलो थिएन । संविधान सभाको दोस्रो चुनावसम्म पार्टी विग्रहको अन्तिम विन्दूमा आइ सकेको थियो ।
प्रचण्डलाई चुनाव अभियानको ‘रोड शो’ मा उतारेर तत्कालीन नेताहरुले ठूलो जाल बुनेका थिए । फलस्वरुप, माओवादीले जनतामा आफनो वर्चस्व कायम राख्न सकेन । यसले गर्दा, बडो मुश्किलले आर्जन गरिएको शान्ति संस्थागत हुन सकेन ।


दशक लामो माओवादी युध्दका कारण विभिन्न सामाजिक असंगतिले थिलथिलो पारेको नेपाली समाज विस्तारै युध्दको धङधङीबाट वाहिर निस्किदैछ ।

कुनैबेला युध्दभूमिका रुपमा चर्चित कैलाली जिल्लाको धनगढी नगरमा माओवादी र कांग्रेसले चुनावी सभाका लागि एउटै मन्चले काम चलाएको रमाइलो समाचार शनिवारका समाचारपत्रहरुले प्रकाशित गरे ।

धनगढी नगरमा विहान माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष प्रचण्डले चुनावी सभालाई सम्वोधनगर्न जुन मन्चको प्रयोग गरेका थिए, दिउँसो नेपाली कांग्रेसका सभापति तथा प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले त्यही मन्चबाट जनतालाई सम्वोधन गरे ।

मन्चमा सजाइएको झण्डा, तोरण र साजसज्जा वदलिएको थियो । मन्चमा विहान टाँसिएका हँसिया–हथौडा छापिएको पोष्टरको ठाउँ रुख चिन्ह छापिएको पोष्टरले लिएको थियो । माओवादी कार्यकर्ताले आफनो कार्यक्रम सकिएपछि कांग्रेसका कार्यकर्तालाई मन्च हस्तान्तरण गरेका थिए । 

यसप्रकारको आपसी राजनीतिक सदभावको अवस्था सामान्य होइन । सरकारमा कांग्रेस–माओवादी समीकरणले पारेको प्रभाव पनि होइन यो । माओवादी र कांग्रेसका वीच घनिष्टता र मित्रता वढदैजानु संक्रमणकालीन राजनीतिको महत्वपूर्ण पक्ष हो ।

नेपाली कांग्रेसकासभापति तथा प्रधानमन्त्री स्वर्गवासी गिरिजाप्रसाद कोइराला र माओवादी विद्रोहीका सर्वोच्च कमाण्डर प्रचण्डका वीच भएको वृहत्त शान्ति सम्झौतापछि, तत्कालै शुरु गरिनुपर्ने सहकार्य अहिले स्थानीय तह चुनावको मौसममा गरिएको छ ।

देशलाई संक्रमणकालबाट मुक्ति दिन कांग्रेस र माओवादी वीचको सहकार्य आवश्यक थियो । अहिले कांग्रेस नेतृत्वले यस्तो सहकार्यको महत्व स्वीकार गरेको छ । 

कांग्रेस–माओवादी सहकार्यको प्रतिक्रियामा प्रमुख प्रतिपक्षी दल एमाले कांग्रेस विरुध्द आक्रामक रुपमा प्रस्तुत भएको छ । यो अस्वाभाविक होइन ।

कांग्रेसका धेरैजसो नेता कार्यकर्ताका लागि पनि पार्टीले अपनाएको नीति वुझी नसक्नुको भएकोछ । युध्दकालमा जुन माओवादीले आपूलाई वम र गोलीको निसाना बनाए, जसले कांग्रेसका होनहार व्यक्तित्वहरुको हत्या गरे, जसले कांग्रेसीहरुलाई आफनो थात थलोबाट विस्थापित गराए, तिनै माओवादीसंग सरकारमा सहकार्य र चुनावमा तालमेल सामान्य हिसावले बुझिने कुरा पनि होइन ।

तर, गिरिजाप्रसाद कोइरालाले हस्ताक्षर गर्नु भएको वृहत्त शान्ति सम्झौताको अर्थ र आवृत्ति यही नै हो ।
विगत एक दशकको घटनाक्रमलाई केलाएर हेर्ने हो भने नेपालमा चलेको संक्रमणकालीन राजनीतिका मुख्य जिम्मेवार हाम्रा राजनीतिक नेता नै हुन ।

सहमतिगर्ने र त्यसको पालना नगर्ने रोगले गाँजेको छ सवै दलका नेताहरुलाई । पहिलो निर्वाचित संविधान सभाको गठनपछि माओवादीले कांग्रेसलाई दिएको वचन पूरा गरेनन ।

उनीहरुले एमालेलाई आफनो सहयात्री दलका रुपमा रोजेर कम्युनिष्ट नेपाल निर्माणको कल्पना गरे । यो कल्पनामा दम थिएन । त्यतिवेला सत्ता संचालनका लागि एउटा आवश्यकता मात्रै थियो । सेनापति वदल्ने निर्णयमा माओवादीको नेतृत्वको सरकारमा सामेल एमालेले साथ दिएन । त्यसपछि माओवादीले आफनो रणनीति वदले पनि ढिला भै सकेको थियो ।

माधव नेपाल, झलनाथ र बाबुरामको कार्यकालमा माओवादी पार्टीगत सन्तुलनमा रहन सकेन । बाबुराम जस्ता महत्वाकांक्षी नेतालाई झेल्नु प्रचण्डका लागि कुनैपनि हिसावले सजिलो थिएन । संविधान सभाको दोस्रो चुनावसम्म पार्टी विग्रहको अन्तिम विन्दूमा आइ सकेको थियो । प्रचण्डलाई चुनाव अभियानको ‘रोड शो’ मा उतारेर तत्कालीन नेताहरुले ठूलो जाल बुनेका थिए ।

फलस्वरुप, माओवादीले जनतामा आफनो वर्चस्व कायम राख्न सकेन । यसले गर्दा, बडो मुश्किलले आर्जन गरिएको शान्ति संस्थागत हुन सकेन । 

यतिवेला आएर प्रचण्डले बल्ल ‘रिएलाइज’ गरे – परिवर्तनलाई संस्थागतगर्ने प्रक्रिया त अल्मलिएछ । यो रिएलाइजेसनका कारण उनी संविधान निर्माणमा सजग भएर लागे । यतिवेला मात्रै उनलाई स्वर्गीय नेता गिरिजाप्रसाद कोइरालाको सम्झना भयो जसले उनीमाथि ठूलो भरोसा राखेका थिए । 

वैशाख १२ गतेको विनासकारी भुईंचालोलाई पृष्ठभूमिमा राखेर तीन दलका प्रमुख नेताले फाष्ट ट्रयाकमा दौडिएरै, ‘एकथान’ संविधान वनाएरै छाडे ।

संविधान त वन्यो । तीन दलकानेताले जनताको इच्छा पनि वुझेनन । जनमतको जाँचपनि गरेनन । संविधान त जारी भयो । यसको सर्वस्वीकार्यता आजसम्म पनि प्रमाणित हुन सकेको छैन । मधेशका समस्याले समाधान पाएका छैनन । जाति जनजातिका समस्या यथावत छन ।

संविधान सहज भै दिएको भए स्थानीय तहको चुनाव यति कोलाहलमय पक्कै हुने थिएन ।
यो सत्य हो कि कांग्रेस र माओवादी मात्र देशका प्रमुख राजनीतिक शक्ति होइनन । तर, यो पनि उत्तिकै सत्य हो कि माओवादीलाई शान्तिको बाटोमा अवतरण गराउने सात दलीय अभियानको नेतृत्व कांग्रेसका सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालाले गरेका थिए ।

नेपाली जनताको तर्फबाट शान्ति सम्झौतालाई टुंगोमा पुर्याउने आधिकारिक प्रतिनिधि उनै थिए । अहिलेको राजनीतिक सन्दर्भमा यो नक्सा वदलिइ सकेको छ ।

पहिलो संविधान सभामा पहिलो दलको हैसियत राख्ने माओवादी दोस्रो संविधान सभापछि तेस्रो स्थानमा पुगेको छ । यो अवनतिले माओवादीहरु जागेका पनि हुनु पर्दछ । 

माओवादीहरुले शासन–सत्ताको सुधारमा रचनात्मक योगदान गर्न सक्दछन भन्ने सावित भै सकेको छ । नेपाली कांग्रेससंगको गठवन्धन सरकारमा माओवादीको भूमिका सवैले सह«ाएका छन ।

साँच्चै भन्ने हो भने, कांग्रेस वाहेक, झण्डै समान बिचारकोवामपार्टी एमाले र अन्य वामपार्टी संगको गठवन्धन माओवादीकै लागि हानीकारक सावित भएको देखिएकोछ ।

माओवादी पार्टी वामपार्टीहरुसंगको प्रतिस्पध्र्दामा खुला हुन सक्दैन । तर, सरकारमा संगै वसेपनि कांग्रेससंग हाकाहाकी प्रतिस्पध्र्दा गर्न सजिलो छ । स्थानीय तहको चुनावले राज्यको पुनर्संरचनाको मुख्य प्रश्न एकपटक फेरी संशयमा पर्न थालेको छ । 


स्थानीय तहको चुनाव प्रादेशिक चुनावपछि गर्नुपर्ने थियो कि थिएन ? संविधानको आपूmखुशी व्याख्याले संवैधानिक प्रक्रियालाई अपांग बनाउँछ । जुन चुनाव भएपनि चुनाव भए पुग्छ भन्ने मानसिकता घातक हुन्छ । राज्यको पुनर्संरचनालाई साँच्चै निश्चित आकार दिने हो भनेयसको निरन्तरताका लागि कांग्रेस–माओवादी सहकार्य आवश्यक छ । 


देशको कायाकल्प भएको एक दशक वितिसक्दा पनि जनताले परिवर्तनको प्रतिफलको त कुरै छाडौं, बदलावको आभाश समेत पाउन सकेका छैनन । देश विकास र राष्ट्रवादको चर्को नारा लगाउने कांग्रेस, एमाले र माओवादी लगायतका पार्टीहरु खोक्रो सावित भै सकेका छन ।

शासन–सत्ता आफनो हातमा लिएर पनि परिवर्तन गर्न नसक्ने पार्टीका नेताहरुको साखमा प्रश्न चिन्ह लागि सकेको छ । भारतीय हस्तक्षेप र चीनियाँ सहयोगको अलाप–विलाप गरेर राष्ट्रियता वलियो हुँदैन । देशमा लोकतान्त्रिक मूल्य, मान्यता र मर्यादाको पालना भएको छ कि छैन ? देशको संविधानमा सवै देशवासी समेटिएका छन कि छैनन ? यी कुराहरुमा नागरिकहरु चनाखो रहनु पर्दछ ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्रताको रक्षाका लागि राष्ट्रिय एकता आवश्यक हुन्छ । कांग्रेस, एमाले र माओवादी तीनवटै दलले यो कुरा वुझनुको बिकल्प छैन ।
चुनावले शान्ति र मेलमिलापको स्थायी वातावरण तयारगर्न सकेन भने त्यस्तो चुनावको महत्व हुँदैन ।स्थानीय तहको चुनाव सकिएको छैन । दुइ नम्वर प्रदेशमा चुनाव हुन वाँकी नै छ ।

सरकार ढुक्कहुने अवस्थामा छैन । दुइ नम्वर प्रदेशका गुनासा र समस्याहरु संवोधनगर्न समय पनि प्रसस्तै छ ।

ती गुनासा र समस्याको संवोधन हुन सक्यो भने यो संविधान स्थापित हुनेछ । सकेन भने, जतिसुकै प्रदेशमा चुनाव गराएपनि दुइ नम्वर प्रदेशमा चुनाव हुन सकेन भने यो एकथान संविधान आफनो असफलताको मलामी आफै जानेछ । 

 

गार्डेज, अफगानिस्तान : अफगानिस्तानको पूर्वी सहर गार्डेजमा भएका आत्मघाती हमलाम...

जाकार्ता : इन्डोनेसियाको पूर्वी भागमा पर्ने मालुकु प्रान्तमा शुक्रबार...

न्यूयोर्क : आइपड, आइफोन र आइप्याडको उत्पादक कम्पनी एप्पलले बिहीबार...

हरारे : जिम्बाबेको प्रमुख विपक्षी गठबन्धन मुभमेन्ट फर डेमोक्रेटिक...

काठमाडौँ : राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नवनियुक्त दुई मन्त्रीलाई पद तथा...

चितवन : आन्तरिक राजश्व कार्यालय भरतपुरले आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा...

काठमाडौँ : नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीशको नाम...

धनगढी : प्रदेश नं ७ को भौतिक पूर्वाधार तथा...

काठमाडौँ : युवा तथा खेलकूदमन्त्री जगतबहादुर सुनार (विश्वकर्मा) ले नेपालमा...

काठमाडौँ : राष्ट्रिय पाठ्यक्रम विकास तथा मूल्यांकन परिषद्को आज बसेको...

वासिङटन : अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प भारत जाने निश्चित भइनसकेको...

इश्लामावाद, पाकिस्तान : पाकिस्तान मुस्लिम लिग–नवाज (पिएमएल–एन) का नेता सेहवाज...

लस एन्जलस, संयुक्तराज्य अमेरिका : क्यालिफोर्नियाको जङ्गलको केही भागमा लागेको...

बागो, म्यानमार : दक्षिणपश्चिमी म्यानमारमा भीषण वर्षापछि आएको बाढीको कारण...

मस्को : यसै हप्ता सेन्ट्रल अफ्रिकन रिपब्लिकमा मारिएका रुसी पत्रकारलाई...

बेइजिङ : गुगलले चीनको कठोर सेन्सरसीप (नियन्त्रण) नियमलाई सम्बोधन गर्नेगरी...

काठमाडौँ : वन तथा वातावरणमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेतले काठकोे उत्पादनमा वृद्धि...

काठमाडौँ : दोलखाको नाम्दु आसपास केन्द्रबिन्दु भएर आज गोरखा भूकम्पको...

म्याग्दी : जिल्लामा घरजग्गा कारोवारबाट आर्थिक वर्ष २०७४÷७५ मा...

काठमाडौँ : राष्ट्रियसभा मातहतका चार विषयगत समितिमा रहने सदस्यको...

तुलसीपुर : राप्ती आँखा अस्पताल दाङमा आँखा पाक्ने रोगका बिरामी...

विराटनगर : राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका अध्यक्ष कमल थापाले वर्तमान सरकारलाई...

रोल्पा : गएराति रोल्पा माडी गाउँपालिका–१ धारावाङमा भएको ट्याक्टर दुर्घटनामा...

काठमाडौँ : नयाँ शक्ति पार्टी नेपालले विकास र समृद्धिको...

काठमाडौँ : अनुगमनका क्रममा क्लिनिक सञ्चालनसम्बन्धी कुनै पनि कागजातहरु फेला...

काठमाडौँ : संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उडड्यनमन्त्री रवीन्द्र अधिकारीले आगामी...

विराटनगर : प्रदेश नं १ को प्रदेश सभाको आज बसेको...

दोलखा : ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइमन्त्री वर्षमान पुनले पैसा...

बनियानी, झापा : झापाको मेचीनगरमा एक बालिकाको डुबेर मृत्यु भएको...

दाम्बुल्ला, श्रीलंका : श्रीलंका र दक्षिण अफ्रिकाबीचको दोस्रो एक दिवसीय...

संयुक्त राष्ट्रसंघ : संयुक्त राष्ट्रसंघीय महासचिव एन्टोनियो गुटर्रेस नागासाकी समारोहमा...

धनगढी : प्रदेश नं ७ प्रदेशसभाको आज बसेको बैठकको विशेष...

महेन्द्रनगर, धनुषा : प्रदेश २ मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले महिला शिक्षित...

काठमाडौँ : नेपाली काँग्रेसले पार्टीका पूर्व केन्द्रीय सदस्य एवं...

गोरखा । उनी काठमाडौंको खानदानी परिवारमा जन्मिएका थिए । बाबु...

वीरगञ्ज । पर्साको पर्सागढी नगरपालिकाले ‘विपन्नको आँगनमा मेयर’ कार्यक्रमसहित चालु...

काठमाडौँ,: राष्ट्रिय सभाको आजको बैठकले प्रजातान्त्रिक एवं लोकतान्त्रिक आन्दोलनका अथक...

नयाँ दिल्ली । मोबाइल फोनमा कुरा गरिरहेको समयमा अचानक...

काठमाडु । नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट काउन्सिल (आइसिसी)को मान्यता...

काठमाडु । भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीबाट ३९ नेपाली महिलाको...